قاناپيا ەكەۋمىز قازمۋ-ءدى 1951 جىلى بىتىردىك. ەكەۋمىز دە كومسومول قىزمەتىنە باردىق. ول – ورتالىق كوميتەتتىڭ ستۋدەنت جاستار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ال مەن فرۋنزە اۋداندىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسىمىن. ستۋدەنت كەزىمىزدە دە ارالاسىپ تۇردىق. جولداس ەدىك, ەندى ومىرلىك دوس بولدىق. 60 جىلدا بىردە-ءبىر رەت ءبىر-ءبىرىمىزدى رەنجىتكەن جوقپىز. جۇبىمىز جاراستى. ەشبىر ۋاقىتتا سوزگە كەلگەن ەمەسپىز. قۋانىشتا دا, رەنىشتە دە بىرگەمىز. وتباسىمىزبەن ارالاس-قۇرالاسپىز. ايەلدەرىمىز ءساليما مەن ءشامشيا دا بىرىمەن-ءبىرى قاتتى سىيلاستى. بالالارىمىز دا (4+4) تاتۋ بولىپ ەرجەتتى.
ادال ەڭبەك ەتتىك. قيىنشىلىعى دا, قىزىعى دا مول ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىز. قالاي قارتايعانىمىزدى بايقاماي قالعان سياقتىمىز. قاناپيا بيىل 90 جاسقا كەلدى, مەن 87-گە قارادىم. كوڭىلىمىز جاس. بىراق اۋىرامىز.
جاقىن دوستارىمىز قازمۋ-ءدى 1950-52 ج.ج. بىتىرگەن جىگىتتەر. ولار تاۋمان اماندوسوۆ, شايكەن ناديروۆ, قۇرمانبەك ابىلداەۆ, قىپشاقباي بايمۇراتوۆ, دۇيسەحان قابديەۆ, ماناش قوزىباەۆ, شەريازدان ەلەۋكەنوۆ, جۇماعالي ىسماعۇلوۆ, سىزدىق مۋسين ەدى. بىزدەر ءار سالادا, ءار دارەجەدە, ءار قالادا ابىرويلى ەڭبەك ەتتىك. 50-جىلدىڭ اياعىندا الماتىعا شوعىرلانىپ, ءارتۇرلى لاۋازىمدى قىزمەتتە بولدىق. سودان بەرى جۇبىمىز بۇزىلماي, دوستىعىمىز كۇننەن-كۇنگە نىعايا ءتۇستى.
1961 جىلى تاۋمان اماندوسوۆتىڭ 40 جاسقا تولعانىن تويلادىق. سول باسقوسۋدا قالجىڭداپ: «بىرىككەن كولحوز قۇرايىق, اتىن «بۇرىنعى جەتىم جىگىت, بولاشاق پروفەسسور اماندوسوۆ اتىنداعى «وپتيميست» كولحوزى» دەپ قويالىق» دەپ كەلىستىك. جۇبايلارىمىز دا قۋانا قوستادى. كولحوزدىڭ ءمورىن, كەۋدەگە تاعاتىن اماندوسوۆتىڭ سۋرەتى بار بەلگىسىن جاساتتىق. ول كەزدە جالىنداپ تۇرعان جاس ەدىك. ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىن ەلەمەيتىن كەزىمىز عوي. كولحوزىمىز ءومىرلى بولدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ىرگەسى مىقتى, ىرىستى. ءوسىپ-وندىك. بالالى-شاعالى بولدىق. قۋانىشتا دا, رەنىشتە دە بىرگەمىز. بەرەكەلى, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر كەشىپ كەلەمىز.
كولحوزىمىزدىڭ پرەدسەداتەلى ءدۇنيەدەن وتكەنىنشە تاۋمان بولدى. قازىر – قانەكەڭ.
تابيعاتتىڭ, جاراتىلىستىڭ زاڭىن كىم جەڭگەن. ومىردەن تاۋمان, مامىر, قۇرمانبەك, قىپشاقباي, دۇيسەحان, ماناش, جاڭىل, ساليما, ءشامشيالار ءوتتى. قايعىردىق, جوقتادىق... ءبارىمىز دە ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ قايعى-قاسىرەتتەرىمىزگە ورتاق بولدىق. جارىق دۇنيەدە قالعانداردىڭ مىندەتىن دۇرىس اتقارۋعا اتسالىستىق, ەل-جۇرت الدىندا ۇياتقا قالماۋعا تىرىستىق. ءبىز ءۇشىن ولار وزدەرىمەن بىرگە زاماندى, ءبىر ءداۋىردى كوشىرىپ اكەتكەندەي سەزىمدەمىز. ورتامىز ويسىراپ قالدى... ارينە, تۋماق بار دا, ولمەك بار. ايتسە دە, سونى بىلە تۇرىپ, قيماس جاندارىمىزدان ايىرىلعاندا قابىرعامىز قايىسىپ, كوكىرەگىمىز مۇڭ مەن شەرگە تولدى. اسىل دوستارىمىزدى ساعىنامىز, اڭسايسىز, كوڭىلىمىز قۇلازيدى.
ابايدىڭ «ادام ولگەن كۇنى ولمەيدى, ۇمىت بولعان كۇنى ولەدى» دەگەن دانالىق ءسوزىن باسشىلىققا الىپ, ولاردىڭ ەشبىرىن, ەشبىر ۋاقىتتا ۇمىتپايمىز, ءاردايىم ەسكە الىپ, جوقتاپ وتىرامىز.
بۇگىندەرى «وپتيميست» كولحوزىنىڭ بالالارىن بىرىكتىرەتىن «ءۇمىت» اتتى كولحوزدىڭ باسشىسى تاۋماننىڭ ۇلى – ازامات اماندوسوۆ.
قاناپيا احمەتوۆ كولحوزىمىزدىڭ, دوستىعىمىزدىڭ رۋحاني كوسەمى. بۇل ونىڭ وتە تازا ادامي قاسيەتىنىڭ, ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىمىنىڭ ارقاسى. قاناپيانى بىلەتىن جۇرت ونىڭ ازاماتتىق, عالىمدىق, ۇستازدىق بەينەسىن جوعارى باعالايدى. ول قىزمەتتەگى ىسكەرلىگىمەن قاتار عيبراتتى, پاراساتتى, كەڭورىستى كىسىلىكتىڭ وزىق ۇلگىسى بولا ءبىلدى, بولىپ تا ءجۇر.
قاناپيا تىرشىلىكتىڭ قاي نوميناتسياسىنان بولسا دا ەڭ جوعارى باعانىڭ يەگەرى ەكەنىنە ەشبىر كۇمان جوق دەپ بىلەمىن.
قاناپيا اكە-شەشەسىنەن جەتىم قالىپ, سەگىز جاسىنان اكەسىنىڭ تۋىسى سەرالىنىڭ تاربيەسىندە بولدى. اعاسىن ەشبىر رەنجىتكەن جوق. ونەگەلى, اقىلدى ءىنى بولدى. 10-شى سىنىپتا وقىپ ءجۇرىپ, 5-6 سىنىپتارعا ماتەماتيكادان ساباق بەردى. مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىردى.
1942-46 جىلدارى وتان سوعىسىنا بەلسەندى قاتىستى. ەرلىكتەرى باعالانىپ, ماراپاتتالدى. قازمۋ-دە وقىپ ءجۇرىپ, قوعامدىق جۇمىستارعا قاتىسىپ, ۇلكەن ابىرويدى يەلەندى. ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك بىتىرگەننەن كەيىن ورتالىق كومسومول كوميتەتىندە, الماتى وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ, ىسكەرلىگى, بىلىمدىلىگىنىڭ ارقاسىندا قوعام قايراتكەرى بولدى. وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىلىگىنە بارماي, كلاسسيكالىق ءبىلىم الۋ ءۇشىن ماسكەۋگە قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىنا وقۋعا كەتتى.
اكادەميادا تەرەڭ دە تياناقتى ءبىلىم الىپ, ويداعىداي ديسسەرتاتسيا قورعاپ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بولىپ ەلگە ورالدى.
بىردەن قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ بەكىتىلدى. سودان سوڭ الماتى قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى, وبلىستىق كوميتەتتىڭ يدەولوگيا ماسەلەلەرى جونىندەگى حاتشىسى بولىپ سايلاندى, ءوزىنىڭ ءبىلىمىنىڭ تەرەڭ ەكەنىن, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى جوعارى ەكەنىن دالەلدەدى. كوممۋنيستەر, حالىق رازى بولدى, ابىرويى كۇشەيدى.
ودان كەيىن عىلىمي, ۇستازدىق جۇمىسقا اۋىستى. قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى, دەنەشىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى بولدى. عىلىمي جانە پۋبليتسيستيكالىق ماقالالار جازدى. عىلىمي كونفەرەنتسيالاردا باياندامالار جاسادى. پروفەسسورلىق عىلىمي اتاقتىڭ يەگەرى. بارلىق جۇمىستى جوعارى دارەجەدە اتقارىپ, ۇلكەن شىنايى ابىرويعا يە بولدى, ىسكەرلىك كورسەتتى.
قانەكەڭ ساليما جۇماباەۆا سياقتى ادەمى سۇلۋ جار ءسۇيدى. ەكەۋى ونەگەلى وتباسىن قۇرىپ, ۇرپاق قىزىعىن كوردى. بالالارى گۇلنار, گاۋھار, حايدار, ايدار جانە نەمەرەلەرىنە سۇيىكتى دە, قادىرلى اكە-انا, اتا-اجە بولدى.
قاناپيا اعاسى سەرالىنىڭ بالالارىنا تاماشا شىنايى قامقورشى بولا ءبىلدى. ولار بالالار ۇيىندە بولعاندا, كەيدە مەنى دە ەرتىپ, ءجيى بارىپ تۇردى. ولاردىڭ وقۋلارىنا, ەڭبەكسۇيگىش ازامات بولۋلارىنا, وتباسىن قۇرۋلارىنا جەتەكشى بولدى. قولىنان كەلگەن كومەگىن ايامادى.
قۋاناتىنىمىز, وسىنشالىقتى ۇزاق ۋاقىت وتسە دە (50-60 جىل) ءبىر-ءبىرىمىزگە دەگەن دوستىق سەزىمدەرىمىزدى جوعالتپاعانىمىز. وتكەن ۋاقىت ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن ادالدىعىمىزدىڭ كەپىلى بولدى. مۇنىڭ ءبىرىنشى سەبەبى, «كولحوز» باسشىلارى اماندوسوۆ پەن احمەتوۆتىڭ بىزدەردى بولە-جارماي, تەڭ باعالاعاندارى, ءوزارا ىنتىماقتاستىرا بىلگەندەرى. ەكىنشى سەبەبى, بىزدەگى دوستىقتىڭ تابيعي جولمەن قالىپتاسۋى. ادەيىلەپ «مەن وسىمەن دوس بولىپ, پايدا كورەيىن» دەگەن جوقپىز. ءبىر-ءبىرىمىزدى تۇسىندىك, تۇرمىس تاۋقىمەتىن جەڭە بىلدىك, قادىرىمىزدى باعالادىق, جاراسىمدى قالجىڭىمىزعا شىدادىق. ءبىزدى ءومىردىڭ ءوزى جاقىنداستىرىپ جىبەردى. ارقايسىمىزدىڭ بويىمىزداعى وزىندىك ەرەكشەلىگىمىزدى تانىپ, باعالاي بىلگەنىمىزدەن دوستىعىمىزدىڭ عۇمىرى وسى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ وتىر.
دوستىعىمىزدا قانەكەڭنىڭ ۇلەسى زور. قاناپيا كىسىلىك كەلبەتىمەن, قايىرىمدى ىسىمەن, ەنتسيكلوپەديالىق بىلىمىمەن, ونەگەلى ومىرىمەن بىزدەرگە ۇلگى بولا ءبىلدى, بولىپ كەلەدى.
قىسقاسى, قاناپيا احمەتوۆ – ءىرى تۇلعا! ول كىمگە دە بولسا ۇلگى بولار زيالى ازامات.
ورازاي باتىربەكوۆ.