قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋىن زور قىزىعۋشىلىقپەن وقىپ شىعىپ, ەلدىڭ باستى قۇجاتىنا قاتىستى كوزقاراسىممەن بولىسكەندى ءجون كورىپ وتىرمىن.
قالاي بولعاندا دا بۇل پىكىر جەكە كوزقاراسىم ەكەنى راس. سەبەبى ماعان ەىدۇ مامانداندىرىلعان ديرەكتوراتتارىنان ەشقانداي ناقتى ۇسىنىس تۇسكەن جوق. سونىمەن قاتار جولداۋ ارقاۋ ەتكەن بىرقاتار ماسەلەگە قاتىستى كوپ نارسەنى ايتا المايمىن. سەبەبى مۇندا ەكونوميكالىق رەفورمالارعا ەمەس, ساياسي رەفورمالاردىڭ تۇجىرىمدامالىق باعدارلاماسىنا نازار اۋدارعان ءلازىم.
جولداۋدا ايتىلعان كوپتەگەن ساياسي رەفورما ەىدۇ ساراپتاماسىنان تىسقارى تۇر. مەملەكەتتىك باسقارۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اتقارعانىمىزعا قاراماستان ءبىزدىڭ مۇشەلەرىمىزدىڭ اراسىندا سايلاۋ جۇيەلەرىنە, اتقارۋشى جانە زاڭ شىعارۋشى بيلىك اراسىنداعى تەپە-تەڭدىككە جانە وزگە باعىتتارعا قاتىستى ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق بار. ەڭ باستىسى, توسىن ساياسي رەفورمالار ارقىلى ءار ەل ءوز جولىن تابۋى كەرەك.
ءبىر انىعى, قازاقستاننىڭ وسى جىلعى باستى قۇجاتىندا ەكونوميكالىق رەفورمالار, مەملەكەتتىك باسقارۋ بويىنشا ەىدۇ جۇمىسىمەن ۇندەسەتىن بىرنەشە ماڭىزدى تاقىرىپ قامتىلعان. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بايانداماسىنداعى ەڭ ماڭىزدى جولدار – «ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋى شىنايى باسەكەلەستىك جاعدايىندا عانا مۇمكىن بولادى» دەگەن مالىمدەمەدە كورىنىس تاپقان. بۇل – ەكونوميكاعا دا, ساياساتقا دا ورتاق شىندىق ءارى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ادال جانە اشىق باسەكەلەستىككە, ەكونوميكادا دا, ساياساتتا دا جاساندى مونوپوليالاردى جويۋعا باسا نازار اۋدارعانى كوڭىل قۋانتادى. بۇل ەىدۇ-نىڭ قازاقستانمەن كۆازيمەملەكەتتىك كاسىپورىندار مەن ءىشىنارا مەملەكەت قاتىساتىن مەكەمەلەردى رەفورمالاۋ, نارىققا شىعۋ جانە باسەكەلەستىك ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ جونىندەگى تاياۋداعى جانە اعىمداعى جۇمىسىنا سايكەس كەلەدى.
پرەزيدەنتتىڭ بيۋروكراتيانى جويۋعا, ايماقتىق بيلىكتىڭ وكىلەتتىكتەرىن ناقتى كەڭەيتۋگە باسا نازار اۋدارۋى كوپتەگەن سەبەپ بويىنشا ماقۇلداۋعا لايىق. ورتالىقتاعى «جوعارىدان تومەن» جانە ميكرومەنەدجمەنت تاسىلدەرى قازاقستان ازاماتتارىنا ەل مۇقتاج بولىپ وتىرعان ءوسۋ مەن دامۋدى قامتاماسىز ەتە المايدى.
سونداي-اق پرەزيدەنت سوزىندەگى قۇرىلىمدىق رەفورمالارعا دەگەن ادالدىقتى قۇپتاۋ كەرەك. بۇل – جاڭا مىندەتتەمە ەمەس. مەملەكەت باسشىسى مەن ۇكىمەت نە ىستەۋ قاجەتتىگىن بۇرىننان ءتۇسىنىپ, كوپتەگەن سالادا رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ناقتى باسىمدىقتاردى ايقىندادى. مىندەت ادەتتەگىدەي دايەكتى جانە ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ وتىر.
بۇدان بولەك رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى اسكەري وپەراتسيا ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ باستان كەشكەن ەكونوميكالىق ماسەلەسىنە جاۋاپ رەتىندە بىرقاتار ءىس-شارانىڭ قابىلدانۋى اتاپ ءوتىلدى. سونداي-اق «كوماندالىق-اكىمشىلىك» دەپ اتالاتىن شارالاردىڭ شەكتەۋلى جانە ۋاقىتشا قولدانىلاتىندىعىن اتاپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, شەتەل ۆاليۋتاسىن ەكسپورتتاۋعا شەكتەۋ قويۋ ەگەر ول ۇزاق ۋاقىت ساقتالسا, جاعدايى رەتتەلگەن قاتىسۋشىلار ءۇشىن نارىقتىق اۋىتقۋلارعا جانە ەكونوميكالىق رەنتانىڭ پايدا بولۋىنا اكەلۋى مۇمكىن.
جولداۋدا ايتىلعان رەفورمالاردىڭ اياسى كەڭ. ولاردى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۋاقىت قاجەت. كوپتەگەن باستاما ەىدۇ-نىڭ «ۇزدىك ءومىر ءۇشىن – ۇزدىك ساياسات» ميسسيياسىنا سايكەس كەلەدى. ءبىز قازاقستانمەن وسى باعىتتا جۇمىس ىستەۋگە نيەتتىمىز.
ۋيليام تومسون,
جاھاندىق قاتىناستار باس حاتشىلىعى ەۋرازيالىق بولىمشەسىنىڭ باسشىسى (فرانتسيا)