«حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى اسحات شاكەنوۆپەن سۇحبات
– اسحات مەيرامبەك ۇلى, سۇحباتىمىزدى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسى تۋرالى, ونىڭ بۇگىنگى جاعدايى جايلى اڭگىمەدەن باستاساق.
– حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى – ساپا مەن ۋاقىت ۇنەمدىلىگىن, ادەپتىلىك پەن قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن باستى قاعيداتىنا اينالدىرعان بىردەن-ءبىر مەملەكەتتىك ورىن. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا دەگەن قاجەتتىلىك كۇننەن-كۇنگە وسۋدە. ساپالى جانە قولجەتىمدى قىزمەت كورسەتۋ ارقىلى بۇل مەكەمە ءوز ورنىن نىعايتا تۇسەرى ءسوزسىز. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ: «قازاقستاندىقتار 2013 جىلدان باستاپ مەملەكەتتەن رۇقسات ەتىلەتىن قۇجاتتاردىڭ ءبارىن ەلەكتروندىق فورماتتا نەمەسە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى ارقىلى الۋلارى ءتيىس», دەگەن بولاتىن.
بۇگىنگى تاڭدا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا 171 مەملەكەتتىك قىزمەت ۇسىنىلادى. مىسالعا العاندا, 2011 جىلى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى بارلىعى 59 قىزمەت كورسەتەتىن, ال 2012 جىلى ولاردىڭ سانى 113-كە دەيىن وسكەن. ۇستىمىزدەگى جىلى تاعى دا 20 مەملەكەتتىك قىزمەت ءتۇرى قوسىلادى دەپ جوسپارلانۋدا.
سوڭعى قوسىلعان قىزمەتتەردىڭ ءبىرى «جۇمىسسىز ازاماتتاردى تىركەۋ جانە ەسەپكە قويۋ». مۇندا ازامات ساۋالنامادا قانداي ءبىلىم العانى, قاي ءتىلدى بىلەتىندىگى, قىزىعۋشىلىعى جانە بوس ۋاقىتىندا نەمەن اينالىساتىندىعى تۋرالى اقپاراتتى كورسەتە الادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ىزدەۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتەدى جانە ونىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى. سونىمەن بۇل قىزمەتتى كەز كەلگەن حقكو بولىمىنەن الۋعا بولادى. تىركەۋگە جانە ەسەپكە قويۋعا كەتەتىن ۋاقىت – كۇنتىزبەلىك 10 كۇن. بۇرىن بۇل قىزمەتتى قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارمالارى عانا ۇسىناتىن, ەندى وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ بۇل قىزمەتتى حقكو-دا الۋعا بولادى, سونىمەن بىرگە ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭباڭىز بولسا قىزمەتتى الۋ ءۇشىن «ەلەكتروندى ۇكىمەت» سايتىنا جۇگىنۋگە بولادى.
حقكو جۇمىس دامۋىنىڭ باستى باعىتى – بيۋروكراتيزمدى, سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىن بولدىرماۋ, «جالعىز تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا حالىققا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ. ماسەلەن, بۇرىن جىلجىمايتىن م ۇلىك تۋرالى انىقتامانى نەمەسە باسقا قىزمەتتەردى الۋ بارىسىندا جانە قۇجاتتى بەلگىلەنگەن مەرزىمىنەن ەرتە الۋ ءۇشىن از-كوپتى اقشا, باج سالىعى تولەنەتىن. ال قازىر, اسىرەسە قاراپايىم ادامدارعا جەڭىل بولدى. تانىستاردى دا ىزدەۋ كەرەك ەمەس, اقشا دا شەنەۋنىك قالتاسىنا ەمەس, مەملەكەت قازىناسىنا تۇسەدى. ءبىز بۇگىن, جەمقورلىققا جول بەرمەۋ ءۇشىن, تۋرا بايلانىس جاسالماۋ ءۇشىن, ۋاكىلەتتى ورگان مەن كليەنتتىڭ اراسىنداعى دانەكەرمىز. جۇيە جىلدان-جىلعا جەتىلدىرىلىپ كەلەدى. بۇل جۇيە ءوز-ءوزىن اقتادى. اسىرەسە, «ەلەكتروندى ۇكiمەت» جۇيەسi ەنگiزiلiپ, قىزۋ جۇمىس ءجۇرiپ جاتقانىن ايتۋعا بولادى.
– وسى «ەلەكتروندى ۇكiمەت» جۇيەسiنە كەڭىرەك توقتالساڭىز.
– «ەلەكتروندى ۇكiمەت» ۇعىمى بارلىق مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ باسىن بiرiكتiرiپ, ولارعا ينتەرنەتتiڭ, ەلەكتروندى تەرمينالداردىڭ نەمەسە ۇيالى تەلەفونداردىڭ كومەگiمەن تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتۋگە مۇمكiندiك بەرەتiن بiرتۇتاس جۇيەنi بiلدiرەدi. وسى تۇرعىدان العاندا قازاقستاننىڭ «ەلەكتروندى ۇكiمەت» پورتالىنىڭ قوعامدىق سۇرانىستار ۇدەسiنەن شىعاتىن مۇمكiندiگi مول. پورتالدا ەكونوميكا, بiلiم بەرۋ, مادەنيەت, ەڭبەك, دەنساۋلىق ساقتاۋ, سپورت, تۋريزم جانە ادام ءومiرiنiڭ وزگە دە سالالارى بويىنشا بiرنەشە ماتiندiك بولiمدەردە بiرنەشە اقپاراتتىق قىزمەت كورسەتiلەدi. «ەلەكتروندى ۇكiمەت» پورتالى تەك اقپاراتتىق رەسۋرس قانا ەمەس, ونىڭ پايدالانۋشىلارىنا مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ ءارتۇرلi ەلەكتروندى قىزمەتتەرiن ۇسىنادى. ياعني ۇيدە وتىرىپ-اق, ءتۇزدiڭ جۇمىسىن بiتiرۋگە بولادى دەگەن ءسوز. كەشەگiدەي كوپ ۋاقىتىڭىزدى كەزەكتە تۇرۋعا جۇمساماي, اۋرە-سارساڭعا تۇسپەي, بيۋروكراتيزمگە ۇرىنباي, دەلدالدارعا شىعىندانباي-اق مەملەكەتتiك انىقتامالاردى ۇيدەگi كومپيۋتەرمەن تىندىرۋعا بولادى.
– ەلىمىزدە بۇل جۇيەنى, ياعني «ەلەكتروندى ۇكىمەت» جۇيەسىن ەنگىزۋ يدەياسى قالاي تۋدى؟
– ەلiمiزدە ەلەكتروندى ۇكiمەت قۇرۋ يدەياسىن مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان ەدi. 2004 جىلعى 10 قاراشادا پرەزيدەنت جارلىعىمەن ەلەكتروندى ۇكiمەتتi ەندiرۋ تۋرالى مەملەكەتتiك باعدارلاما بەكiتiلiپ, ە-ۇكiمەتتi قالىپتاستىرۋ جانە دامىتۋ ءۇشiن 4 كەزەڭ تاڭداپ الىندى. ءسويتiپ, باعدارلامانى iسكە اسىرۋ كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرىلا باستادى. بiرiنشi, اقپاراتتى جاريالاۋ جانە تاراتۋ. ەكiنشi, مەملەكەتتiك ورگان مەن ازاماتتار اراسىنداعى ءوزارا iس-قيمىلدىڭ كەرi جانە تۋرا جولىمەن ينتەراكتيۆتiك قىزمەتتەردi بەرۋ. ءۇشiنشi, قارجىلىق جانە زاڭدىق وپەراتسيالاردى ۇكiمەت پورتالى ارقىلى iسكە اسىرۋ ترانزاكتسيالىق ءوزارا iس-قيمىلى. ءتورتiنشi, اقپاراتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋ. باعدارلاما 2005 جىلى iسكە قوسىلىپ, ەكi جىل iشiندە ەلەكتروندى ۇكiمەتتiڭ ينفراقۇرىلىمى قالىپتاستى. ال, 2007 جىلى بۇكiل ەل بويىنشا بiرىڭعاي تiزiلiمگە بiرiكتiرiلگەن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مەملەكەتتiك دەرەكتەر قورى تۇراقتى پايدالانۋعا بەرiلiپ, مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ 20 ينتەراكتيۆتiك قىزمەتتەرi iسكە اسىرىلدى.
– حقكو ەلەكتروندىق ارالاسۋدىڭ تاعى دا قانداي جاڭالىقتارى بار؟
– جەتىستىكتەرى كوپ. ەلەكترونيكا تەك قانا كليەنتتەرگە عانا جۇمىس ىستەمەيدى, سونىمەن قاتار ءبىز دە جەتىلەمىز. كورسەتكىشتەردىڭ تيىمدىلىك كوەففيتسيەنتى بويىنشا ەڭبەكاقىنى تولەۋ جۇيەسى وزگەردى. ول وپەراتوردىڭ جۇمىسىنا باعا بەرەدى, بۇرىن ونى پايدالى ارەكەتتىڭ كوەففيتسيەنتى دەپ اتايتىن. ەگەر شاعىم بولماسا جانە قىزمەت كورسەتۋ جىلدامدىعى جاقسى بولسا, قىزمەتكەرگە بولەك ۇستەماقى تولەنەدى. ەلەكتروندى جۇيە وعان ءوزى باعا قويادى.
– قازىرگى كۇنى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا, ادامدار كوپ جينالاتىن ورىنداردا ققپ دۇڭگىرشەكتەرىن كەزدەستىرەمىز. وسى قوعامدىق قولجەتىمدىلىك پۋنكتتەرى تۋرالى دا ايتا كەتسەڭىز؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بايلانىس جانە اقپارات اگەنتتىگى «ەلەكتروندى ۇكىمەت» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا قوعامدىق قولجەتىمدىلىك پۋنكتتەرى جەلىسىن اشقان بولاتىن. مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ شارالارى جوسپارىنا ءسايكەس «ەلەكتروندى ۇكىمەت» قۇرۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2005-2007 جىلدارى ىسكە استى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بايلانىس جانە اقپارات اگەنتتىگى وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرگە ينتەرنەتكە قوسىلاتىن ەكى ءتۇرلى قوعامدىق قولجەتىمدىلىك پۋنكتتەرى جەلىسىن قۇرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. قوعامدىق قولجەتىمدىلىك پۋنكتتەرى ارقىلى كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ نەگىزگى كوزدەرى: «ە-ۇكىمەت» ۆەب-پورتالى; اكىمدىكتەر ۆەب-پورتالدارى; باسقا دا اقپاراتتىق جۇيەلەر مەن ۆەب-رەسۋرستار. الماتى قالالىق حقكو اۋداندىق بولىمدەرىندە 25 ققپ ورناتىلعان. وتكەن جىلعى 12 ايدا ازاماتتار ققپ ارقىلى 1 611 180 اقپاراتتىق انىقتامالار الدى.
– حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا مۇگەدەكتەرگە كورسەتىلەتىن قانداي مۇمكىندىكتەر بار؟
– ءاربىر ەلدىڭ ەڭبەككە جارامسىز ازاماتتارى, ءوز قىزمەتىنىڭ نىسانى ەتىپ الەۋمەتتىك ساياساتتى قوياتىن مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىندا بولادى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 506,4 مىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار تۇرادى ەكەن. بۇل جالپى حالىقتىڭ 3%-ىن قۇراپ وتىر. مەملەكەتتىڭ ەگدە جاستاعى ادامدارى مەن مۇگەدەكتەرگە دەگەن نەگىزگى قامقورلىعى, ولارعا ماتەريالدىق قولداۋى (زەينەتاقى, وتەماقى, جەڭىلدىكتەر جانە ت.ب.) بولىپ تابىلادى. الايدا, ەڭبەككە جارامسىز جاندار, تەك ماتەريالدىق كومەككە عانا مۇقتاج ەمەس. ولارعا فيزيكالىق, پسيحولوگيالىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە باسقا دا كومەكتەر كورسەتۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. اينالاسىنداعىلاردىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەندى جانى سۇيەتىن, سالەمدەسىپ, كوڭىل اۋدارعاننىڭ ءوزىن ۇلكەن مارتەبە سانايتىن جارىمجان جاندار ءۇشىن بۇل ماڭىزدى. بىرەۋدىڭ كومەگىنە ءزارۋ كەمباعال جاندارعا قۇرمەتتىڭ قاي ءتۇرى دە ارتىقتىق ەتپەيدى.
ەندى حقكو-دا مۇگەدەكتەرگە كورسەتىلەتىن ءارتۇرلى كومەكتەرگە قاتىستى قۇجاتتاردى راسىمدەۋگە بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جالعىزiلiكتi, جالعىز تۇراتىن قارتتارعا, بوگدە ادامنىڭ كۇتiمiنە جانە جاردەمiنە مۇقتاج مۇگەدەكتەرگە جانە مۇگەدەك بالالارعا ۇيدە الەۋمەتتiك قىزمەت كورسەتۋگە قۇجاتتاردى رەسiمدەۋ» مەملەكەتتىك قىزمەت ستاندارتى بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارمالارى, سونداي-اق بالامالى تۇردە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى ارقىلى قىزمەت كورسەتىلەدى. وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ بۇگىنگە دەيىن الماتى قالاسى بويىنشا مۇگەدەك جانداردان 100-دەن اسا ءوتىنىش ءتۇستى. ونىڭ ىشىندە 80-نەن اسا ءوتىنىش بويىنشا قىزمەت كورسەتىلدى.
– اسحات مەيرامبەك ۇلى, الماتى قالالىق حقكو حالىققا مەملەكەتتىك قىزمەتتى ۇسىنىپ وتىرعان ۇلكەن ۇجىم بولعاندىقتان, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ قىلاڭ بەرىپ قالاتىن كەزدەرى بولۋى زاڭدىلىق. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن قانداي شارالاردى قولعا الىپ وتىرسىزدار؟
– «حقكو – سىبايلاس جەمقورلىقسىز ايماق» اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق اكتسيا اياسىندا حقكو رمك الماتى قالاسى بويىنشا فيليالى «نۇر وتان» پارتياسى الماتى قالالىق فيليالى جانە الماتى قالالىق ەكونوميكالىق جانە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى (قارجى پوليتسياسى) دەپارتامەنتىمەن ارىپتەستىك مەموراندۋم جاساي وتىرىپ, قازىرگى تاڭدا قوعامنىڭ دەرتىنە اينالعان سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ جانە سوزبۇيدالىقتىڭ الدىن الۋ شارالارىن بىرلەسە جۇزەگە اسىرۋدى قولعا العان. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ 22 ماۋسىمىندا – الماتى قالالىق ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس (قارجى پوليتسياسى) دەپارتامەنتى وكىلدەرىمەن بىرگە «ءبىز سىبايلاس جەمقورلىققا قارسىمىز!» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. باسقوسۋ بارىسىندا اۋداندىق حقكو بولىمدەرى باسشىلارىنا حالىق اراسىندا تاراتۋ ءۇشىن ماتەريالدار تاراتىلدى. جالپى, حقكو مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارىنا سۇيەنە وتىرىپ قىزمەت كورسەتە وتىرا, سىبايلاس جەمقورلىقپەن ۇيلەسىمدى جانە شەشۋشى تۇردە ىمىراسىز ءارى جان-جاقتى جوسپارلى تۇردە كۇرەس ءجۇرگىزىپ, حالىققا اقپاراتتىق كومەكتىڭ كورسەتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدە.
اڭگىمەلەسكەن
شارافاددين ءامىروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.