ءمولت-ءمولت ەتكەن مونشاقتاي كوگىلدىر كولدەر مەن قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدار, ماڭگى جاسىل قاراعايلار كومكەرگەن زەرلى زەرەندى ءوڭىرى تۋريزم سالاسىن قاپىسىز دامىتۋعا ابدەن قولايلى جەر.
بۇل ولكەدە مادەني-تانىمدىق, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ سالاسىمەن قوسا, كيەلى جەرلەردىڭ قاسيەتىن كوكىرەگىڭە قوناقتاتىپ, جاياۋ سەرۋەندەۋگە اڭسارىڭىز اۋىپ بارا جاتسا, اتقا ءمىنىپ تە قىدىرۋعا بولادى. مايدا تولقىندارى ءبىرىن-ءبىرى قۋالاپ ويناپ, التىن رەڭدى قۇم كومكەرگەن جاعالاۋعا اسىعىپ, توستاعانعا قۇيعان ءبىر شوكىم ءزامزام سۋىنداي مولدىرەپ جاتقان كۇمىس كولدىڭ اق ايدىنىنا شومىلىپ, ەتەگىنەن تۋ سوناۋ قازباۋىر بۇلتتار قاۋمالاعان ۇشار باسىنا دەيىن نۋ ورمان كومكەرگەن قىرات-قىرقانىڭ تىلسىم سىرعا بۇققان قويناۋىنا سۇڭگىپ كەتىپ, ەستە جوق ەسكى كەزەڭنىڭ كوڭىلىڭدى اربار كوپ سىرىن اقىل تارازىسىنا سالىپ, رۋحاني ازىق رەتىندە پايدالانۋعا دا ابدەن بولادى. اسىلىندا, كوركەم سۋرەتتەي كورىكتى تابيعاتى عانا ەمەس, ءار بەلى مەن ءار بەلەسىنىڭ استىندا ۋاقىت شىمىلدىعىمەن تۇمشالانىپ جاتقان كونە, كوركەم اڭىزداردى قاتتاپ جيناعان كىسى عۇمىرىنا جەتەر رۋحاني ازىققا كەنەلىپ-اق قالار ەدى. ول اڭىزداردىڭ دەنى ەل مەن جەردى قورعاعان ەرلەردىڭ ماڭگى ولمەس ەرلىك ىستەرى, ماحاببات ءۇشىن قۇربان بولعان عازيز جاندار تۋرالى جان دۇنيەڭدى جاقسىلىققا باۋرار ادەمى اڭگىمە وربىتەر ەدى. ءلۇپ ەتكەن سامال جەلمەن تەربەلگەن اقسەلەۋ دە, بالعىن قايىڭنىڭ بالاۋسا جاپىراعى دا سويلەپ-اق تۇر. تەك ۇعا ءبىلۋ كەرەك. كوك مايساسى كوڭىل تەبىرەنتەر جاز ايىندا عانا ەمەس, قىستا دا كوركەم قىزعىلىقتى وڭىردە قىرىقتان استام تۋريستىك نىسان كەلگەن قوناقتى قۇشاق جايىپ قارسى الۋعا تاپ-تۇيناقتاي ءازىر. وسىناۋ نىساننىڭ 11-ءى جىل بويى ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيدى. بارلىعىن قوسقاندا ءبىر مەزەتتە ەكى مىڭعا جۋىق تۋريستكە ءمىنسىز قىزمەت كورسەتە الادى.
ەل اياعى كوپ باسا بەرمەيتىن «كوكشەتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ زەرەندى فيليالىنىڭ اۋماعىندا بەس بىردەي تۋريستىك سوقپاق بار. جاي عانا سوقپاق ەمەس, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي ارادا قانشا جىل وتسە دە, اي سيپاتتى اجارىنا كىرەۋكە تۇسپەگەن, قادام باسقان سايىن رۋحاني قازىنا كەزىگەتىن عاجايىپ ولكە. اۋدان اۋماعىندا 16 تاريحي-مادەني مۇرا بار. شاعىناۋدان ءۇشىن از ولجا ەمەس ءارى جادىراعان جاز ايلارىندا كەلىمدى-كەتىمدى مەيمان قاراسى دا مول. دەمەك ەلگە ورتاق, جالپاق جۇرتتىڭ نەسىبەسىنە بۇيىراتىن دۇنيە. بۇل ەسكەرتكىشتەردىڭ كوپشىلىگى تىم ارىدەگى پالەوليت, قولا داۋىرلەرىنە تيەسىلى. بەرىدەگى ءبىراز جۇرتقا بەلگىلى دۇنيە دە از ەمەس. ءسال عانا ساباقتاپ كورەلىك. ايگىلى ءۋالي حان. حانعا بۇيىرعان جەر بەسىك تە وسى اۋداننىڭ اۋماعىندا. ءوز زامانىندا باسقىنشى جاۋدان ەل قورعاعان ارۋاقتى مونتاي, قوساعالى باتىرلار مەن قارا سوزدەن ەشكىمگە دەس بەرمەگەن, ەل داۋىن, جەر داۋىن جالعىز اۋىز سوزبەن شەشكەن دۇيسەن بي مازارلارى دا وسى توپىراقتا. ال ايگىلى اقان سەرىنىڭ ماڭگى ولمەس انىنە ارقاۋ بولعان, اجارىنان اي ىققان, اقىلىنا ءتامام ەل ءتانتى بولعان بالقاديشا ەسكەرتكىشى زەرەندى اۋماعىنا تۇياق ىلىكتىرگەن وكپەك جولاۋشىنىڭ وڭ جاق قاپتالىندا تۇر.
شىن شەبەر سۋرەتشىنىڭ اينىتپاي تۇسىرگەن كوركەم تۋىندىسى ىسپەتتى كورگەن جاننىڭ كوزىن ارباپ, تاڭدايىن قاقتىراتىن كيەلى دە قاسيەتتى جەرلەر ءتىزىمى از ەمەس. ءبىر-ەكەۋىن ءسوزدىڭ ءدامى كىرۋى ءۇشىن ايتا كەتەلىك. ايگىلى اۋليەبۇلاق. كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وزگەشە كيە دارىپ, كوزىنە قاسيەت بايلانعان بۇلاق دەسەدى. ءبارى دە تابيعاتتىڭ تىلسىم كۇشىنە قۇلاي بەرىلگەن زاماننان قالعان نانىم-سەنىم بولسا كەرەك. ىلكى زاماندا ايىقپاس دەرتكە شالدىققان ناۋقاستار الىستان ات ارىتىپ جەتىپ, اۋليەبۇلاقتىڭ باسىندا ءمىناجات ەتىپ, قارا تاستى قاق جارىپ شىعىپ جاتقان ءزامزام سۋدان اۋىز تيسە جازىلىپ كەتەدى ەكەن. ءتىپتى بالا كوتەرمەگەن كەلىنشەكتەردىڭ باعى جانعان وقيعالار بولىپتى. وسى توڭىرەكتەگى ءتامام ەل ەل باسىنا كۇن تۋعان ۇلى وتان سوعىسىنا اتتانىپ بارا جاتقان ازاماتتارىن تىلەك تىلەپ, اۋليەبۇلاقتىڭ باسىنان اتتاندىرعان دەسەدى. قارا جەردىڭ قويناۋىنان بۇرقىراي شىعىپ, يەن دالانىڭ توسىنە بۇرالىپ اعىپ بارا جاتقان, ءدامى بال تاتيتىن تاپ-تازا سۋ كوزى نە ءسان. سونىڭ ءبىرى – ۇلگىلى سارقىراماسى. تاۋ باسىنداعى اقشا قار ەرتە كوكتەمدە ەرىسىمەن جىلعا-جىلعانى قۋالاپ, سارقىراماعا قۇيىلادى. ون سان, ءجۇز تارماق. ءبارى قوسىلعاندا ەكپىنى ءۇي جىققانداي گۇرىلدەي, سارقىراي اعاتىن كوركەم كورىنىسكە اينالماق. سىلدىرىن ەستىپ, سىڭعىرىن تىڭداپ, تىلسىم تابيعاتتىڭ قۇشاعىندا مەيىرىڭدى قاندىرىپ وتىرعان قانداي عاجاپ؟!
مىنە, وسىنداي ءبىز تولايىم تۇگەندەي الماي وتىرعان تىلسىم تابيعاتتىڭ تۇما كورىنىسى ءتۋريزمنىڭ قوس قاقپاسىن ايقارا اشۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ-اق تۇر. ارينە, ءسال-ءپال ولقىلىق تا جوق ەمەس. بيىلعى جىلى اۋدان اكىمدىگى وبلىستىق اكىمدىكپەن بىرلەسە وتىرىپ, زەرەندى كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جوسپارىن بەكىتتى. وندا ينفراقۇرىلىم جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان 16 شارانى اتقارۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق كولىك لوگيستيكاسى مەن كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمنىڭ ولقى تۇسىن تولتىراتىن 8 شارانى قولعا الۋ مەجەلەنگەن. تۇگەل قامتىپ ايتقاندا, 22 باعىت بويىنشا قىرۋار جۇمىس قولعا الىنباق. مىنە, وسى ويعا العان ءىستىڭ ءبارى وڭىنان ساباقتالعان كەزدە تىلسىم تابيعاتتىڭ ونسىز دا كوركەم كەيپى وزگەشە رەڭمەن ساۋلەلەنە تۇسەر ەدى. زەرلى زەرەندىنىڭ زەرگەر كەستەلەگەندەي اجارىن تاماشالاۋعا قۇمارتقان ات تۇياعى جەتەتىن جەردەگى تۋريستەردىڭ كوڭىلىن ارباپ, وزىنە شاقىرىپ تۇرماس پا ەدى.
بيىل ماۋسىمنىڭ باستالۋىنا وراي بىرقاتار ءماندى شارا قولعا الىنباق. مەيمان قابىلدايتىن ورىندار اباتتاندىرىلىپ, كوگالداندىرىلۋدا. عيماراتتار جوندەلىپ, كەلگەن ادامعا ءجون-جوسىقتى ۇعىندىراتىن ارقيلى بۋكلەتتەر دايىندالۋدا. ءتيىستى ورىندار تۋريستەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ, وتتان, سۋدان امان بولۋ ماسەلەسىن دە ەستەن شىعارماي, قامدانۋدا. ءسال تاراتىپ ايتاتىن بولساق, كەلگەن ادامنىڭ كوزىنە بىردەن تۇسەتىن اۋدان ورتالىعىن اتىنا ساي ەتىپ جۇتىندىرىپ قويۋ ماسەلەسى دە «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى ارقىلى قولعا الىنعان. اۋىلعا كىرەر جولداعى بالقاديشا مونۋمەنتىنىڭ ماڭايىن تازالاپ, القىزىل گۇلمەن كومكەرىپ قويماقشى. وكپەك جولاۋشى وسى جەردە ات شالدىرىپ, سۋرەتكە تۇسۋگە مۇمكىندىك بار. ەلدى مەكەن ورتالىعىنداعى «ماڭگىلىك ەل» اللەياسى دا ءسال ايالداپ, كوز تىگۋگە بولاتىن جەر. بۇل ماڭنىڭ بارلىعى كوگالداندىرىلدى. ۇلى وتان سوعىسىندا قازا بولعان جاۋىنگەرلەر مەن قان مايداننان امان كەلگەن ارداگەرلەرگە قويىلعان ەسكەرتكىش تە ەڭسەلى. «كەرەگەلى قازاق ەلى» كومپوزيتسياسىنان كوپ سىردى ۇعىپ, ەل مەن جەردىڭ دەستەلەنگەن تاريحىن زەرەك كوكىرەكتىڭ سىرلى كەبەجەسىنە قۇيىپ الۋعا ابدەن بولادى. ال الىستان كەلگەن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر «اينالايىن» مونۋمەنتىن كورسە, كوڭىلدەرى كوككە ورلەر ەدى. وسى ماڭداعى بالالاردىڭ ويىن الاڭى مەن سەرۋەن قۇراتىن سوقپاقتارى دا كوز تارتارلىق.
كۋرورتتى ءوڭىردىڭ كوركىن كەلتىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 3,9 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, ولكەتانۋ مۋزەيى جاڭعىرتىلۋدا. بۇگىندە بۇل جۇمىستى «دۋمپروەكت» سەرىكتەستىگى قولعا العان. «كوكشەتاۋ» ۇلتتىق پاركىنىڭ زەرەندى فيليالىنا 20 ملن تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولىنىپ, ەكىقاباتتى «ۆيزيت تسەنتر» جابدىقتالعان. ونىڭ ىشىنە كىرگەن ادام كۋرورتتى ولكەنىڭ تابيعاتىمەن تانىسا الادى. جالعىز وسىمدىكتەر الەمى عانا ەمەس, نۋلى, سۋلى جەردى مەكەندەيتىن الۋان ءتۇرلى اڭ-قۇس تۋرالى مالىمەت تە بار. دارحان تابيعاتتىڭ سالماقتى سىيى كونە تاريحتىڭ كوركەم كەلبەتىمەن كەستەلەنگەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وسى ورتالىقتاعى مالىمەتتەر مەن سۋرەتتەر ءبىر-بىرىنە ماعىنا ۇستەپ, قۇيقالى ءوڭىردىڭ ادەمى كورىنىسىن كوز الدىڭا شىپ-شىرعاسىن شىعارماي, مولدىرەتىپ الىپ كەلەدى.
جاعالاۋى ماپ-مايدا, جىبەكتەي ەسىلگەن قۇممەن كومكەرىلگەن زەرەندى كولىنىڭ جاعاسى سىڭسىعان ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارى. حالىققا ءمىنسىز قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن ەتەك-جەڭىن جيناپ, قاپىسىز قامدانىپ جاتىر. جولاۋشىنىڭ شارشاپ-شالدىقپاي جەتۋ ماسەلەسى دە شەشىلۋدە. بيىل زەرەندى, كراسنىي كاردون باعىتىنداعى اۆتوكولىك جولىنىڭ 36 شاقىرىمى جوندەلمەك. يمانتاۋ, شالقار, بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن ءبىر-بىرىمەن ساباقتاسىپ تۇراتىن تاسجولدى جوندەۋ ءۇشىن 1,7 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ وتىر. بىلتىر جول جوندەۋ ءۇشىن بولىنگەن قاراجاتتىڭ 647,7 ملن تەڭگەسى يگەرىلدى. بۇل جۇمىستى «كوكشەتاۋ جولدارى» سەرىكتەستىگى اتقارۋدا.
تۋريستىك كلاستەردى دامىتۋ ءۇشىن زەرەندى, سەرافيموۆكا جانە كىشى تۇكتى ەلدى مەكەندەرىنىڭ باس جوسپارى جاسالعان. وسى جوسپارعا سايكەس زەرەندى كولىنىڭ سولتۇستىك شىعىس جاعالاۋىن اباتتاندىرۋ كوزدەلگەن. قوناقۇي قۇرىلىسى دا جۇرگىزىلۋى مۇمكىن. كوتتەدج قالاشىعى بوي كوتەرەدى دەپ مەجەلەنۋدە. كەلگەن مەيماننىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس. سوندىقتان ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, مەيرامحانا كەشەندەرى, سپورتتىق جاتتىقتىرۋ زالدارى, شاعىن تەننيس ورتالىعى ءتارىزدى نىساندار سالىنباق.
قازىرگى كۇنى اۋداندا بالالاردىڭ الاڭسىز دەمالۋىنا ارنالعان ءۇش دەمالىس ورتالىعى بار. ونىڭ ىشىندە «سۇڭقار» ساۋىقتىرۋ كەشەنى جىل بويى جۇمىس ىستەسە, «پارۋس» جانە مالىك عابدۋللين اتىنداعى دەمالىس ورىندارى جادىراعان جاز ايلارىندا قىزمەت كورسەتەدى.
ءسوز سوڭىندا زەرەندى ايماعى كىرپياز كوڭىلدى مەيمانعا قىزمەت كورسەتۋگە ءازىر ەكەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. ەڭ باستىسى, سىرتقى سۇلۋلىق قانا ەمەس, ىشكى مازمۇن, ياكي, رۋحاني ازىق الاتىن-اق جەر. بۇگىنگىنىڭ ءتۋريسى جاعالاۋدا جاتىپ دەمالۋدى عانا ەمەس, الاش دالاسىنداعى كونە تاريحتىڭ قامباسىن اقتارىپ كورۋگە دە قۇمبىل. ەندەشە كورىكتى وڭىرگە قوش كەلەرسىز, پاتشا كوڭىل اعايىن!
اقمولا وبلىسى,
زەرەندى اۋدانى