اكەم مەنى جازدىڭ كۇندەرى تاڭدا اڭگەلەكتىڭ يىسىمەن وياتاتىن. ساباققا اسىقپايتىن دەمالىستىڭ كەزىندە دە ەرتە تۇرۋدى ماعان ول وسىلاي ۇيرەتتى. بىردە ولاي وياتپادى.
مەنى وياتپاي جۇمىسقا كەتىپ قالىپتى, سودان باقشانى ءوزىم ارالاپ, ءبىر اڭگەلەكتىڭ ءپىسىپ تۇرعانىن كوردىم. بىراق جۇلا المادىم. سەبەبى ءبىزدىڭ ۇيدە كوكەمنىڭ (اكەمدى سولاي اتايمىن) رۇقساتىنسىز ءبىر قاۋىن دا ساباعىنان ۇزىلمەيدى, تاڭەرتەڭ ءوزى ارالاپ, پىسكەنىن الىپ شىعادى. كوكەمدى كۇتتىم. تۇستە تىنىعۋعا كەلگەندە الدىنان جۇگىرىپ شىعىپ: «كوكە, مەن ءبىر اڭگەلەكتى كورىپ قويدىم, جەيىكشى», دەدىم. ول كەرزى ەتىگىن شەشىپ جاتىپ: ء«ا, اناۋ ءتورتىنشى ارىقتاعى ما؟» دەدى, مەن كوزىم قيىلىپ باسىمدى يزەدىم. كوكەم: «قازىر ول ىستىق قوي, قايتەسىڭ, تاڭەرتەڭ ۇزەيىك», دەدى. مەن كونبەي قويدىم. ءارى اينالدىم, بەرى اينالدىم. كەنجەسىنىڭ قىلىعى جەڭدى مە: ء«جۇر, وندا», دەپ اڭگەلەككە قاراي تارتىپ تۇردى. تۇرا جۇگىردىم. بىراق كوكەم تاڭدا كورگەن ساپ-سارى اڭگەلەككە توقتاماي, سودان ءارى جاتقان پالەككە (قاۋىن-قاربىز اتاۋلىنىڭ جاپىراعى) قاراي ءوتىپ كەتتى. تۇسىنبەي تۇرىپ قالدىم, ول: «مىنا اڭگەلەكتى كوردىڭ بە, ەندى سارعايىپ جاتىر. مەن ونىڭ پالەگىن قايىرا اشىپ قويدىم. ول اناۋ سەن كورگەن ساپ-سارى اڭگەلەككە قاراپ تولىق پىسەدى. ەندى سارعايىپ جاتقاندارى ابدەن پىسكەندەرىن كورسە, تەز جەتىلەدى. ايتپەسە سازارىپ تۇرىپ الادى. تۇستەن كەيىن كۇن ىسىسا, ەرتەڭ ەكەۋىن بىردەي جەيسىڭ. كۇتە تۇر», دەدى. ەسەك, سيىر كورىپ, مەنەن بۇرىن جەپ قويماسىن دەپ قالقالاعان ساپ-سارىنى ەندى سارعايعانى تەزىرەك كورسىن دەگەندەي, پالەگىنەن اشىپ قويدىم دا ۇيگە قاراي تارتتىم. بۇل جولى كوكەم مەنىڭ سوڭىمنان ەردى. ال تاڭەرتەڭ ادەتتەگىدەي اڭگەلەكتىڭ يىسىمەن وياندىم. اتىپ تۇرىپ, ماساحانانى تۇرسەم, ساپ-سارى ەكى اڭگەلەك مەنى كۇتىپ تۇر ەكەن.
ءبىر زامانداسىم ء«بىز جوعالعان ۇرپاقپىز» دەدى. ءبىز جوعالعان ۇرپاق ەمەسپىز, ءبىز – جەتىلمەي جاتىپ, تولىق اياقتان تۇرماي تۇرىپ ۇلگى بولار ارىستارىمىز, بارىستارىمىز, قايماعىمىز, بار نارىمىز كەي «اڭگەلەكشە ۇزىلگەن» ۇرپاقپىز. قازىر قازاق قوعامى كوشباسشىلارعا مۇقتاج, كەيىنگىگە ۇرلاماي, بىرەۋدەن تارتىپ الماي, حالىقتىڭ اقشاسىن جەمەي دە كۇن كورۋگە, وسۋگە, جەتىلۋگە بولاتىنىن كورسەتەتىن كوشباسشىلارعا مۇقتاج. ولار بار, بىراق تىم از. قايتپەك كەرەك؟ ەرتەڭگى لەك بىزگە مويىن بۇرعاندا كەرى كەتپەي, العا ءجۇرۋ ءۇشىن وزىمىزدەن كوشباسشى جاساۋعا ءتيىسپىز. كوشباسشى دەگەن كىم؟ الدىمەن ول – ۇل. ول ارينە وتباسىندا قالىپتاسادى. ءبىز «قىز, قىز» دەپ ءجۇرىپ, سول قىزعا ەگەلىك ەتەتىن, ەلدى باستايتىن ۇلدىڭ جايىن ۇمىتتىق.
قوعامنىڭ شىنايى پەردەسىن تۇرەيىك. ەسەكتىڭ جۇگى جەڭىلدەگەن سايىن جاتاعان كەلەدى. وسى راس ءسوز. جىگىتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جوعالعان زامان. ءبىز قازىر ۇلدى الاقانعا سالامىز, ايالايمىز, ول قاتەلىك ىستەسە دە ماڭدايىنان سيپايمىز, اۋزىنا تاماقتى ءوزىمىز سالامىز. اينالامنان كۇندە كورىپ ءجۇرمىن. «قىز – جات جۇرتتىق» دەگەندى تۇپ-تۋرا تۇسىنەتىنى سونشا, ونى كەۋدەدەن يتەرىپ, شەتتەتىندەر بار. «كەتەسىڭ دە قالاسىڭ عوي ەرتەڭ» دەپ بەتىنە باساتىندار دا بار. سويتكەن قىز نە ىستەيدى, ءوز كۇنىن ءوزى كورەدى, تىربانادى, تالپىنادى, قولداۋ دەگەندى كۇتپەيدى, وزىنە سەنەدى. ءومىر كورەدى, قايرالادى, جىگەرلەنەدى. ال ءوز باسىن ءوزى الىپ جۇرە المايتىن, ۇيدەن اتتاپ شىقپاعان, شىقسا دا شەشەسىنىڭ ەتەگىنە جابىسىپ جۇرەتىن جىگىتتەر ۇيلەنگەن جارىن دا شەشەسىنە اينالدىرىپ الادى. سودان نە بولادى؟ ايەلى بالا-شاعاسىن شۇبىرتىپ اركىمگە الاقان جايىپ جۇرەدى نەمەسە سول ءوزىنىڭ ءومىرىن تارك ەتىپ «ەركەككە اينالادى». اينالامىزدى مۇنداي مىسالدار كوپ. ءبىر تانىسىمىز ەكى جۇمىسىنا قوسىمشا ءۇشىنشى جۇمىس ىزدەپ جۇرگەنىن, سەبەبى كۇيەۋىنىڭ 2,5 جىلدان بەرى جۇمىسسىز ۇيدە جاتقانىن, ماردىمسىز ەكى جالاقىسىنىڭ جەتپەيتىنىن جەتكىزدى. ال ءبىر ايەل رەداكتسيامىزعا: «مەن جالعىز ءوزىم ءۇش بالامدى, كۇيەۋىممەن قوسا باعىپ وتىرمىن. كۇيەۋىم 9 جىل بولدى, جۇمىس ىستەمەيدى. جاقىندا قور اشىلىپتى عوي, سودان كومەك الىپ بەرەسىزدەر مە؟» دەپ حابارلاستى. ايتپاقشى, كۇيەۋى ءبىر ءۇيدىڭ ەركە بالاسى ەكەن, ايتپەسە دەنى ساۋ, اياق-قولى بالعاداي.
ءبارى دە سول ۇيدەگى قاراپايىم ەڭبەكتەن, جۇمىسقا سالىپ وسىرگەننەن باستالادى. كەز كەلگەن ءىستى ءۇيىرىپ اكەتەتىن ىسكەر جىگىت تە جاستايىنان جۇمىستىڭ كوزىن تاپقان ۇلدان شىقپاي ما؟ جوق دەمەيمىن – بار, بىراق كوبىمىز ۇلدىڭ باسىنان جاۋاپكەرشىلىگىن الىپ قويعانبىز, جۇگىن جەڭىلدەتىپ تاستاعانبىز. ءدال وسى جۇمىسى جوقتىق ازدىرىپ تۇر. «اق وتاۋىڭدى تىگىپ بەرەمىز, تەك وتاۋدىڭ يەسى – سەنسىڭ, ۇيدەگى بۇكىل ءتارتىپ پەن تاربيەگە سەن جاۋاپ بەرەسىڭ!», «تۋ كوتەرەر كەلدى دەپ قۋانعانبىز, ايەلگە قاراپ ەمەس, ەرگە قاراپ ەلىن, تەگىن تانيدى» دەگەن جۇكتى جەڭىلدەتىپ العانبىز. «تەگىڭدى ساقتايمىن دەسەڭ – ۇلىڭدى تاربيەلە, ۇلتىڭدى ساقتايمىن دەسەڭ – قىزىڭدى تاربيەلە» دەگەن ءسوز بار قازاقتا. ۇلت, ۇلت دەپ ءجۇرىپ تەگىمىزدەن ايىرىلىپ قالمايىق, تەكسىز ۇلتتىڭ تۇككە كەرەگى جوق.
...بار بولعانى, قازاق قوعامىنىڭ شىنايى پەردەسىن تۇرگەندە «قوس اڭگەلەكتى» قاتار كورگىم كەلەدى...