الماتى وبلىسىنداعى قاپشاعاي قالاسىنا دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ەسىمى بەرىلۋىنە بايلانىستى سالتاناتتى ءىس-شارا لەگى جالعاسۋدا. بۇعان دەيىن تالدىقورعان قالاسىندا ءبىرتۋار تۇلعانى ەسكە الۋ ءراسىمى وتكەن بولاتىن. جيىندا جينالعان كوپشىلىك دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ ەسكەرتكىش مۇسىنىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, ەلى ءۇشىن تەر توككەن تۇلعانىڭ ەڭبەگى مەن ونەگەلى ىستەرىن تەبىرەنە ەسكە العان-دى.
ال جاقىندا تاعى ءبىر تاعىلىمدى ءىس-شارا قوناەۆ قالاسىندا ۇيىمداستىرىلدى. وعان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرىنىڭ تۋعان-تۋىستارى, زامانداستارى مەن ارىپتەستەرى, پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, عىلىم مەن شىعارماشىلىق يەلەرى, ارداگەرلەر مەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار جينالدى. جينالعاندار الدىمەن قالانىڭ ورتالىق الاڭىنداعى د.قوناەۆ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى. مۇندا الماتىداعى د.ا.قوناەۆ اتىنداعى مۋزەيدىڭ ەكسپوناتتارىنىڭ كوشپەلى كورمەسى قويىلدى. كورمەدە دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ جەكە زاتتارى ۇسىنىلدى, فوتوكورمە, مەرەكەلىك كونتسەرت ۇيىمداستىرىلدى. سالتاناتتى جيىندا ءسوز العان الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ قازاقستاندى دامىتۋداعى جانە قالالار سالۋداعى ەرەن ەڭبەگىنە توقتالدى.
– دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆ ەلىمىزدە 43 قالانىڭ سالىنۋىنا اتسالىستى. سونىڭ جەتەۋى الماتى وبلىسىنداعى ەسىك, قاسكەلەڭ, سارقان, تالعار, ءۇشارال, ۇشتوبە, سوسىن, ارينە, وسى قاپشاعاي, ياعني قازىرگى قوناەۆ قالاسى. سوندىقتان ءوزى سالدىرعان قالالاردىڭ بىرىنە اتىن بەرۋ – لايىقتى قۇرمەت كورسەتۋ دەپ بىلەمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن, قالا حالقىنىڭ قولداۋىمەن تاريحي ادىلەتتىلىك قالپىنا كەلتىرىلدى. قالانى قالىپتاستىرۋ, گەس پەن سۋ قويماسىن سالۋ – دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ تىكەلەي ەڭبەگى. سونىمەن بىرگە پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىنا سايكەس وبلىس ەكىگە بولىنگەننەن كەيىن الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى قوناەۆ قالاسى بولادى دەپ بەكىتىلدى. بۇل قالانىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرىپ, مەگاپوليستىڭ ماڭايىنداعى اۋدانداردىڭ قوردالانعان الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشۋگە مۇمكىندىك جاسايدى, – دەدى ق.بوزىمباەۆ.
جالپى, جاقىن بولاشاقتا قوناەۆ پەن الماتى قالالارىنىڭ اراسىن سەرىكتەس قالالار جالعايتىن بولادى. قازىر قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جاسالعان, قالا ودان ءارى دە داميتىن بولادى. بۇل رەتتە جوبانىڭ جاڭارتىلعان تۇجىرىمداماسىندا قالا ەكونوميكاسىنىڭ ونەركاسىپتىك, تۋريستىك, ويىن-ساۋىقتىق باعىتتارىن دامىتۋ قاراستىرىلعان. ياعني بيۋدجەت ءتۇسىمى مەن تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى ارتادى دەگەن ءسوز.
– قالاعا جاڭا اتاۋ بەرىلىپ, جاڭا مارتەبەگە يە بولۋى – وزگەرىستىڭ باسى. قازىردىڭ وزىندە تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ, تۇرعىن ءۇي قورىن كوبەيتۋ, قالانىڭ ينفراقۇرىلىممەن قامتىلۋى مەن كوركەيتىلۋىن كەشەندى تۇردە قاراستىراتىن جوسپار ازىرلەنۋدە. قالانىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني – قاي جاعىنان بولسىن جاڭا تاريحى باستالدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. قوناەۆ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى دا وزگەرىستەرگە بەلسەنە اتسالىسادى دەپ سەنەمىز, – دەيدى قانات بوزىمباەۆ.
وسى جيىندا د.قوناەۆتىڭ تۋىسى, قايراتكەر اتىنداعى قوردىڭ پرەزيدەنتى ەلدار قوناەۆ تا لەبىزىن ءبىلدىردى:
– دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ وتباسىنىڭ اتىنان قالاعا ەسىمىن بەرۋگە قولداۋ كورسەتكەندەرىڭىز ءۇشىن شىن جۇرەكتەن ريزاشىلىعىمدى ايتامىن. بۇل تاريحي شەشىم – دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ەلگە سىڭىرگەن كوپ جىلعى ەڭبەگىنە كورسەتىلگەن قۇرمەت. سول جىلداردا رەسپۋبليكامىزدىڭ ەكونوميكاسى 7 ەسە ارتىپتى. ول الماتى وبلىسىنا ەرەكشە كوڭىل اۋداراتىن, ال قاپشاعاي قالاسىنا دەگەن ىقىلاسى بولەك ەدى. ونىڭ بارلىق قالىپتاسۋ, دامۋ پروتسەستەرى دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ ءجىتى نازارىندا بولدى. سوندىقتان ءبىز قايراتكەردىڭ 110 جىلدىق مەرەيتويلىق كەزەڭىندە اتىن قاپشاعاي قالاسىنا بەرۋ تۋرالى جاڭالىقتى قۋانىشپەن قابىلدادىق. بۇل شەشىم قالانىڭ ودان ءارى جاڭا لەپپەن دامۋىنا جول اشادى دەپ سەنەمىز. قوناەۆ قالاسى ءوسىپ-وركەندەي بەرسىن, – دەدى ول.
سونداي-اق سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, قازكسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن اگرونومى ۆەرا سيدوروۆا مەن گەنەرال, قوعام قايراتكەرى, دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ءتۇرلى لاۋازىمداردا 20 جىلدان استام ەڭبەك ەتكەن امانگەلدى شابدارباەۆ ەستەلىكتەر ايتىپ, تىلەكتەرىن جەتكىزدى. ال عالىم, حيميك, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى مۇرات جۇرىنوۆ بىرنەشە زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىنىڭ اۆتورى بولعان ساياساتكەردىڭ عىلىمداعى جەتىستىكتەرىنە توقتالدى. ەرتەرەكتەگى جىلداردى ەسكە الىپ, دىنمۇحامەد احمەت ۇلىمەن كەزدەسكەن, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەگەن كەزدەرى تۋرالى اڭگىمەلەدى. «ول كىسىنى ديمەكە دەيتىنبىز», دەگەن م.جۇرىنوۆ دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ قازاقستان تاريحىنداعى ايتۋلى قايراتكەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل پىكىرلەرگە قولداۋ بىلدىرگەن قالا حالقى قىزۋ قول سوقتى.
جيىندا د.قوناەۆپەن بىرگە قىزمەت ەتكەن, ونى بىلەتىن وزگە دە ازاماتتار قايراتكەرگە قۇرمەت كورسەتىپ, ءسوز ارنادى. ماسەلەن, سول كەزەڭدە قاپشاعايدى سالۋعا قاتىسقان قۇرىلىسشى, قالانىڭ قۇرمەتتى ازاماتى الەكساندر چجەن:
– مەن قاپشاعاي گەس-ءىن سالۋعا جاس مامان بولىپ كەلگەن ەدىم. بۇگىن قالامىزدىڭ وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن الۋىمەن, وعان ءبىرتۋار ازامات دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ اتى بەرىلۋىمەن قۇتتىقتاۋ باقىتىنا يە بولىپ وتىرمىن. قالامىزدىڭ تاريحى دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. ول قاپشاعاي گەس-ءى عيماراتىنىڭ العاشقى ىرگەتاسىن قالاپ قانا قويعان جوق, ونىڭ باسشىلىعىمەن قالانىڭ ماڭىزدى كولىك-لوگيستيكالىق نىساندارى سالىندى. ءبىز, ارداگەر قۇرىلىسشىلار, قالاعا قوناەۆ ەسىمى بەرىلگەنىنە شىن جۇرەكتەن قۋاندىق, – دەدى.
ايتپاقشى, بۇگىندە الماتى وبلىسىندا د.قوناەۆتىڭ اتىمەن اتالاتىن 8 ءبىلىم مەكەمەسى بار. جانە 114 كوشە ۇل تۇلعاسىنىڭ قۇرمەتىنە بەرىلگەن. وڭىردە قوناەۆتىڭ 8 ەسكەرتكىشى ورناتىلعان. ال جۋىردا بالقاش اۋدانىنىڭ ورتالىعى باقاناس اۋىلىندا تاعى ءبىر ەسكەرتكىش قويىلماقشى.
الماتى وبلىسى