ادامنىڭ جانى جاقۇتتاي جارقىراپ, رۋحى سالتانات قۇرار بولسا, سىرتقى دۇنيەسى دە ساۋلەلەنىپ, ىزگىلىك پەن مەيىرىمگە مالىنىپ تۇرارى انىق.
ەجەلگى قىتاي اڭىزىنىڭ جەلىسىن باقساق, قايسىبىر زاماندا ءبىر ەلدى ايداھار جايلاپتى. جان-جاعىن جايپاپ, جۇرتتىڭ مالىن, مۇلكىن تالعاماي جۇتسا دا تويا الماي, كەڭ دۇنيەنى تارىلتىپ, توپالاڭ جاساپتى. توتەننەن تونگەن تاجالعا توتەپ بەرە الماي قارا حالىق تورىعىپتى. قانشاما قايراتتى ەرلەر بەس قارۋىن سايلاپ, باسىن اجالعا بايلاپ, ايداھارعا بەتتەپ بارسا دا قايران قىلا الماي قابىرعاسى قاقىراپ, جەڭىلىپتى. حالىق بولعان سوڭ, الىپ تا تۋماي تۇرمايدى. اقىلىنا ايلاسى ساي ءبىر ارىستان جۇرەكتى جىگىت مەكەنىنە جەتىپ, كۇركىرەپ شىققان قۇبىجىقپەن الىسىپ, ايداھاردىڭ وسال تۇسىنا ويسىراتا نايزاسىن سۇعىپتى. عايىپتىڭ ىسىنە عاقىل جۇرە مە, تاجالدى جەڭدىم دەگەن الگى ساتتە ەر جىگىتتىڭ ءوزى ايداھارعا اينالىپ كەتىپتى.
اڭىزدىڭ اڭىسىن اڭداعاندا, ونىڭ پەسسيميزممەن اياقتالاتىنىن كورەمىز. ادەتتە, ءبىزدىڭ حالىقتىڭ اڭىزى باسقاشا تۇيىندەلەتىن, اقىرىندا قاھارمان مۇراتىنا جەتەتىن. باتىس ويشىلدارى وسى سارىنداس اڭىزداردى وزگەشە تاپسىرلەيدى. ماسەلەن, فريدريح نيتسشە «ىزگىلىك پەن ز ۇلىمدىقتىڭ ارعى بەتى» ەڭبەگىندە «قۇبىجىقپەن كۇرەسكەن ءاربىر كىسى ءوزى دە قۇبىجىققا اينالىپ كەتۋدەن ساقتانۋ كەرەك. قۇردىمعا ۇزاق ۇڭىلەر بولساڭ, ءبىر مەزەتتە قۇردىم دا ساعان قارايدى» دەيدى. دەمەك قۇبىجىقپەن كۇرەستە قۇبىجىققا اينالىپ كەتۋدەن باسقا جول جوق بولعانى ما؟ بىزدىڭشە, بار.
قاسيەتتى كىتاپتا پەرعاۋىننىڭ سيقىرشىلارى مۇسا پايعامباردىڭ الدىنا ىسىلداعان ىنساپسىز ىرعىن جىلاندى جىبەرەتىنى جايلى وقيعا بار. قۇدايدىڭ قۇدىرەتىنە شەك كەلتىرمەگەن مۇسا پايعامباردىڭ قولىنداعى كيەلى اساتاياعى ءبىر دەمدە ابجىلانعا اينالىپ, الاپاسىن اسىراتىن. وسىنى تاپسىرلەگەن ءجالالاددين رۋمي ء«ماسناۋي» كىتابىندا اجداھانى ىشتەگى ناپسىگە تەڭەيدى. شەكتەۋدى بىلمەس, شەگەندەۋ كورمەگەن تويىمسىز ءناپسىنى دۇنيەاۋي قالاۋلارىڭدى تەجەمەي, تويىندىرا بەرسەڭ, ءتۇپتىڭ تۇبىندە ول ارانى اشىلعان الىپ اجداھاعا اينالادى دەگەن وي ايتادى اۋليە اقىن. ءار ادامنىڭ ىشىندە باس كوتەرگەن بارماقتاي قۇرتتى باستىقتىرماۋدىڭ سوڭى باسىڭدى جۇتار بايلاۋسىز اجداھامەن بەتپە-بەت قالۋعا الىپ كەلەدى ەكەن.
دەمەك ءار ادامنىڭ ىشىندە ءبىر ايداھار ءومىر سۇرەدى. اۋەلى ىشكە قۇرت بوپ تۇسەتىن ول اداممەن بىرگە ءوسىپ, كىسىنىڭ ناپسىسىمەن قورەكتەنەتىن بولسا كەرەك. ال ادام ونى ءوزىنىڭ قۇمارلىق-قۇشتارلىقتارىمەن, قالاۋ-اڭساۋلارىمەن اسىرايدى. ءىسىنىپ, تويات تابا الماعان ول كەيدە كىسىنىڭ ءوزىن جۇتىپ تىنادى. ادام بالاسى سول ىشتەگى ايداھاردى قۇرت كەزىنەن قۇرىقتاپ, تەجەپ ۇستاپ, جەڭە بىلسە, سىرتتان جاۋ الماسى انىق. كەز كەلگەن كۇرەس اۋەلى ىشتەن باستالادى. سوندىقتان ابايدىڭ «مىقتىمىن دەپ ماقتانبا اقىل بىلسەڭ, مىقتى بولساڭ, ءوزىڭنىڭ ءناپسىڭدى جەڭ» دەپ ايتقانىنداي, ءناپسىنى تىيىپ, رۋحتى شىڭداۋ – تولىق ادامنىڭ جولى, كەمەلدىلىكتىڭ كىلتى بولسا كەرەك.
دانا حالقىمىزدىڭ بۇل قاعيداتتى ەجەلدەن جاقسى بىلگەنىن اياز بي تۋرالى ەرتەگىدەن ايقىن اڭعارامىز. مادان حاننىڭ سۇلەيمەننىڭ جۇزىگىندەي, مۇسانىڭ اساسىنداي, ءداۋىتتىڭ قورجىنىنداي قاسيەتكە يە گاۋھار تاسى بولۋشى ەدى عوي. سول تاستى سىناعان اياز بي ء«سىزدىڭ تاسىڭىز, راس, قاسيەتتى تاس ەكەن. بىراق تاستىڭ ىشىندە ەكى قاراباس قۇرت بار. تاسىڭىزدىڭ پىشاق سىرتى قالىڭدىعى قالىپتى. سول قۇرت از ۋاقىتتان سوڭ تەسىپ شىعادى; تەسىپ شىققان سوڭ تاسىڭىز پايداعا اسپايدى. تاستىڭ قاسيەتىندەي سالماعى دا بولۋ كەرەك. تاس جەڭىلدەنگەن ەكەن. قۇرت بار ەكەنىن سونان ءبىلدىم» دەيتىن. تاستى جارىپ كورگەندە, شىنىندا دا ىشىنەن كەۋلەپ تەسىپ كەلە جاتقان ەكى قۇرت شىققان ەدى.
وسى تاستىڭ مىسالى – ادامنىڭ ءوزى ەمەس پە. ءوزى بولعاندا, ونىڭ ارعى جاعىنان ءبىز ايتىپ وتىرعان رۋح ماسەلەسىن اڭداۋعا بولادى. شىن مانىندە, ءار ادام – ءبىر اسىل تاس. ىشكى دۇنيەسى تازا بولسا, شاڭى سۇرتىلگەن اسىل تاستاي ءار كىسى كۇن بولىپ, رۋح بولىپ جارقىرايدى. بۇل جايىندا حاكىم اباي «حاقتىقتىڭ تۇسەر ساۋلەسى, ىشتەگى كىردى قاشىرسا, ادامنىڭ حيكمەت كەۋدەسى» دەيدى. وسى تازالىق, وسى حيكمەت – رۋحتىڭ ايناسى.
مىنە, قاسيەتتى رامازان ايىنىڭ العاشقى ون كۇنى ءوتتى. ءيسى مۇسىلماننىڭ ورازا ۇستاۋى – پارىز, يگىلىك, ابزال امال. قاستەرلى راحىم ايىندا, ارىلۋ, تازارۋ, اعارۋ, ىجداعات ايىندا ىشتەگى قۇرتتى وسىرمەي, وركەن جايدىرماي, ىرقىنا بويسۇنىپ, ىندىننىڭ ىڭعايىنا كونبەي دەر شاعىندا بايلاپ-ماتاپ ۇستاۋ – ادامدىقتىڭ ءبىر شارتى بولسا كەرەك. سوندا عانا رۋح سالتانات قۇرادى. سوندا سىرتتان ايداھار ىزدەۋدىڭ دە قاجەتى جوق. ويتكەنى ول – ىشىمىزدەگى توعايعان, تەجەلمەگەن توقتاۋسىز تاجالدىڭ تىسىمىزداعى كورىنىسى عانا. ءار ادامنىڭ ىشىندەگى تىزگىندەلمەگەن تاجال ونىڭ سىرتىنا شىعىپ تۇرادى. جەڭىستىڭ ەڭ ۇلىسى – ءوزىڭدى جەڭۋ بولاتىنى دا سوندىقتان.