پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلاتىن ساياسي رەفورمالاردىڭ جاڭا باعدارلاماسى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعىتتا اتقارىلاتىن ءىس-شارالار تۋرالى اشىق ايتتى.
تاراتا ايتار بولساق, ەندى باسقارۋدىڭ سۋپەرپرەزيدەنتتىك جۇيەسىنەن پرەزيدەنتتىك-پارلامەنتتىك جۇيەگە كوشۋ قولعا الىنادى. پرەزيدەنت, كونستيتۋتسيالىق سوت, ەسەپ كوميتەتى, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى پارتيادان تىس بولادى, وبلىس اكىمدەرى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى پارتيا فيليالدارىن باسقارمايدى. پرەزيدەنت تۋمالاستارى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورلاردا باسشىلىق لاۋازىمعا تاعايىندالۋعا زاڭمەن تىيىم سالىنادى.
سونداي-اق سەناتتاعى پرەزيدەنت تاعايىندايتىن 15 دەپۋتاتتىڭ ورنىنا 10 دەپۋتات تاعايىندالادى جانە ونىڭ بەسەۋى قحا تاراپىنان بولادى. ماجىلىستەگى اسسامبلەيا دەپۋتاتتارىنىڭ كۆوتاسى بولمايدى. ماجىلىستە جىلىنا ەكى رەت بيۋدجەت بويىنشا ەسەپ بەرىلەدى. ءماجىلىس زاڭدى سەناتقا دايىنداپ بەرمەيدى, قابىلدايدى.
مىقتى جانە دەربەس ءماسليحات قۇرۋ ماڭىزدى. وبلىس اكىمدەرى بالامالى نەگىزدە (2 ادام ۇسىنىلادى) ءماسليحاتتاردا سايلانىپ, ول پرەزيدەنت پارمەنىمەن تاعايىندالادى. ونى جۇمىستان الىپ تاستاۋ پرەزيدەنت قۇزىرىندا بولادى.
ءماجىلىس پروپورتسيونالدى-ماجوريتارلىق, ياعني 70% پارتيالىق تىزىممەن, 30% تىكەلەي داۋىس بەرۋمەن سايلانادى. بۇل وڭىرلەردەن تاۋەلسىز تۇلعالاردىڭ پارلامەنتكە سايلانۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇگىنگى قوعامىمىزدا پارتيالىق جۇيەنى جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى انىق كورىنۋدە. وسى رەتتە جاڭا پارتيانى تىركەۋ ءۇشىن 5000 ادامنىڭ مۇشەلىگى جەتكىلىكتى بولادى. سايلاۋ ءۇردىسىن جاڭعىرتۋ, سايلاۋشىلاردىڭ بىرىڭعاي بازاسىن جاساقتاۋ, ورتالىق جانە اۋماقتىقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ كاسىبي تۇردە جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ, باقىلاۋشىلاردىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ, ولارعا ءوز قىزمەتتەرىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ, سايلاۋ ۇردىسىنە شەتەلدەردىڭ ىقپالىن بولدىرماۋ ماسەلەلەرى وتە ماڭىزدى.
ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن لايىقتى ساقتاۋ كوپتەن بەرى قوزعالىپ كەلە جاتقان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەدى. ەندى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلادى. باس پروكۋراتۋرا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا بولاتىن زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا قاداعالاۋ جاساۋعا جاۋاپتى ورگان بولىپ بەكىتىلەدى. تۇرمىستىق-وتباسىلىق ماسەلەلەردى قۇقىقتىق جاعىنان وڭتايلاندىرۋ, جەتىلدىرۋ باس پروكۋراتۋراعا تاپسىرىلدى. القا بيلەر سوتى باسقا دا ىستەردى قارايتىن بولادى.
بۇدان بولەك, باق-تىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ ىسىنە ەرەكشە كوڭىل اۋدارىلماق. وسى ورايدا باق جۇمىسىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن باق تۋرالى زاڭدى قايتا قاراۋ ماڭىزدى. سونداي-اق ۇلتتىق قۇرىلتاي قۇرىلاتىن بولادى جانە ونىڭ قۇرامىنا دەپۋتاتتار, قحا وكىلدەرى, قوعام بەلسەندىلەرى كىرەدى.
سونىمەن قاتار جولداۋدا جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى جەتىلدىرۋ, ءماسليحاتتار قۇزىرەتىن ارتتىرۋ, تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرۋ, جانارمايدىڭ باعاسىن قولجەتىمدى باعامەن ساتۋ, تۇراقتاندىرۋ قورلارىنا ازىق-ت ۇلىكتەردى ساتىپ الۋ جانە باسقا دا اۋقىمدى ماسەلەلەر قامتىلعان. ەندى وسى جولداۋدا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى ساتىمەن ەڭسەرۋ قاجەت. سوندا عانا جولداۋ ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى قۇجات ەكەنى ايقىندالادى.
فاحريددين قاراتاەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى