ۇستازدىق – ادامزات وركەنيەتىندە قانشاما مىڭ سان ماماندىقتىڭ ىشىندەگى ەڭ ىزگىسى, قۇرمەتتىسى. وسى ىزگى ماماندىقتىڭ اتىنا قىلاۋداي كىر كەلتىرمەي, جارتى عاسىرعا جۋىق ءوزى تاڭداعان سالاسىنا ادال قىزمەت ەتىپ, ونىڭ شىڭىن باعىندىرعان, تالاي شاكىرتتىڭ باعىن اشقان ۇلاعاتتى ۇستاز – بالعىن نۇربەكوۆا.
بالعىن باقبەرگەنقىزى – ەلىمىزدىڭ ء«بىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», ى.التىنسارين جانە ء«بىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» بەلگىلەرىنىڭ, «تاۋەلسىزدىككە – 20 جىل» مەرەكەلىك مەدالىنىڭ يەگەرى. سونداي-اق رەسپۋبليكالىق «ۇزدىك اۆتورلىق باعدارلاما» كونكۋرسىنىڭ ءىى دارەجەلى ديپلومىن العان ول – 2016 جىلدان بەرگى حالىقارالىق Edtech تەست ورتالىعىنىڭ ۇبت, كوللەدجدەر مەن 9-سىنىپتار ءۇشىن ماب تاپسىرمالارى جيناقتارىنىڭ اۆتورى, جوعارى ساناتتى مۇعالىم, فيزيكا پانىنەن جوعارى دەڭگەيدەگى پەداگوگ-شەبەر. ارداقتى ۇستاز وسى ۋاقىتقا دەيىن رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق ءپان وليمپيادالارىنا 20, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق عىلىمي جوبا جارىستارىنا 12 جۇلدەگەر دايىنداپ, 20-دان اسا وقۋشىسى الماتى قالاسى اكىمىنىڭ «ۇركەر» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالعان.
ءار ادامنىڭ ءوز الدىنا دارا جولى بار. بالعىن اپاي 1952 جىلى الاتاۋدىڭ سىلەمدەرىمەن جالعاسىپ جاتقان قوڭىرتوبە تاۋىنىڭ ەتەگىندەگى اقتەرەك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. سوعىسقا قاتىسىپ, ءبىر قولىن مايداندا قالدىرعان «وتان سوعىسى» وردەنىنىڭ يەگەرى, اتاسى وزبەك وقىماسا دا ءوز بەتىنشە حات تانىپ, كىتاپ وقيتىن كوكىرەگى زەرەك ەدى. سۇيىكتى نەمەرەسىنە دويبى ويناۋدى, اۋىزشا ەسەپ شىعارۋدى ۇيرەتەتىن. اپاسى كۇلپانيانىڭ دا كوپ تاربيەسىن الدى.
وسە كەلە بالعىن دا شاكىرت بولىپ, ۇستاز الدىن كوردى. ەڭ العاشقى كوزىن اشىپ كورگەن ۇستازى – تاريح پانىنەن 40 جىل ساباق بەرگەن اناسى بيناگۇل اپاي. ودان كەيىنگى ۇستازدارى دا وتە كەرەمەت جاندار ەدى. ءالى ەسىندە, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن بەرەتىن قاپۋزا ەسداۋلەتوۆا اپايى ابايدىڭ ءتورت شۋماق ولەڭىن بەرىپ, شىعارما جازدىراتىن. ال وكەن قۇلاحمەتوۆا اپايىنىڭ ارقاسىندا ماتەماتيكادان «انتونوۆتان» ەسەپ شىعارىپ جارىساتىن.
1969 جىلى مەكتەپتى ۇزدىك تامامداعان سوڭ جەنپي-ءدىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى بىتىرگەننەن كەيىن ەڭبەك جولىن اقتەرەك ورتا مەكتەبىندە باستادى. 1976 جىلى الماتى قالاسى اۋەزوۆ اۋداندىق كومسومول كوميتەتىندە قىزمەت ىستەپ جۇرگەندە تالدىقورعان وبلىسىنىڭ ازاماتى جانات تويشىبەكوۆكە تۇرمىسقا شىعىپ, تالدىقورعان اۋدانى جالعىزاعاش اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتە ۇستازدىق قىزمەتىن جالعاستىردى. كەيىننەن جۇبايىنىڭ قىزمەتىنىڭ اۋىسۋىنا وراي سول وبلىستىڭ اقسۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى جانسۇگىروۆ كەنتىندەگى ق.ساتپاەۆ اتىنداعى گيمنازيادا ساباق بەردى. سول جىلدارى شاكىرتتەرى وبلىستىق ءپان وليمپيادالارىندا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەندى.
الماتى قالاسىنا دا جاناتتىڭ قىزمەت بابىنا بايلانىستى كوشىپ كەلدى. جانات الماتى وبلىسىنىڭ بىرنەشە وبلىستىق جانە وبلىسارالىق دەپارتامەنتتەرىندە باسشىلىق قىزمەت اتقاردى. ال ۇستازدىق جولىندا ەلەۋلى ورىن العان, ەڭ ماعىنالى, جەمىستى ەڭبەك ەتكەن قالاداعى اتاقتى دارىندى بالالارعا ارنالعان №173 فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىندە ون جىلداي, سونداي-اق №126, 178 ليتسەيلەرىندە ءدارىس بەردى. 2019 جىلدان بەرى زاماناۋي سوڭعى ۇلگىمەن سالىنعان №200 مەكتەپ-گيمنازيادا فيزيكا پانىنەن ساباق بەرىپ ءجۇر.
ماتەماتيكا – عىلىمدار پاتشاسى بولسا, فيزيكا – قورشاعان الەمدى فۋندامەنتالدى زەرتتەيتىن ەڭ ماڭىزدى ءبىلىمنىڭ كوزى. وسىلايشا, بالعىن باقبەرگەنقىزى فيزيكا ءپانىن تەرەڭىنەن وقىتىپ, شاكىرت تاربيەلەۋدى ءومىرىنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالدىردى. سونداي-اق شىعارماشىلىق جۇمىسپەن اينالىسىپ, انىقتامالىق قۇرالدارىن, تەست تاپسىرمالارىن, باقىلاۋ جۇمىستارىن, فيزيكالىق ديكتانتتار, زەرتحانالىق جانە پراكتيكالىق جۇمىس داپتەرلەرىن, ەلەكتيۆتىك وقۋ باعدارلامالارىن جاسايدى. اسىرەسە جاڭا Explorer GLX وقۋ سپەكترومەتر قۇرالىن مەڭگەرىپ, ونى وقۋشىلارىنىڭ الماتى قالاسى مەن بۇكىل رەسپۋبليكانىڭ الدىڭعى قاتارلى مۇعالىمدەرىنىڭ الدىندا كورنەكى ءىس-تاجىريبە رەتىندە جاساپ كورسەتۋىن ماقتانىشپەن ايتادى.
ءتاڭىرى بالعىن باقبەرگەنقىزىنا ۇستازدىڭ ناعىز ءتۋابىتتى قاسيەتتەرىن دارىتقان. ونىڭ ءامىرشىسى – ەڭبەك. العىرلىق ويى ىشكى جان دۇنيەسىن نۇرلاندىرىپ تۇرادى. بۇل دەگەنىمىز نە؟ بىرىنشىدەن, ءوز ماماندىعىن جاقسى كورۋى. ەكىنشىدەن, وقىتۋ مەن تاربيەنى بىرگە ۇشتاستىرىپ جۇرگىزۋى. ۇشىنشىدەن, نە جاساسا دا باستاعان ءىستى اياقتايتىنى, نەگىزىنەن جۇيەلىلىكتى باسشىلىققا الۋى, ءاربىر ۇعىمنىڭ قاسيەتىن تۇسىندىرۋگە تىرىسۋى. تورتىنشىدەن, بالانى ءوز بالاسىنداي كورىپ, ماپەلەي سەنىمگە كىرۋى. كەيدە مۇنداي قاسيەت اتا-انانىڭ دا ورنىن الماستىرىپ جاتادى. بەسىنشىدەن, ساباقتى تۇسىندىرگەندە وقۋشىعا تۇسىنىكتى تىلمەن جان-تانىمەن, بۇكىل بولمىسىمەن بەرىلىپ, بالانىڭ ىنتاسىنا, ونىڭ جەڭىل قابىلداۋىنا جۇمىس ىستەيدى. ءسويتىپ, مۇعالىم مەن وقۋشى اراسىنا تىلسىم جول سالادى. ونىڭ ويىنشا, دارىندى شاكىرت ۇستازدان وزۋ كەرەك. سوندا عانا بالانىڭ بويىندا ۇستاز قالىپتاستىرعان ءىز قالماق.
– مىقتى مۇعالىم بولۋ كوپ ىزدەنىستى قاجەت ەتەدى, – دەيدى ول. – قازىر وقۋشىلار وتە ساۋاتتى, ءموبيلدى. سوندىقتان كەز كەلگەن سۇراققا دايىن بولۋىڭ كەرەك. ول ءۇشىن ءوزىڭدى ءوزىڭ دامىتىپ, ىزدەنەسىڭ. ساباقتى تۇسىندىرگەندە قىسقا, نۇسقا, ناقتى ايتىپ, دالەلدى سويلەۋگە تىرىسۋىڭ كەرەك. ۇستاز قاي كەزدە راحاتتانادى؟ شاكىرتتەرمەن بىرگە ساپالىق سۇراقتاردى, كۇردەلى ەسەپتەردى تالداۋ كەزىندە ولاردىڭ ۇتىمدى جاۋاپتارىن ەستىگەندە, تاجىريبە بارىسىندا ناتيجەلەرىن كورگەندە, قيىن ەسەپتەردىڭ شەشىمىن ءوز بەتىمەن تاۋىپ جاتقاندا ءلاززات الادى. مۇندايدا «اپاي, ساباق كۇشتى ءوتتى, ساۋ بولىڭىز!» دەگەن ءسوزدى ەستۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. مەنىڭ بىلگەنىم, اقىلدى وقۋشى قاشاندا مۇعالىمدى قادىرلەپ, قاستەرلەيدى.
تاجىريبەلى ۇستازدىڭ پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارى دا كوڭىلگە قونىمدى. قازىر جىلدان جىلعا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە فيزيكا ءپانىنىڭ ساعاتى قىسقارۋدا. بۇرىن 10-سىنىپتا فيزيكا اپتاسىنا ءتورت ساعات وتسە, قازىر – ەكى ساعات. سوندىقتان 45 مينۋتتا تاقىرىپ كولەمىن تولىق قامتىپ, تەوريانى ءتۇسىندىرىپ, ءارى ەسەپتەردى شىعارىپ, ءارى بالادان ساباق سۇراپ ۇلگەرۋ مۇمكىن ەمەس. بور مەن تاقتا – وقۋشىنىڭ دا, مۇعالىمنىڭ دە باستى قۇرالى. سوندىقتان بالانىڭ تاقتاعا شىعىپ, تاپسىرمانى ورىنداۋى جادىندا ساقتاۋ قابىلەتىن ارتتىرادى, ءارى وزىنە سەنىمدىلىك اكەلەدى. مۇندايدا ەڭ بولماسا تۇسىنىكتى جازىلعان ساپالى وقۋلىق بولسا دەيدى. وقۋلىقتىڭ عىلىمي تىلدە جازىلۋى, ەسەپتەردىڭ قاتە بەرىلۋى بالانىڭ ءوز بەتىنشە وقىپ تۇسىنۋىنە قيىندىق تۋعىزادى. ونىڭ ۇستىنە ءار باسپادان شىققان وقۋلىقتار ءارتۇرلى. قازىر وقۋلىق جازۋ بيزنەسكە اينالعان سياقتى. ەندى ۇستازدار ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ وقۋلىقتاردىڭ مازمۇنىن قايتا قاراپ, تەكسەرىپ شىعۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىسىنان كوپ ءۇمىت كۇتۋدە.
ءبىر عانا ۇستازدىڭ ەڭبەك جولىندا جيىرمادان اسا مەملەكەت قاتىساتىن جاۋتىكوۆ اتىنداعى فيزيكا, ماتەماتيكا جانە ينفورماتيكا پاندەرىنەن وتەتىن حالىقارالىق, سونداي-اق پرەزيدەنتتىك وليمپيادالاردان, عىلىمي جوبا بايقاۋلارىنان 32 وقۋشىسى بايگەدەن وزا شاۋىپ كەلسە, ال 2011 جىلى دارىندى شاكىرتى, 11-سىنىپ وقۋشىسى تايمان سابىرعاليەۆ دۇنيەجۇزىنىڭ 87 مەملەكەتى قاتىسقان تايلاندتىڭ استاناسى بانگكوك قالاسىندا وتكەن 42-ءشى حالىقارالىق فيزيكا وليمپياداسىندا كۇمىس مەدالدى يەلەنۋى قانداي عانيبەت, قانداي مەرەي دەسەڭىزشى! مۇعالىمنىڭ بەينەتىن, جانكەشتىلىگىن شاكىرتتەرى وسىلاي ءوز ەڭبەكتەرىمەن اقتاپ شىقتى. ونىڭ قايتارىمىنا بالعىن نۇربەكوۆا بالانى ودان ءارى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا مەكتەپ اۋلاسىنا جۇلدەگەر شاكىرتتەرىنىڭ ارقايسىسىنا قاراعاي وتىرعىزۋدى داستۇرگە اينالدىردى. بۇگىندە تايمانىنىڭ, ساماتىنىڭ, الديارىنىڭ, ماعاۋياسىنىڭ, تاعى باسقا شاكىرتتەرىنىڭ اعاشتارى جايقالىپ ءوسىپ تۇر.
– قازىر زاڭ اياسىندا مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ماقساتىندا «پەداگوگ-زەرتتەۋشى», «پەداگوگ-شەبەر» دەگەن بىلىكتىلىك ساناتى بەرىلەدى, – دەيدى 2 مىڭعا جۋىق بالا وقىپ جاتقان №200 مەكتەپ-گيمنازيا ديرەكتورى اينۇرا نۇرىمقىزى بالعىن باقبەرگەنقىزىنىڭ ەڭبەگىن اسقان قۇرمەتپەن, ىقىلاسپەن اتاپ ءوتىپ. – بالعىن اپايدىڭ ساباعىنا وقۋشىلار وتە قىزىعۋشىلىقپەن قاتىسادى. اتا-انا تاراپىنان ەشقانداي ەسكەرتۋ, ءسوز بولعان ەمەس. وقۋشى دا, اتا-انا دا ريزا. اپايدىڭ ىشكى كۇش-قۋاتىنا, جىگەرىنە تاڭعالاسىڭ. بىلتىرعى تۇلەكتەرىمىزدىڭ ەكەۋى دە وسى فيزيكا ءپانىن تاڭداپ, 40-تىڭ ۇستىندە بالل الىپ, التىن بەلگىلەرىن اقتاپ شىقتى. بۇل – مەكتەپ ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. جالپى, وقۋشىلاردىڭ ماتەماتيكاعا, فيزيكاعا دەگەن ماحابباتى مىقتى مۇعالىمدەر ارقىلى اشىلادى. وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مۇعالىمدەردى وسىنداي تاجىريبەلى ۇستازدار قامقورلىعىنا الىپ, ءپان ساباقتارىنان عانا ەمەس, ومىرلىك تە باعىت-باعدار بەرىپ, اقىل-كەڭەسىن ايتسا قۇبا-قۇپ ەمەس پە؟ ءبىر قۋانارلىعى, قازىر اپاي شاكىرتى, جاس مۇعالىم اقجولتايدى باۋلۋ ۇستىندە.
اۋلەتتىڭ شىراعىن جاقسى بالا دا جاعادى. بالعىن – نۇربەكوۆتەر اۋلەتىن جالعاستىرۋشى, قارا شاڭىراقتىڭ شىراقشىسى. ال بالعىننىڭ ءوز جۇماعى – وتباسى. قۇداي قوسقان قوساعى جانات جوعارى قىزمەتپەن بىرگە كىسىلىكتى, ادامگەرشىلىكتى قوسا الىپ جۇرگەن ايتۋلى ازامات. تاعدىردىڭ سىنىنا سىنباعان انالارى بيناگۇلدى الاقاندارىنا سالىپ, قىرىق جىلعا جۋىق باعىپ-قاعىپ پەرزەنتتىك مىندەتتەرىن ادال اتقاردى. ساعىندىرىپ, ۇزاق كۇتكەن بالاپاندارى روزاعا اتا-انا رەتىندە الدىمەن وزدەرى وسىلاي ۇلگى كورسەتتى. بۇگىندە كوزىنىڭ اعى مەن قاراسى روزا جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, قىزمەت ەتۋدە.
شىعىستىڭ ۇلى عالىمى ءال-فارابي «ماعان جاس جەتكىنشەكتەرىڭىزدى كورسەتىڭىز, مەن سىزدەردىڭ بولاشاقتارىڭىزدى ايتىپ بەرەيىن» دەگەن ەكەن. مىنە, بالعىن باقبەرگەنقىزى سول بولاشاققا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ, بار عۇمىرىن شاكىرت تاربيەلەۋگە ارناپ, بالا جۇرەگىنە جول تاپقان ۇلاعاتتى ۇستاز. مەرەيىڭىز ۇستەم بولسىن, مارتەبەلى مۇعالىم...
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
جۋرناليست