«شارشى مەتردىڭ» شاتتىعى

يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ مينيس­تر­لى­گىنىڭ رەسمي مالىمەتىنشە, بىلتىر قازاقستاندا 17,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بە­رىلگەن. جال­پى وتكەن جىلى ەلى­مىزدە 151 192 تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسى سا­لىنعان. سونىڭ 41 250-ءى – جەكە تۇرعىن ۇيلەر.

بۇل رەتتە تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسىنا 2,4 ترلن تەڭگە ينۆەس­تيتسيا تارتىلعان. كورسەتكىش 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 19,1 پايىزعا جوعارى.

جىل قورىتىندىسى بو­يىن­شا ەلىمىزدىڭ 15 وڭىرىندە تۇر­­عىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كور­سەتكىشتەرى ۇلعايعان. ما­سە­لەن, كوشباسشى وڭىرلەردىڭ قاتار­ىندا ماڭعىستاۋ (119%), اق­مولا (115,8%), جامبىل (112,9%), پاۆلودار (112,3%) وب­لىس­تارى, الماتى (116,6%) جا­نە شىمكەنت (116,1%) قا­لا­لارى بار. ەكى ءوڭىردىڭ كور­سەت­­كىشى تومەن – قاراعاندى (98,5%) جانە قىزىلوردا (93,8%).

جىل قورىتىندىسى بو­يىنشا ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىن­دەگى قۇرىلىس سالاسى­نىڭ ۇلەسى 6,25%-دان استى. كورسەتكىش 2020 جىلدان ءتاۋىر.

بۇگىندە قۇرىلىس سالاسى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ەكو­نوميكالىق دامۋدىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆىنە اينالدى. بۇل سالادا 46 476 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 2 420-سى قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرەدى. سالادا 641 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قام­تىل­عان.

قۇرىلىس سالاسىنداعى بەلسەندىلىكتىڭ نەگىزى ىشكى نا­رىقتاعى سۇرانىس پەن مەم­لەكەت تاراپىنان باسپانا الۋعا جاسالعان مۇمكىندىك تە جاتىر. ماسەلەن, ءبىرىنشى نە­سيە بيۋروسىنىڭ رەسمي مالى­مەتىندە بىلتىر تۇرعىندارعا 8,9 ترلن تەڭگە بەرىلگەنى اي­تىلعان. سونىڭ 3,4 ترلن تەڭ­گەسى يپوتەكالىق نەسيە. كور­سەتكىش 2020 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 41 پايىزعا كوبەيگەن. جالپى سوڭعى جىل­دارى يپوتەكالىق نەسيەگە دەگەن سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. بۇل حالىقتىڭ باسپاناعا دەگەن قاجەتتىلىگىنىڭ وسۋىنەن تۋىنداپ وتىرعانى تۇسىنىكتى. سوندا بىلتىر راسىمدەلگەن نەسيەلەردىڭ ۇلەسىندەگى يپو­تەكانىڭ ۇلەسى 31 پايىزدى قۇراپ وتىر.

ءبىرىنشى نەسيە بيۋروسىنىڭ باس ديرەكتورى رۋسلان وما­روۆتىڭ ايتۋىنشا, جىلجى­مايتىن م ۇلىككە قاتىستى ءاربىر ءتورتىنشى مامىلە نەسيەگە را­سىمدەلەدى. يپوتەكاعا دەگەن سۇرانىس زەينەتاقى رەفور­ماسىنان كەيىن كۇرت وسكەن.

تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاق­سارتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي جيناق­تاۋشى زەينەتاقى قورىنان 2,5 ترلن تەڭگە الىنعان. اتال­عان سومانىڭ 68,5 پايىزى باسپانا الۋعا, 15,3 پايىزى يپوتەكالىق قارىزدى جابۋعا جۇمسالعان.

زەينەتاقى رەفورماسىنىڭ اسەرى بولار, 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۇر­عىن ءۇي مامىلەلەرىنىڭ سانى 606 مىڭنان اسقان. شا­مامەن 96,8 پايىزدىق ءوسىم قام­تاماسىز ەتىلگەن. مۇن­داعى يپوتەكانىڭ ۇلەسى 25,2 پا­يىزعا تەڭ. مۇنداي رەسمي ما­لىمەتتى ستاتيستيكا بيۋرو­سىنان الدىق.

جالپى, 2021 جىل تۇر­عىن ءۇي نارىعى ءۇشىن تىڭ جاڭا­لىقتارعا تولى بولدى. ونىڭ نەگىزگىسى – زەينەتاقى قورىنداعى شەكتىك سومادان اسقان قارجىنى تۇرعىن ءۇي جاعدايىنا جاقسارتۋ. ول تۋرالى جوعارىدا ايتتىق.

ادەتتەگىدەي بىلتىر دا قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن تۇرعىن ءۇيدىڭ باعاسى ءوستى. قۇرىلىس ماتەريالدارى سوڭعى ەكى جىل قاتارىنان قىمباتتاپ كەلەدى جانە بۇل قازاقستانعا عانا ءتان دۇنيە ەمەس, الەمدىك تەندەنتسيا. 2021 جىلى بولات ارماتۋرا, تسەمەنت, كىرپىش جانە گازبەتون 1,5-3 ەسە قىمباتتاعان. ماتەريال قىمباتتاسا ءۇي باعاسىنىڭ دا شارىقتاپ شىعا كەلەتىنى بار. جىل قورىتىندىسى بويىنشا باستاپقى تۇرعىن ءۇيدىڭ باعاسى 15 پايىزعا, قايتالاما نارىقتاعى باسپانا باعاسى 20 پايىزعا قىمباتتاعان.

بىلتىر «الماتى جاس­تارى» تۇرعىن ءۇي باعدار­لا­ماسىنا وزگەرىستەر ەندى. باع­دارلاما بويىنشا باسپانا الاتىندار ساناتىنا قۇقىق قور­­عاۋ ورگاندارى مەن مادە­نيەت سالاسىنداعى جەكە كاسىپ­كەر­لەر ەندى. سونداي-اق بەرى­لە­تىن زايم سوماسى 13 ملن تەڭ­گەدەن 18 ملن تەڭگەگە دەيىن ءوستى.

سونىمەن قاتار «اسكەري باسپانا» باعدارلاماسى بو­يىنشا وتىنىمدەردى ونلاين فورماتتا بەرۋ تەتىگى ىسكە قوسىلدى. بۇل اشىقتىقتى قام­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەت. «با­قىتتى وتباسى» باعدار­لاماسى بويىنشا قابىل­دا­ناتىن وتىنىمدەر ءليميتى ۇلعايدى. «ەلوردا جاستارى» جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكالىق ءونىم ىسكە قوسىلدى.

وتكەن جىلدىڭ مامىر­ىندا بولىنگەن قارجى تولىق يگەرىلگەندىكتەن, «باس­پانا حيت» باعدارلاماسى توق­تا­تىلاتىنى حابارلاندى. «7-20-25» باعدارلاماسىنا بو­لىنگەن قاراجاتتىڭ 2022 جىلى اياقتالا­تىنى, تيىسىنشە باع­دارلاما دا ءوز جۇمىسىن دوعا­راتىنى ايتىلدى. العاش­قى­سىنا 600 ملرد تەڭگە, سوڭ­عىسىنا 1 ترلن تەڭگە بولىنگەن.

تۇرعىن ءۇي سەرتي­في­كات­تارىن بەرۋدىڭ ەرەجەسى وزگەردى. ەندى سەرتيفيكاتتاردىڭ كىم­گە جانە قانشا كولەمدە بەرى­لەتىنىن قا­لا­لىق جانە وبلىستىق ءماسليحاتتار انىق­­تايتىن بولدى. مۇنداي سەر­تي­فيكات «با­قىتتى وتباسى» جانە «شاڭىراق» باعدار­لا­ما­سىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا تۇرعىن ءۇيدىڭ باستاپقى جار­ناسى رەتىندە بەرىلەدى.

بىلتىر «ۇماي» يپوتەكاسى ىسكە قو­سىلدى. بىراق كوپشىلىك تاراپىنان باع­دارلاماعا اناۋ ايتقانداي سۇرانىس بولعان جوق. تيىسىنشە, جىل سوڭىندا باع­دارلامانىڭ توقتالعانى, تالاپتارىنىڭ قايتا قارا­لاتىنى حابارلاندى.

وتكەن جىلى جىلجى­ماي­تىن م ۇلىكتى رەسمي تىركەۋ ۋاقىتى جەدەلدەدى. ەلەك­تروندى تىركەۋ ءۇش كۇننەن ءبىر كۇنگە دەيىن قىسقاردى.

بىلتىرعى جاڭا­شىل­دىقتىڭ ءبىرى – جىل­جىمايتىن م ۇلىك مامىلەلەرىن ازىرلەۋدەگى وڭىرگە قاتىستى شەكتەۋدىڭ الىنىپ تاس­تالۋى. بۇرىن مامىلە تەك تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا جاسالۋى ءتيىس ەدى. 2021 جىل­دىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ مامىلەنى كەز كەل­گەن اۋدان-قالادا جاساي بەرۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى.

وسىنىڭ ءبارى مەملەكەت تاراپىنان حالىقتىڭ باس­پا­نالى بولۋىنا جاسالعان تىڭ قادامدار ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قۋانىشتىسى, مۇند­اي باستامالار بيىل دا جال­عاسادى. دەمەك تابال­دىرىقتى اتتا­عان بارىس جىلى دا تۇرعىن ۇيمەن قام­تۋ تۇر­عىسىنان العاندا تابىس­تى بولادى دەگەن سەنىم بار. ويتكەنى يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيسترلىگى بۇل باعىتتا ءبىرشاما جاڭاشىلدىقتار قابىل­داماق.

ماسەلەن, مينيسترلىك قۇرى­لىس نارى­عىن مونوپو­ليا­­سىز­داندىرۋعا نيەتتى. ياعني ۆەدومستۆو تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قا­تىسۋ سالاسىنداعى تالاپ­تاردى قايتا قاراپ, جەر ۋچاسكەلەرىن كونكۋرستان تىس بەرۋ تاجى­ريبەسىن زاڭنامالىق تۇردە الىپ تاستاۋدى جوسپارلاپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىنان كەيىن قولعا الىنا باستادى.

وسى ورايدا سالانىڭ وسال تۇستارى پىسىق­تالىپ, نە­گىزگى 3 باعىت بويىنشا شارا­لار ايقىندالدى. ولار – ۇلەس­تىك قۇرى­لىسقا قاتىسۋدى رەت­تەۋ, جەر بەرۋ جانە قۇ­رى­لىس سالۋدى جوسپارلاۋ, مەم­لە­كەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ.

وزگەرىستەر جەر ۋچاسكە­لەرىن كونكۋرس­تان تىس بەرۋدى الىپ تاستاۋدى, زاڭنا­ما­نى اينالىپ وتۋگە تالپىناتىندار ءۇشىن جا­ۋاپتىلىقتى كۇ­شەي­تۋ جانە ۇلەس­كەر­لەردىڭ قارا­جاتىن زاڭسىز تارتۋدى انىق­تاۋ ارقىلى ۇلەستىك قۇرى­لىستاعى تالاپتاردى جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى.

بۇل ءبىز قامتىعان ءبىر عانا باعىت. مي­نيس­ترلىك مۇنداي جاڭاشىلىدىقتار كوپ بولادى دەپ سەندىردى جانە ولاردىڭ تيىم­دىلىگى دە جوعارى بولماق. بارىس جىلى تابىس جىلى بولادى دەگەن ۇمىتتەمىز.