جەر تەلىمىن الۋعا جەڭىلدىك باسپانا ماسەلەسىنە باسالقى بولار ەدى

قازاقستان قۇرىلىسشىلار وداعى – اۋماعى الەۋەتتى قوعام­دىق قۇرىلىم. ەلىمىزدىڭ 1214 كوم­پانياسىن بىرىكتىرىپ وتىر. وداق باسشىسى تالعات ەرعا­ليەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇگىن­گى كۇنى ءاربىر ايماقتى ارالاپ, قۇ­ر­ىلىس ۇيىمدارىنىڭ تى­نىس-تىرشىلىگىن باعامداپ, ءۇي سالۋ بارىسىندا كەزدەسەتىن ۇيدەي ما­سەلەلەردى شەشۋگە ۇمتىلۋدا.

«جولداۋدا ايتىلعان ماسەلە­لەردى قۇرى­لىس­­شىلار دا قىزۋ قول­داۋدا, ءۇمىتىمىز دە جوق ەمەس. سالا­نىڭ سەرپىن الار ءتۇ­يىندى تۇستارى ەس­كە­رىلىپ, وڭى­نان شەشىلسە, يگىلى­گىن ەل كورەر ەدى. قازىر تۇرعىن ءۇي با­عاسىنىڭ قىمباتتاپ كەتكەندىگى بار­شاعا بەلگىلى. ونىڭ وزىندىك سە­بەپ­تەرى دە بار», دەيدى تالعات ەرعاليەۆ.

ايماقتاردى ارالاپ, ءمان-جايمەن ەتەنە جاقىن تانىسىپ قايتقان وداق باسشىسى­نىڭ پىكىرىنشە, ەل حالقىن تۇرعىن ۇيمەن قام­تاماسىز ەتۋدىڭ ءبىر جولى – ءاربىر قازاق­ستاندىققا ون سوتىق جەر تەلىمىن بەرۋ. مىنە, سول كەزدە تۇرعىن ۇيگە ءزارۋ بولىپ جۇرگەن ادامداردىڭ قول­جە­تىمدى باسپاناعا يە بولۋى ىق­تيمال. باسپانا ماسەلەسى اب­دەن شيرىققان نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت, اقتاۋ, اتى­راۋ ءتارىز­دى ەلىمىزدىڭ ۇلكەن قالا­لارى ما­ڭىندا باسپاناسىز جۇر­گەن ادامدارعا تيىسىنشە جەر تەلىم­دەرى بەرىلسە, شيەلەنىسكەن الەۋ­مەتتىك جاي وڭىنان شەشىلەر ەدى.

مۇنداي شاعىن اۋدانداردى قالىپ­تاستىرۋ ءۇشىن 25 ترلن تەڭگە قاراجات قاجەت ەكەن. وسى قاراجاتتىڭ 20 پايىزى ەلەكتر جەلىلەرى مەن شاعىن اۋدانىشىلىك جول سالۋعا ابدەن جەتىپ جاتىر. قولىنان ءىس كەلەتىن ءاربىر وتاعاسى باسپاناسىن ءوزى سالىپ السا, ەڭ ءتيىمدىسى وسى بولماق. ويتكەنى جوعارى پايىزبەن يپوتەكالىق نەسيە الىپ, ۇزاق جىل بويى قارىز­دى وتەگەننەن دە ال­دە­قايدا ار­زانعا تۇسەر ەدى. مۇمكىن قۇرى­لىس ماتەريال­دارىن 15-20 جىل مەرزىمگە نەسيە­گە الۋعا بولار. ەگەر جەكەمەن­شىك ۇيلەر كوپتەپ سالىنسا, ءىرى مەگاپوليستەردەگى باسپاناعا دەگەن سۇرانىس ازا­يىپ, باسەكەلەستىك پايدا بولىپ, ءاربىر شارشى مەتردىڭ قۇنى دا تومەندەۋى مۇمكىن.

«قازىر باعانىڭ نەلىكتەن تىم قىمبات بولىپ وتىرعاندىعىن تارازى باسىنا تارتىپ كورەلىك. 2019 جىلى مەملەكەت ءار شارشى مەتردىڭ قۇنىن 160 مىڭ تەڭگە دەپ ەسەپتەگەن, ودان بەرى وزگەرگەن جوق. ال قۇرىلىس ماتەريال­­دارى جىل سايىن ەمەس, اي سايىن قىمباتتاپ جاتىر. كەيبىر ماتەريالداردىڭ قۇنى ءتىپتى 150-200 پايىزعا دەيىن كوتەرىلىپ كەتتى. بۇل ارادا مىنانى ءتۇسىنۋ كەرەك, وزىندىك قۇن دەگەن بار. ماسەلەن, قۇرىلىس كومپانياسى كوپ­قاباتتى تۇرعىن ءۇي سالدى ەكەن دەلىك, ول تەك پاتەردى عانا سالىپ شىققان جوق, ونىڭ اينالاسىن اباتتاندىرۋعا, كوگالداندىرۋعا, ءليفتى قويۋعا قاراجات جۇمسادى. سونداي-اق تۇرعىن ءۇي تەك پاتەردەن تۇرماي­دى, ونىڭ كىرەبەرىسى, باسپال­داعى بار دەگەندەي. وسىنىڭ بارلىعى جينالىپ كەلىپ وزىندىك قۇندى قۇرايدى», دەيدى وداق باسشىسى.

ەندىگى ءبىر ماسەلە قۇرىلىسقا قا­جەت­تى ماتەريالدى جەرگىلىكتى جەردە ءوندىرۋ جانە ونىڭ ساپاسى الىس-جاقىن شەتەلدەن اعىل-تەگىل كەلىپ جاتقان ماتەريالدان كەم بولماۋى كەرەك. سوندا عانا باسەكەلەستىككە تۇسۋگە جارايدى. ەگەر قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىن وزىمىزدە وندىرسەك, ارينە, تۇرعىن ءۇي باعاسىنا اسەر ەتەتىندىگى داۋسىز. قازىرگى كۇنى شەت­ەلدەن تاسىمالداناتىن قۇ­رى­لىس ماتەريالدارى بىلاي تۇر­سىن, جەرگىلىكتى جەردىڭ وزىندە وندى­رىلەتىن قيىرشىق تاس پەن قۇم­نىڭ باعاسى دا اسپانداپ كەتتى.

الەۋمەتتىك ماسەلەنى جەر­گىلىكتى جەردە شيەلەنىستىرىپ تۇر­عان وتە وتكىر جاي – جەر تەلى­مىن الۋ ءۇشىن ۇزىن-سونار كەزەك­تىڭ پايدا بولۋى. ءتىپتى كوك­شە­تاۋدىڭ وزىندە ونداعان جىل بويى سارىلىپ كەزەكتە تۇرعانىمەن, جەر تەلىمىنە قول جەتكىزە الماي كەلە جاتقاندار كوپ. ءىرى مەگا­پوليستەردى ايتاسىز, قازىر اۋىل­دىق جەرلەردىڭ وزىندە وسىنداي اقىلعا سىيمايتىن جاي ورىن الۋدا. ماسەلەن, زەرەندى اۋدانىنا قاراستى سادوۆىي اۋىلىندا جەر تەلىمى كەزەگىندە 200-دەن استام ادام تۇر. اۋىلدىق جەردە ءۇي سالۋعا جەر جەتەدى عوي دەپ ويلاعانىڭىزبەن, شىمبايعا باتاتىن شىندىق وسى. ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارماق­شى بولىپ ىندەتە ىزدەپ كورگەنىمىزدە, كوز جەت­كىز­گەنىمىز جەرگىلىكتى بيلىك­تىڭ جەر تەلىمدەرىن بولۋدەگى ورا­لىم­سىزدىعى. اۋىل شارۋا­شى­لى­عىمەن اينالىساتىن سەرىكتەس­تىكتەر ءۇيدىڭ ىرگەسىنە دەيىن جىرتىپ ەگىن ەگىپ وتىر. وسىدان ونداعان جىل بۇرىن بەرىلگەن رۇقساتى بار. ال اۋىلداعى جاس وتباسىلارى ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن الا الماي زار قاقساپ وتىر. باسقاسى باسقا, وسىنداي ماسەلەنى شەشۋگە بولار ەدى. سوندا الەۋمەتتىك ماسەلە دە شيە­لەنىسپەس ەدى.

ء«اربىر شارشى مەتردىڭ قىم­بات­تاپ كەتۋى جالعىز قۇرىلىس ماتەريال­دارىنىڭ باعاسى­نا بايلانىستى ەمەس. قولىنان ءىس كەلەتىن قۇرىلىسشى تابۋ قيىنعا اينالدى. وبلىس ورتالى­عىن­داعى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا ءجيى بارىپ تۇرامىن, جۇمىسشى سۇرايمىن. ەشقانداي ماماندىعى جوق ادام بولسا دا جۇمىسقا الار ەدىم. قارا جۇمىس ىستەپ قاراجات تاپسا, ايىبى جوق قوي. ال تاس قالاۋشى, كرانشى, دانە­كەرلەۋشى, ارلەۋشى ءتارىزدى مامان­دىق يەلەرى قاسقالداقتىڭ قا­نىن­داي تاپتىرمايدى. شىن­تۋاي­تىندا, جاس­تاردى ەڭبەك ەتۋگە تاربيەلەۋ, ادال ەڭبەكتىڭ ءدامىن تاتۋعا باۋلۋ ماسەلەسىن نازاردان شىعارىپ الدىق. ءبىز جاڭا قازاقستاندى بارشامىز بو­لىپ بىرلەسە ەڭبەك ەتكەندە عانا قۇرامىز. سوندىقتان ار­كىم ءوز قولىنان كەلەتىن ءىستىڭ ناعىز مامانى بولىپ, ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك», دەيدى كوكشەتاۋ قالا­سىنداعى «جاكۋپوۆ» جەكە كاسىپكەر­لىگىنىڭ باسشىسى سايران جاقىپوۆ.

قۇرىلىس كومپانياسى باس­شىلارى­نىڭ ايتۋلارىنا قا­راعاندا, قازىر ءۇي سالۋعا رۇق­سات الۋ قيىن. بۇل تۇستاعى بەز­بۇيرەك بيۋروكراتتىق باز باياعى قالپىندا.

ەندىگى ءبىر ماسەلە – تۇرعىن ءۇيدىڭ ساپاسى. كەيىنگى جىلدارى وبلىس ورتا­لىعىندا بوي كوتەر­گەن كوپقاباتتى تۇر­عىن ۇيلەر­دىڭ ساپاسىنا وكپە ايتۋ­شىلار از ەمەس. ونىڭ ۇستىنە مەملە­كەتتىك باعدارلاما بويىنشا سالىنعان ۇيلەر ۇلتتىق ناقىشتان ادا, سۇر­قاي كەيىپتە. ء«اربىر ءۇيدى ارحي­تەكتۋرالىق بەزەندىرۋ تىم قىم­باتقا تۇسەتىن ەڭبەك, جوباسىن جاساۋعا دا قىرۋار قارجى جۇم­سالادى. ءبىر جاساپ العان جوبامەن ءۇي سالا بەرۋدى دوعارعان ءجون. سوندا عانا ەلدى مەكەننىڭ كوركىن جاقسارتۋعا بولادى», دەيدى جەكە كاسىپكەر سايران جاقىپوۆ.

سالاداعى سالماقتى دۇنيە از ەمەس. وداق باسشىسى تالعات ەرعاليەۆتىڭ ەسەپ­تەۋىنشە, ءدال قازىر ەلىمىزدە تۇر­عىن ۇيگە ءزارۋ 11 ملن ادام بار. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قۇرىلىس سالاسىنا بەرى­لەتىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە كولە­مى كوبەيتىلۋگە ءتيىستى. سوندا قارا­جاتقا ءزارۋ كومپانيالاردىڭ تىنىسى اشىلىپ, جۇمىس العا جىلجيتىن بولادى. قالاي بولعان كۇندە دە قۇرىلىس سالاسىنىڭ قيىندىعى شاش ەتەكتەن ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ەندىگى ءۇمىت, جاڭارعان دۇنيەنىڭ جاسامپاز باس­تامالارى.

اقمولا وبلىسى