ساياسي مادەنيەت – ساۋاتتى قوعامنىڭ نەگىزى

قاڭتار وقيعاسى – ەلىمىزدەگى ۇلكەن وزگەرىستىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولعانى انىق. نەندەي جاڭالىقتار, ەموتسيالىق تولقۋ­لار بولسا دا, قاڭتار وقي­عا­سىنا قاتىستى ءادىل تەرگەۋ ءجۇرۋى كەرەك. مەملەكەت باس­شىسى جولداۋىنىڭ باستى ءتۇيىنى وسى بولدى.

قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى­نىڭ بەدەلى مەن رەپۋتاتسياسى ماڭىز­دى. ينستيتۋت رەتىندە رەپۋتا­تسياسىن ساقتاي وتىرىپ رەفورمالاۋ كەرەك. كەز كەلگەن مەملەكەتتە بيلىكتىڭ باس­تى فۋنكتسيالارى – قورعانىس, ىشكى ءتارتىپ, ءادىل سوت جۇيەسى, قارجىلىق ينفراقۇرىلىمدى رەتتەۋ. قالعان باعىتتار نەگى­زىنەن ازاماتتىق قوعامنىڭ جۇ­مى­سىنا كومەك تۇرعىسىنان قاراس­تى­رىلادى. سوندىقتان قور­عا­نىس پەن ىشكى ءتارتىپتى قام­تا­ماسىز ەتەتىن كۇشتىك قۇرى­­لىم­داردىڭ بەدەلى جوعا­رى بولۋعا ءتيىس. وعان نۇقسان كەلتى­رەتىن فاكتورلاردى رەفورمالاپ, ەل سەنىمىن قايتارۋ اسا ماڭىزدى.

پارلامەنتتىڭ بەدەلىن كۇ­شەي­تۋ – ەل كۇتكەن ەڭ سىن­دار­لى ساياسي رەفورما. پرە­زي­دەنتكە قاتىستى ۇسىنىلعان شەكتەۋ­لەر وسى ماقساتتى اي­قىنداپ تۇر. جوعا­رىدا ايتىل­عان «ىقپالدى پار­لامەنت» قاعيداتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن سەنات­تاعى پرەزي­دەنت كۆوتاسىن 15-تەن 10 دەپۋ­تاتقا كەمى­تىپ, ولارعا زاڭ جوبا­سىن قابىل­داۋ مەن كەرى قايتارۋ قۇقى­عىن مىندەتتەۋ, قازاقستان حالقى اسسامب­لەياسى­نان سايلاناتىن دەپۋتاتتاردى سەنات­قا جىبەرۋ دە قوعامدا ءبىرشاما ۋاقىت­تان بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان ماسەلەلەر.

وسى ورايدا تومەنگى پالا­تادا ەلىمى­ز­دەگى ءتۇرلى ساياسي كوز­قا­راستاردىڭ كورىنىس تا­ۋىپ, ەش­كىمگە جاساندى ارتىقشىلىق بەر­مەۋ ۇستانىمى ەلىمىزدە پارلا­مەنتاريزم مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, شىن مانىن­دە ەل مۇددەسىنەن شىعاتىن زاڭ­دار­دىڭ قابىلدانۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز.

پارتيا قۇرۋعا قاتىستى جە­ڭىل­­دىكتەر ماڭىزدى. بىراق مۇ­نىڭ كەرى جاعى دا جوق ەمەس. قوعام­دا بولىنۋشىلىككە سەبەپ بول­ماۋ ءۇشىن, ساياسي مادەنيەتتى دە دا­مى­تۋعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك. اي­نا­لىپ كەلگەندە, جالپى قوعام­داعى مادەنيەتتى ارتتىرۋ ماڭىزدى.

قازىرگى الەمدە اقپاراتتىق مايداندا قۋاتتى بولۋىمىز كەرەك. سول ءۇشىن باق تۋرالى زاڭعا قاتىستى ۇسىنىستار دا وزەكتى. قاڭتار وقيعاسى كەزىن­دە اقپارات­تىق قاۋىپسىزدىك ما­سە­لەسى تۋىندادى. ۇلتتىق اقپا­رات­تىق كەڭىستىكتى ساقتاۋ يدەيا­سى تولىققاندى جۇزەگە اسۋعا ءتيىس.

ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن ۇلكەن جا­ڭالىق – قايتا قۇرىلعان وب­لىس­تارعا قاتىستى شەشىمدەر بولدى. سەمەيدى الاش قوز­عا­لى­­سىنىڭ ورتالىعى رەتىن­دە, ۇلىتاۋدى – قازاق مەملە­كەت­تىگىنىڭ تاريحي وشاعى, ۇلكەن تاريحي يدەولوگيالىق فاكتور رەتىندە اتاپ ءوتۋى وتە ماڭىزدى. ەلىمىزدىڭ رۋحاني, مادەني, ادەبي الەمىندە ەرەكشە ورىن الاتىن, تاريحى تەرەڭ وڭىرلەر وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن قايتا يەلەنۋى­مەن ەكىنشى تىنىسى اشىلاتىنىنا داۋ جوق.  وعان ورتالىق مارتەبەسىن ال­عان تالدى­قورعان, كوكشەتاۋ, تۇركىستان قالا­لارىنداعى جاق­سى ۇدەرىستەردى مىسال رەتىن­دە ايتۋعا ابدەن بولادى. ەن­دەشە, اتالعان ءوڭىر تۇر­عىن­دارى­مەن بىرگە بارشا قازاق­ستان­دىق­تاردى وسىناۋ تاماشا تابىستارىمەن قۇتتىقتاعىم كەلەدى.

قاپشاعايدىڭ اتىنا قا­تىستى ۇسىنىس­تىڭ ءمانى – تا­ريحي اتاۋعا نەمقۇرايدىلىق ەمەس, دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ تاريح­تاعى ءرولىن ايقىنداپ, تاري­حي جانە يدەولو­گيالىق ادى­لەتتى قالپىنا كەلتىرۋ تۇر­عى­­سىنان وتە زور مانگە يە. بۇل دا ەسكى ستەرەوتيپتەردەن باس تارتۋعا دەگەن ناقتى قادام دەپ قابىلداعان ءجون.

جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇيە­سىنە قاتىس­تى ۇسىنىستار, ونىڭ ىشىندە اكىم­دەردى سايلاۋ جۇ­يەسىن ەنگىزۋ – ەڭ اۋەلى جەر­گى­لىكتى حالىق­تىڭ اي­ماق­تىڭ دامۋىن­­داعى جاۋاپ­­­كەر­شىلىگىن ارت­تىرۋ دەپ قا­بىل­داعان ءجون.

بۇل جولداۋدا باسىمدىق ساياسي رەفورمالار مەن يدەو­لو­گيالىق باسىمدىقتارعا بەرىل­گەنى بايقالادى. ەكونو­مي­كالىق-الەۋمەتتىك بلوك بويىن­شا دا ءبىراز ماسەلەگە توقتال­عانىمەن, سالىستىرمالى تۇردە از ايتىلدى. ونىڭ سەبەبى – حالىقارالىق جانە ايماقتىق جاعداياتتار­عا بايلانىستى نارىقتىق شيەلەنىستەرمەن جۇمىس ىستەۋ – ۇكىمەتتىڭ كۇن­دەلىكتى باستى جۇمىسى. سترا­تەگيالىقتان گورى ناقتى, جەدەل تاك­تيكالىق رەاكتسيانى تالاپ ەتەدى. ال ساياسي جانە اكىمشىلىك رەفورمالار – سونداي رەاكتسيانى ءتيىمدى ءارى جەدەل كورسەتۋگە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس.

ەلدىڭ دامۋى ءۇشىن, ساياسي مادەنيەت قالىپتاستىرۋ جايى ارنايى اتالىپ ءوتتى. بۇل ءۇردىس­تىڭ ادامداردىڭ تىكەلەي ساياسي ومىرگە ارالاسىپ, وزدەرىنە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەندە عانا قالىپتاساتىنىن ەسكەرۋ قاجەت.

ماقپال تاجماعامبەتوۆا,

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى