«بەكىرەگە» باعىنبايتىن براكونەرلەر

بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتى توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى ايان باحيانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل نەگىزگى كۇشتى كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋى مەن اكۆاتورياسىندا, اتىراۋ وبلىسىنداعى جا­يىق پەن قيعاش وزەندەرىنىڭ ساعالىق ايدىندارىنا شوعىرلاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

«ويتكەنى بۇل جەرلەردە براكونەرلىك دەرەگى ءجيى تىركەلەدى. ال اكتسيانىڭ ماقساتى – بەكىرە تۇقىمداس باعالى بالىق تۇرلەرىنىڭ ۋىلدىرىق شاشۋ ورىندارىنا قونىس اۋدارۋىن قامتاماسىز ەتۋ. ەكى ايلىق اكتسيا كەزىندە جايىق-كاسپي وبلىسارالىق باسسەيندىك بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسياسىنىڭ ينسپەكتورلارى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جانە ۇقك شەكارا قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسىپ, تابيعات زاڭناماسىنىڭ ساقتالۋىن قاداعالايدى. باتىس وڭىردەگى ءۇش وبلىستا 1 632 قىزمەتكەر, ونىڭ ىشىندە اتىراۋ وبلىسىندا – 874, باتىس قازاقستاندا – 248, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 510 قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى. ولار 92 قايىق جانە شاعىن ءجۇزۋ قۇرالدارىمەن, 285 اۆتوكولىكپەن قامتاماسىز ەتىلدى», دەيدى ايان باحيانوۆ.

كوميتەت قىزمەتكەرىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەن­سەك, جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا 19 بەينە­با­قىلاۋ كامەراسى ورناتىلعان. ال شەكاراشىلار راديولوكاتسيالىق ستانسانىڭ ءۇش جيىنتىعىن پايدالانادى. بيىل «اتىراۋ-رف شەكاراسى», «اتىراۋ-ورال» باعىتىنداعى جولدارعا ستاتسيونارلىق بەكەت قويىلادى. بالىق قورعاۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار, ىشكى ىستەر مينيسترلەرى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ «بەكىرە» بالىق قورعاۋ اكتسياسىن وتكىزۋ تۋرالى» بىر­لەس­كەن بۇيرىعىنا قول قويىلدى.

وتكەن جىلدارداعى بالىق قورعاۋ اكتسياسى­­نىڭ ناتيجەلەرى كوكتەمدە براكونەرلىك توپ­تار­دىڭ زاڭسىز ارەكەتى جاندانا تۇسەتىنىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, «بەكىرە-2021» اكتسياسى كەزىندە تابيعات قورعاۋ زاڭناماسىن بۇزۋدىڭ 1 262 دەرەگى انىقتالدى. ونىڭ ىشىندە اتىراۋ وبلىسىنىڭ اۋماعىندا – 952, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – 137, باتىس قازاقستان وبلىسىندا تىركەلگەن 173 قۇقىق بۇزۋشىلىق بار. ال 862 قۇقىق بۇزۋشى اكىمشىلىك جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىلىپ, 56 قىلمىستىق ءىس تىر­كەل­دى. اكتسيا قورىتىندىسى بويىنشا بالىق قورعاۋ زاڭناماسىن بۇزۋشىلارعا 15,4 ملن تەڭگەنىڭ اكىمشىلىك ايىپپ ۇلى سالىندى. زاڭ بۇزۋشىلاردان 35,7 توننا بالىق, ونىڭ ىشىندە 4,6 توننا بەكىرە تۇقىمداس بالىق تۇرلەرى, 118 ءجۇزۋ جانە كولىك قۇرالى, سونداي-اق 3 943 اۋلاۋ قۇرالى تاركىلەندى.

«بەكىرە» اكتسياسىنىڭ قورىتىندىسىنا قاتىستى جىل سايىن وسىنداي دەرەكتەر اي­تىل­­عانىمەن «بەكىرەگە» باعىنبايتىن برا­كونەر­لەر ازايار ەمەس. ءتىپتى ولار تابيعات بايلى­عىن تالان-تاراجعا سالۋ ءۇشىن ءتاستۇيىن دايىندالاتىن سەكىلدى. براكونەرلىككە ابدەن ەتى ۇيرەنگەندەر ءۇيىن بەكىرە تۇقىمداس بالىق­تار­دى ساقتايتىن قويماعا, كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعا­لاۋىندا قالىڭ وسكەن قامىستى «ۋاقىتشا قونىسقا» اينالدىرىپ, قايىقتارىن قۇددى بايگەدەن كەلگەن اتتاي «قاڭتارىپ» قوياتىنىن قاي­تەرسىڭ؟

بۇعان دالەل رەتىندە وتكەن جىلى تىركەلگەن ءۇش دەرەكتى عانا تىلگە تيەك ەتەيىك. ماسەلەن, بىل­تىرعى 15 ساۋىردە پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى اتىراۋ قالاسىنىڭ ىرگەسىندە ورنالاسقان كوكارنا اۋىلىنداعى ساياجايدان جالپى سالماعى 812 كەلىنى قۇراعان 247 بەكىرە بالىعىن زاڭسىز ساقتاۋ دەرەگىن انىقتادى. بۇل – ءبىرىنشى دەرەك.

ەكىنشىسى – تەڭىز جاعاسىنان تۇرعان ءۇش جۇردەك قايىق. ونى 18 مامىردا قۇرا­مىن­دا بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسياسى, پوليتسيا, شەكارا قىزمەتى, تابيعات قورعاۋ پرو­كۋ­را­تۋراسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بار موبيلدىك توپ تاپتى. اتالعان توپتىڭ رەيدتىك ءىس-شارا­سى كاسپي تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىنىڭ جاعا­لاۋىن­داعى يساتاي اۋدانىنىڭ جانباي, زينە­دەن ەلدى مەكەندەرىن قامتىدى. رەيدكە تىكۇشاق پەن جىلدام جۇرەتىن كاتەرلەر تارتىلدى. تەڭىزگە تاياۋ ورنالاسقان جانباي اۋىلىنىڭ ما­ڭىنداعى قامىس اراسىنان «ياماحا-200» اس­پالى موتورى بار «بايدا» ۇلگىسىندەگى ءۇش جۇردەك قايىق تابىلىپ, اتىراۋ قالاسىنداعى ايىپ تۇراعىنا جەتكىزىلدى.

ءۇشىنشىسى – ماۋسىمنىڭ باسىندا كاسپي جاعاسىنان تابىلعان براكونەرلەردىڭ «ۋا­قىت­شا قونىسى». بۇل دا بىرلەسكەن رەيد كەزىندە انىقتالعان ەدى. تىكۇشاقپەن رەيدكە شىققان توپ جىلىوي اۋدانىنداعى «تەرەڭوزەك» كەن ورنىنا تاياۋ ماڭداعى قامىس قوپاسىنىڭ اراسىنا جاسىرىلعان «ۋاقىتشا قونىستىڭ» ۇستىنەن ءتۇستى. وندا بىرنەشە ادامعا ارنالعان توسەكتىك ورىن جابدىعى, گاز باللونى, ازىق-ت ۇلىك پەن سۋ قورى, قۇرال-سايماندار جيىنتىعى, اۆتوموبيل اككۋمۋلياتورى, فونارلار مەن قۋاتتاعىش قۇرىلعىلار, راتسيا مەن ءبىر ۇڭعىلى مىلتىق بولعان. «ۋاقىتشا قونىستىڭ» جانىندا جول تالعاماي جۇرۋگە لايىقتالعان ەكى كولىكتى «قاڭتارىپ» قويعان. سۋ جاعاسىندا ءۇش رەزەڭكە قايىق بايلانعان. سونداي-اق جەتى قاپقا قىتايلىق اۋ سالىنعان.

ال جاقىندا يساتاي اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى «اتىراۋ-رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شەكاراسى» باعىتىنداعى تاس جولدىڭ بويىندا Datsun ماركالى اۆتوكولىگىن توقتاتتى. تەكسەرۋ كەزىندە كولىكتىڭ جۇك سالعىشىنان 100 كەلىگە جۋىق بەكىرە تۇقىمداس بالىق تابىلدى. قازىر بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى زاڭسىز تاسىمالداعان 1979 جىلعى جۇرگىزۋشىگە قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 339-بابىنىڭ 2-بولىگىنىڭ 5-تارماعىمەن سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالدى.

«بەكىرەگە» باعىنعىسى كەلمەي, تەڭىز بايلىعىنا سۋىق قولىن سۇققان براكونەرلەر وسىلاي ارەكەت ەتىپ ءجۇر. بىراق براكونەرلەردىڭ توپ-توبىمەن, نە ولارعا قولداۋ بىلدىرەتىن مۇددەلى توپتاردىڭ ۇستالعانى جونىندە دەرەك جوق. نەگە؟ كەرىسىنشە, براكونەرلەر بىرلەسكەن رەيد باستالار كەزدە ءىز-ءتۇزسىز جوعالادى. دە­مەك, براكونەرلەردىڭ رەيدتىك ءىس-شارا جۇر­گىزىلە­تىنىنەن حاباردار ەتىپ, كوزدەن تاسا بولا تۇر­عانىن قالايتىندار كىمدەر؟ جىل سايىن جاۋاپسىز قالاتىن وسىنداي ساۋالدىڭ ءتۇيىنى قاشان تارقاتىلادى؟

اتىراۋ وبلىسى