كريپتويندۋستريانىڭ كەلەشەگى بار ما؟

راس, الەمدە كريپتوۆاليۋتا نا­رىعى قارقىندى دامىپ كە­لەدى. شەتەلدىكتەر جيناق­تار مەن اۋدارىمداردى ءارتۇرلى تاۋە­كەل­دەن, ءدۇدامال وپەراتسيا­دان قور­عاۋ ءۇشىن تسيفرلىق ۆاليۋتاعا قىزى­عۋ­شىلىق تانىتۋدا. بۇعان بيتكوين مەن ستەي­بلكوينگە دەگەن سۇرانىستىڭ ءوسۋى دالەل. 2021 جىلدىڭ كريپ­تويندۋستريا ءۇشىن ءتۇرلى وقي­عالارعا تولى بولۋى دا سون­دىقتان. ماسەلەن, سالۆادوردا بيتكوين زاڭدى تولەم قۇرالى رەتىندە قابىل­داندى. ال قىتايدا كريپتوۆاليۋتانى پايدالانۋعا ءىس جۇزىندە تىيىم سالىندى. اقش-تا العاش­قى Bitcoin-ETF بيرجالىق ينۆەس­تيتسيالىق قورى پايدا بولدى. رەسەيلىكتەر سوڭعى جاعدايلارعا بايلانىستى كريپتوبيرجانى ءوز جيناقتارىنىڭ «قۇتقارۋشىسى» رەتىندە قاراس­تىرىپ وتىر. دەسە دە, بۇل ەلدەگى سۇرانىس كۇشەيگەنىمەن, رەسەي قار­جى مينيسترلىگى كريپ­ت­وۆاليۋ­تالاردىڭ دامۋىن قاۋىپ دەپ سانايدى. قازاقستان دا نارىقتاعى جاڭا ترەندتەردى زەرتتەپ, ونى دامىتۋ ءۇشىن ءتيىستى قادامدار جاساۋدا.

FinReview.info-نىڭ حابارلاۋىنا قاراعاندا, وسى جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ كريپتوۆاليۋتا نارىعى ۇلكەن قىسىمعا ۇشىرادى. سەبەپ – رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى قاقتىعىس. با­تىس­تىڭ رەسەيگە قارسى سانكتسيالارى مەم­­لەكەت پەن حالىقتىڭ قارجىسىن شەك­تەدى.

«رەسەي بۇل شەكتەۋلەردى ەلدەگى كريپ­تويندۋستريانى دامىتۋ ارقىلى اينا­لىپ وتە الادى. ويتكەنى كريپتوۆاليۋتا ورتالىقتاندىرىلماعان قارجى جانە ولاردىڭ اينالىمى قارجى ورگاندارى تاراپىنان تولىق رەتتەلمەيدى. سون­دىقتان كريپتوۆاليۋتا رەسەيدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىمەن ءوزارا ەسەپ ايىرىسۋ ءۇشىن پايدالانىلۋى مۇم­كىن. ءسويتىپ, كريپتوۆاليۋتا ماينينگى رەسەي ءۇشىن تاعى ءبىر تابىس كوزىنە اينالا الادى. ەلدە ارزان ەنەرگيانىڭ مول قورى بارىن ەسكەرسەك, بۇل نەگىزگى كريپتو­ۆاليۋتالاردى ۇلعايتۋ ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىك. مىسالى, يران 2021 جىلى كريپتوۆاليۋتا وندىرۋدەن 1 ملرد دوللاردان استام تابىس تاپتى», دەلىنگەن FinReview.info زەرتتەۋىندە.

رەسەيدىڭ كريپتوۆاليۋتالاردىڭ كو­مە­­­گى­مەن تىعىرىقتان شىعۋعا مۇم­كىن­­دى­گى بارىن ۇققان امەريكا مەن ەۋرو­وداق ەندى الاڭداي باستادى. بۇعان جول بەر­مەۋ ءۇشىن سالانى رەتتەۋگە كىرىستى. اي­تالىق ەۋروپا Markets in Crypto-Assets زاڭىمەن جۇمىس ىستەۋدە. ونىڭ كومەگىمەن رەتتەۋشى جاھاندىق ستاندارتتاردى ورناتىپ, ترانزاكتسيالاردى باقىلاي الادى. ال اقش تسيفرلى اكتيۆتەردى رەتتەيتىن قۇجاتتاردى دا­يىنداپ جاتىر. وسىلايشا, ۇلتتىق ۆا­ليۋتالارعا ستيحيالى جانە رەتتەۋسىز بالاما رەتىندە جاسالعان كريپتوۆاليۋتالار الەمدەگى رەت­تەۋشىلەردىڭ نەگىز­­گى نىساناسىنا اينال­دى. بۇل رەتتە مامان­دار بيىل كريپ­تونارىقتى رەت­تەۋ تۇبەگەيلى ءبىر جۇيەگە ءتۇسۋى مۇم­كىن ەكە­نىن العا تارتۋدا. اتالعان نارىق­قا قاتىستى تالاپتار ءبىرشاما ەلدە قا­­بىلدانعانىمەن, الەمدەگى گەوساياسي جاعدايلار سالانى ءالى دە وزگەرتۋى مۇم­كىن. سوندىقتان اسىعىپ اربانىڭ الدىنا تۇسەتىن ۋاقىت ەمەس.

ءبىزدىڭ ەل دە كوشتەن قالماي جاھان­دىق ۇردىستەردى يگەرىپ كەلەدى. بۇگىندە قازاقستانداعى كريپتوبيزنەس تە قار­قىن الا باستادى. 2021 جىلى ەلىمىز بيت­­كويندەردىڭ حەش جىلدامدىعى بويىن­شا ەكىنشى ورىنعا شىقتى. ءبىرىنشى ورىنعا امەريكا جايعاسسا, ۇشتىكتى رە­سەي تۇيىندەدى. قازاقستاندا ەلەكترون­دى ۆاليۋتا نارىعىنىڭ جوعارى قار­قىنمەن دامۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, قازاقستاندا تمد جانە ەۋ­روپا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا ەلەكتر قۋاتىنىڭ قۇنى تومەن. 1 كۆت-تىڭ ورتا­شا قۇنى شامامەن 18 تەڭگەگە (0,037 دول­لار) تەڭ. ەكىنشى فاكتور – قىتايمەن كور­شى تۇرعانىمىز. قىتايدىڭ ماينينگكە قاتىستى ساياساتى قاتاڭداتىلعان سوڭ, ماينەرلەر بۇل ەلدەن كەتۋگە, جابدىق­تار­دى ساتۋعا شەشىم قابىلدادى. قازاقستان ءوز كەزەگىندە تەحنيكانى وتكىزۋ نارىعىنا عانا ەمەس, قىتايلىق ماينەرلەر ءۇشىن جاڭا جۇمىس ورنىنا دا اينالدى.

FinReview.info ساراپشىلارىنىڭ ەسەبىنشە, كريپتوۆاليۋتا ماينينگى قازاق­ستانعا جىل سايىن شامامەن 230 ملن دوللار اكەلەدى. بۇل كورسەتكىش – رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەيتىن كومپا­نيالاردىڭ اسەرى. «كولەڭكەلى اينالىمدا» جۇرگەن ماينەرلەردى ەسەپكە الساق, وندا كورسەت­كىش ءسوزسىز 2-3 ەسە ارتادى.

دەگەنمەن, كريپتوۆاليۋتا ءوندىرىسىنىڭ ۇلعايۋىمەن بىرگە ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنۋ دا كۇرت ءوستى. 2021 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي بۇل كورسەتكىش ادەتتەگى 2 پايىزدان اسىپ ءتۇسىپ, رەكوردتىق دەڭگەيگە – 8 پايىزعا جەتتى. سويتسەك, استىرتىن جۇمىس ىستەي­تىن ماينەرلەر رەسمي تىركەلگەندەرگە قا­را­عاندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ەكى ەسە كوپ تۇتى­نادى ەكەن. ەنەرگيانى كوپ كولەمدە باقى­لاۋسىز تۇتىنۋ سالدارىنان جەلىدەگى ىركىل­ىستەر مەن ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءۇزىلۋى جيىلەپ كەتتى. وسىدان سوڭ ەلدە ەنەرگيا تاپ­شى­لىعى ورىن الۋى مۇمكىن ەكەنى, كولەڭ­كەلى ماينينگ تاراپىنان ەنەرگيا تۇتى­نۋدى ازايتۋ ءۇشىن شۇعىل شارالار قابىل­داۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتىلا باس­تادى.

2021 جىلى حالىقتىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمى شامامەن 20 پايىزعا ارتقان. ءتىپتى, كەيبىر وڭىرلەردە تۇر­مىستىق ەنەرگيانى تۇتىنۋدىڭ ۇل­عايۋى نورمادان 2-3 ەسە اسىپ تۇسكەن. بۇ­عان كولەڭكەلى اينالىمدا جۇرگەن ماي­نەرلەردىڭ قوسقان «ۇلەسى» كوپ. ياعني كەيبىر ماينەرلەر بيزنەسىن تىركەمەي, تۇرعىن نەمەسە تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلار­عا ورنالاسىپ كريپتوۆاليۋتا وندىرۋگە كىرىسكەن. ەنەرگيانى كوپ قاجەت ەتەتىن جابدىقتاردى حالىق تۇتىناتىن جۇيەگە قوسقان. مۇنداي جابدىقتار 500-700 مۆت ەنەرگيانى تۇتىنادى. ال بۇل كولەم 40-100 مىڭ ادامدى قامتۋعا جەتەدى.

FinReview.info-نىڭ جازۋىنشا, ەلى­مىزدە كولەڭكەلى ماينينگتى ازايتۋعا با­عىتتالعان ناقتى ەرەجەلەر جوق. مۇن­­داي نورمالار جۋىردا پايدا بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى ۇكىمەت سالانى رەت­تەۋ مەن دامىتۋدىڭ تولىققاندى پاكە­­تىن ازىرلەۋگە كىرىستى. بۇل رەتتە مەم­­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتكە ماينينگكە سالىناتىن سالىقتى قىسقا مەرزىمدە ەسەلەپ ارتتىرۋدى پىسىقتاۋدى تاپسىردى. حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنسەك, كولەڭكەلى ماينينگتى ازاي­تۋدىڭ بىرنەشە جولى بار.

بىرىنشىدەن, نارىقتىڭ زاڭدى قاتىسۋشىلارى ءۇشىن كريپتوبيرجا جانە ماينينگ پۋلدارىن قۇرۋ قاجەت. ال «سۇر ماينەرلەردى» اشكەرەلەپ, ولاردىڭ جابدىقتارىن تاركىلەۋ كەرەك. مۇنداي شارالار قازىردىڭ وزىندە قولدانىلۋدا. ماسەلەن, الماتى, تۇر­كىستان, پاۆلودار, قاراعاندى وبلىس­تارىندا زاڭسىز ماي­نينگپەن اينا­لىس­قان فەرمالار انىقتالدى. بىراق بۇل باعىتتاعى جۇمىس­تاردى ءالى دە جانداندىرۋ كەرەك.

ەكىنشىدەن, جەكە تۇلعالار ءۇشىن ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنۋ نورمالارىن ەن­گىزۋ قاجەت. مولشەردەن ارتىق تۇتى­نىل­عان ەلەكتر قۋاتى ءۇشىن بيزنەسكە ارنالعان تاريف بويىنشا تولەم الۋ ارقىلى باقى­لاۋ ورناتۋعا بولادى.

ۇشىنشىدەن, ەلەكتر قۋاتىن ارتىق تۇتىنۋعا قاتىستى سالىق ەنگىزۋ قاجەت. سەبەبى بارلىق ماينەرلەر ءۇشىن سالىقتى جاي عانا ارتتىرۋ ارقىلى استىرتىن تۇلعالاردىڭ ارەكەتىنە تىيىم سالۋ مۇمكىن ەمەس.

تورتىنشىدەن, مەملەكەت ماينينگتىك فەرمالاردىڭ قازاقستاندا جۇمىس ىس­تەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ناقتى شارتتارىن انىقتاۋى كەرەك. مىسالى, نارىققا ءوز كاپيتالىمەن شىعۋعا, جاڭا ەلەكتر ستانسالارىن سالۋعا, ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءبىر بولىگىن ماينينگكە باعىتتاپ, قال­عانىن جەلىگە شىعارۋعا دايىن ءىرى حا­لىق­ارا­لىق كورپوراتسيالار بار. شىن مانىندە, بۇل ەنەرگەتيكالىق سەكتورعا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ ءبىر ءتۇرى. مۇن­داي كورپوراتسيالار ماينينگتىك فەر­مالاردىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋىنە مۇد­دەلى بولادى.

قازاقستاندا كريپتوۆاليۋتا كوپ ون­دىرىلگەنىمەن, جالپى كريپتو­يندۋس­تريا ناشار دامىعان. نارىققا قاتىستى باس­قا قىزمەتتەر (بيرجالار, تولەم كريپ­توجۇيەسى, ساقتاۋ قىز­مەت­تەرى) ۇسى­نىل­مايدى. ۇكىمەت كريپتو­يندۋس­تريانى دا­­­مىتۋ ماسەلە­سىن پىسىقتادى. دەمەك, ونىڭ ەلگە قوسىمشا تابىس اكەلەتىنىنە كوز جەتكىزدى. الايدا ماينينگ قازاقستاندا جەكە كومپانيالاردىڭ ارەكەتىمەن دەربەس دامىعان بولسا, وندا يدۋستريانى تۇتا­سىم­ەن رەتتەمەي قالىپتاستىرۋ مۇمكىن ەمەس. رەتتەۋ تەتىگى بولسا عانا ەلدىڭ قا­­زى­­ناسى قامپايادى. بەلگىلى بولعان­داي, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىز ءالى دە ازىر­­لەنۋ ۇستىندە جانە مەملەكەتتىڭ قان­داي نورماتيۆتىك قۇجات قابىلدايتىنى بەلگىسىز. دەسە دە, بيىل «استانا» حالىق­ارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ نەگىزىندە كريپتوبيرجالاردىڭ جۇمىس ىستەۋ ەرە­جەلەرى ىسكە قوسىلماق.