ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 18 جاستاعى بوزبالا TikTok تۇسىرەمىن دەپ سۋعا باتىپ كەتتى. قايعىلى وقيعا اقتاۋ قالاسىنداعى سامال-2 شاعىن اۋدانىنا قاراما-قارسى جاعالاۋلاردىڭ بىرىندە بولعان. ءۇش دوس ۆيدەو تۇسىرمەك بولىپ, تەڭىزگە سەكىرگەن. ەكەۋى جاعاعا شىققانىمەن, ءۇشىنشىسى سول كۇيى سۋعا كەتەدى. قۇتقارۋشىلار 2004 جىلى تۋعان بەينەۋ تۋماسىنىڭ ءمايىتىن ءبىر كۇن وتكەننەن كەيىن ارەڭ تاپقان.
ءدال وسى اقتاۋ قالاسىندا ءبىر جىل بۇرىن بىرنەشە جەتكىنشەك TikTok تۇسىرەمىن دەپ كوپقاباتتى تۇرعىن ۇي̆لەردىڭ ءبىرىنىڭ شاتىرىنا شىعىپ كەتكەن بولاتىن. ءۇيدىڭ ەڭ جوعارعى قاباتىندا تۇسىرىلگەن ۆيدەو الەۋمەتتىك جەلىدە تاراپ كەتكەننەن كەيىن عانا قالا اكىمدىگى مەن پوليتسيا جەدەل ىزدەستىرۋ شاراسىن جۇرگىزىپ, جەلىدە «جۇلدىزعا» اينالعان بالالاردى انىقتاعان ەدى. تيك-توكتا «ترەند» بولعان بەينە روليكتەردىڭ ءبىرىن اينا-قاتەسىز قايتالاماق بولعان مەكتەپ وقۋشىلارى جەكسەنبى كۇنى قۇرىلىس نىسانىنا بارىپ, ىشكە اباتتاندىرۋ ءۇشىن ارناي̆ى اشىلعان قۋىستار ارقىلى ۇرلانىپ كىرگەن. ەڭ جوعارعى قاباتقا كوتەرىلگەندە جەلىككەن جەتكىنشەكتەردى كۇزەتشى بايقاپ قالىپ, ولاردى قۇرىلىس اي̆ماعىنان قۋىپ شىققان. الايدا سونىڭ وزىندە وڭ-سولىن باعامدامايتىن بالالار جەلىدە ەڭ كوپ قارالىم جيناعان بەي̆نەروليكتەرىن ءتۇسىرىپ ۇلگەرگەن. ۆيدەودان بالالاردىڭ ءبىرىنىڭ شاتىردىڭ شەتىنە شىعىپ تۇرىپ, كەرى قاراي باسپەن سەكىرگەن «تريۋگىن» كورۋگە بولادى. ابىروي بولعاندا ول وقيعا كىشكەنتاي تيكتوكەرلەردىڭ اتا-انالارىنا ەسكەرتۋ جاساۋمەن عانا اياقتالعان-دى.
راس, TikTok تۇسىرەمىن دەپ ءتۇرلى جايتتارعا تاپ بولىپ جۇرگەن جەتكىنشەكتەردىڭ وقيعاسى جەتەرلىك. وكىنىشتىسى سول وقيعالاردىڭ دەنى قايعىمەن اياقتالىپ جاتادى. لايك ءۇشىن باستارىن بايگەگە تىگىپ جۇرگەندەردىڭ چەللەندجدەرى دە سان ءتۇرلى. ولاردىڭ ىشىندە ومىرگە وتە قاۋىپتىلەرى دە بار. الايدا بۋىنى بەكىمەگەن بالالاردىڭ ءبارى ونىڭ قاۋىپ-قاتەرىن ۇعىنا بەرمەسى تاعى انىق. سوندىقتان دا بولار يتاليا سەكىلدى ەلدەردىڭ بيلىگى جەتكىنشەكتەرگە TikTok-تى پايدالانۋعا رۇقسات بەرمەي وتىر.
قازىرگى تاڭدا TikTok-تىڭ مەديا كەڭىستىكتە عانا ەمەس, جالپى ينتەرنەت كەڭىستىگىندە ەڭ ءىرى الەۋمەتتىك پلاتفورمالاردىڭ بىرىنە اينالعانى بەلگىلى. بۇل جەلى اسىرەسە جاستار مەن جەتكىنشەكتەر اراسىندا كەڭ تانىمال. ال تيكتوكەرلەر مەن وسى پلاتفورمانىڭ كورىگىن قىزدىرىپ جۇرگەن بلوگەرلەردىڭ سانى مەن بەلسەندىلىگى كۇن ساناپ ەمەس, ساعات ساناپ ارتىپ كەلەدى. شىنى كەرەك, بۇگىندە Facebook, Instagram-عا قاراعاندا TikTok-تىڭ ءداۋىرى ءجۇرىپ تۇر. قازاقتىلدى كونتەنت تە قاتتى دامىپ كەلەدى.
جاقىندا ەلىمىزگە شىعىس ەۋروپاداعى مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىمەن بايلانىس جانە كورپوراتيۆتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ديرەكتور سەرگەي سوكولوۆ كەلىپ كەتتى. سوكولوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇكىل الەم بويىنشا تikتوk پلاتفورماسىن 2 ملرد-تان استام ادام قولدانادى ەكەن. ال قازاقستاندا تikتوk-تىڭ 7 ملن-نان استام پايدالانۋشىسى تىركەلگەن. بۇل دەگەنىڭىز – ەل حالقىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى وسى جەلىنىڭ قولدانۋشىسى دەگەن ءسوز.
الەۋمەتتىك جەلى جەتكىنشەكتەردى جەڭىل ويلاۋعا جەتەلەپ جۇرگەنى بەلگىلى. سوندىقتان ءبىزدى جەلىنى قالاي ءتيىمدى تاربيە قۇرالىنا اينالدىرا الامىز دەگەن سۇراق مازالاۋعا ءتيىس. ويتكەنى ءۇزىلدى-كەسىلدى توقتاۋ سالىپ, شەكتەۋ قويۋ ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشپەيتىنى انىق. ەندىگى ماسەلە – جۇرتتىڭ «جۇرەگىن جاۋلاپ العان», اسىرەسە جاستاردىڭ جەلىگى مەن جىگەرىنە «جان-جاقتى جاۋاپ بەرىپ» وتىرعان وسى پلاتفورمانى قالاي قاجەتتى كونتەنتكە تولتىرامىز دەگەن سۇراق. سەبەبى جاستار جالت-جۇلت ەتكەن ساناۋلى سەكۋندتىق ءمانسىز, ماعىناسىز روليكتەردىڭ جەتەگىندە كەتە بەرسە, ونسىز دا تۇزەلە قويماعان تاربيەمىز قۇردىمعا كەتەرى انىق. ءبىر نارسەنى مويىنداۋىمىز قاجەت. تikتوk بۇگىندە تەك جاستاردى عانا جينايتىن جەر ەمەس. ءبىر كەزدەرى تەك جاستار قولداناتىن بۇل جەلىدە تەك جەڭىل-جەلپى تاقىرىپتار, ساناعا سالماق سالمايتىن ءازىل-قالجىڭ مەن ساناۋلى سەكۋندتىق ۆيدەولار عانا سالىناتىن ەدى. ۋاقىت وتە TikTok تە ساياسي, تاريحي جانە اعارتۋشىلىق كونتەنتتى اقىرىنداپ كوبەيتىپ كەلەدى. ەندەشە, مۇندا تاريحي قۇندىلىقتاردى دارىپتەيتىن, وتاندىق تۋريزم, مادەنيەت, ءبىلىم جانە عىلىم, تەاترلار مەن مۋزەي تۋرالى مازمۇندى كونتەنت قالىپتاستىراتىن مازمۇندى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە ءمان بەرگەن ءجون. جەلىنىڭ مۇمكىندىگىن وسى باعىتتا تولىق پايدالانا الساق, وگىز دە ولمەيدى, اربا دا سىنباس ەدى. سول سەبەپتى وسى ماسەلەگە بيلىك قاتتى ءمان بەرگەنى دۇرىس.
جاستار, اسىرەسە جەتكىنشەكتەردىڭ جانى جاڭالىققا قۇشتار. سوندىقتان دا بولار ولار الەۋمەتتىك جەلىدەگى جىلتىراعاننىڭ ءبارىن اق-قاراسىن, ءمان-مازمۇنىن, كەرەك-قاجەت ەمەسىن اجىراتىپ جاتپاستان قابىلداي بەرەدى. جەلىدە وتباسىلىقتى قۇندىلىقتى, ۇلتتىق مىنەز بەن تاريحي ءداستۇرىمىزدى جۇيەلى تۇردە ناسيحاتتاۋ – مىنە, جاستارعا ەڭ قاجەتتى دۇنيە وسىلار.