كۇن قۇلانيەكتەنىپ اتىپ كەلە جاتقاندا بيىك كوكتەن بيلەپ ويناپ اق ۇلپا قار جاۋعان. توڭىرەكتىڭ ءبارى كوزقارىقتىرارداي اپپاق-اۋ, اپپاق. كىرشىكسىز, اپپاق الەمدە يرينا حارلاموۆا ءوزى جۇمىس ىستەيتىن بالاباقشاعا اياعى جەرگە تيمەي اسىعىپ كەلەدى. ەجەلدەن تابيعاتتىڭ وسىنداي ءبىر تازالىعىن ۇناتاتىنى بار. جان تازالىعىنا, ار تازالىعىنا ۇقساس كوركەم كورىنىس كوكىرەكتەگى پەيىلىنە تىم جاقىن, تىم ىستىق.
يرينا ۆلاديميروۆنا شۋاق اتاۋلىنى ەت جۇرەگى ەلجىرەي سۇيەدى, اسىرەسە, ادامداردىڭ بويىنان سەبەزگىلەيتىن شۋاق نۇرىن, جان دۇنيەسىنە قۋات بەرەر ساۋلەنى. ءوزى دە جاقسى مەن جايساڭنىڭ الاقان جىلۋىن, جۇرەك جىلۋىن كوپ كورگەن. سول ءۇشىن دە شىن پەيىلدەن اق العىسىن ايتۋدان جالىققان ەمەس.
تۇل جەتىم يرينا ۆلاديميروۆنا ءۇشىنشى سىنىپقا دەيىن جاماعايىن تاتەسىنىڭ قولىندا بولدى. سودان سوڭ اقكولدەگى بالالار ءۇيى. بالا كوڭىل تۇل جەتىمدىكتىڭ نە ەكەنىن جەتە تۇسىنە قويعان جوق. ءوزى ءتارىزدى جەتكىنشەكتەر كوپ ەكەن. بىردەن باۋىر باسىپ كەتتى. ويتكەنى كەۋدەسىنەن كەرى يتەرەتىندەر بولعان جوق, قايتا باۋىرلارىنا تارتتى. تاعدىر ەركەلەتپەسە دە, قوعام, اينالاسىنداعى ورتا كەكىلىنەن سيپاپ, كوڭىلىن جۇباتتى. تاتەسىنە ەشبىر وكپە ايتا الماسا كەرەك-ءتى, ءوزى دە جالعىزباستى ادامنىڭ وزگەگە قامقور بولۋعا قاۋقارى قايدان جەتسىن؟! شىن جانى اشىپ, ەت جۇرەگى ەلجىرەپ تۇرسا دا ءتالىمدى تاربيە بەرە الماسىن سەزىنگەن بولار. جاماۋلى كويلەك كيگىزىپ, جانىن جۇدەتكەنشە, بالالار ءۇيى دۇرىس دەپ شەشكەن شىعار-اۋ. تاتەسىنىڭ بولجامى تەرىس كەتكەن جوق. انشەيىندە بىلايعى جۇرت اتاۋىنان شوشيتىن بالالار ءۇيى قۇبىجىق كەيىپتەس ەمەس ەكەن. تۋعان وتانىنىڭ, وسكەن ەلىنىڭ قاپىسىز قامقورلىعى دا. اقكولدەگى بالالار ۇيىندە توعىز وتباسى بولدى. وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن وتباسىنىڭ قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, توپ ەكەندىگىن تاراتىپ ايتا كەتەلىك. ت ۇلىمى جەلبىرەگەن كىشكەنتاي قىزدار بىرىڭعاي ءبىر توپتا, ۇلدار دا سولاي. بوي جەتىپ قالعان قىزدار مەن ەر جەتىپ قالعان ۇلدار ءوز الدىنا ءبىر بولەك. وتباسىنىڭ بارلىق جاعدايى تۋعىزىلعان, تۇرمىسقا قاجەتتى دۇنيەنىڭ ءبارى بار, ەڭ باستىسى, بالالاردىڭ اراسىندا ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتپەن قارايتىن, ىزەتپەن قارىم-قاتىناس جاسايتىن ادەمى ءداستۇر قالىپتاسقان.
بىردە بالالار ەسىك الدىنان كىشكەنتاي كۇشىك تاۋىپ الىپتى. تۇيمەدەي كوزدەرى ءمولت-ءمولت ەتكەن قول باسىنداي جەتىم كۇشىك. الگى كۇشىككە ادەمىلەپ ۇيشىك ىستەگەن. ءتامام بالا اسحانادان تاماق تاسىعان. سىڭىرىنە ءىلىنىپ, ازەر جۇرگەن كۇشىك جەتىم بالالاردىڭ قامقورلىعىنان كەيىن دوپتاي دومالاپ قالدى. قارا كۇشىككە چەرنيش دەگەن ات قويدى. قولدارى بوساي قالعاندا بارلىعى چەرنيشپەن ويناپ, ەركەلەتىپ, قىدىرتۋدى جاقسى كورەتىن. وزدەرى تاسباۋىر تاعدىردىڭ تەپەرىشىن كورىپ جۇرسە دە, جەتىم كۇشىكتى جەبەپ, انىق اجال اۋزىنان امان الىپ قالعاندارى عاجاپ ەدى.
جەتىنشى سىنىپتا بولۋى كەرەك, حورەوگرافيانىڭ قاتتى قىزىقتىرعانى. وعان يرينا پودانەۆا ەسىمدى تاربيەشىسى سەبەپ بولدى. يرينا الەكساندروۆنا ادەمى ونەردىڭ قىر-سىرىن ءتۇسىندىرىپ, جاس قىزدىڭ كوڭىلىن اۋلاي ءتۇستى. بي ونەرىنىڭ العاشقى الىپپەسىن جان-دۇنيەسىمەن ۇعىنعان سوڭ يرينا ۆلاديميروۆنا بولاشاقتا ءومىرىن وسى ونەرمەن بايلانىستىرامىن دەپ بەرىك شەشىمگە كەلگەن. سولاي بولدى دا. ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ كوكشەتاۋ قالاسىندا اقان سەرى اتىنداعى جوعارى مادەنيەت كوللەدجىنىڭ حالىقتىق كوركەم ونەر ماماندىعىنا قۇجات تاپسىرعان. مەكتەپتە جاقسى وقىسا دا, بي ونەرى بەيتانىس بولماسا دا, تۇلا بويىندا شىن ونەرگە دەگەن ىنتا-ىقىلاسى شۇپىلدەپ تۇرسا دا, بالاڭ كوڭىلدە الاڭ سەزىم بار ەدى. تۇسە الماسا قايتپەك, بولاشاققا دەگەن ءۇمىتى ۇزىلە مە؟ قولتىعىنان دەمەيتىن اتا-اناسى دا جوق قوي.
– ايتەۋىر, مەكتەپتە جاقسى وقىعانىم سەپ بولسا كەرەك, ەمتيحانداردى ەش قينالماي تاپسىردىم, – دەيدى يرينا ۆلاديميروۆنا, – اڭساعان ارمانىما جەتكەندەگى قۋانىشىمدى كورسەڭىز عوي, توبەم كوككە ەكى-اق ەلى جەتپەي قالدى. بولاشاقتا حورەوگرافيا ۇجىمىنىڭ جەتەكشىسى بولامىن. ءبىر كەزدە ءوزىم اڭساعان, كوڭىلىم قۇلاي سۇيگەن ۇلى ونەرگە جاس ۇرپاقتى باۋلىعانعا نە جەتسىن؟! تالاي بالاۋسا كوڭىلدەگى بالدىرعان ارماننىڭ شوعىن ۇرلەپ جاندىرسام, مىناۋ جارىق دۇنيەگە كەلىپ, ادام بولىپ ءومىر سۇرگەنىم بەكەر بولمايدى عوي.
كوللەدج قابىرعاسىنداعى ءبىلىم ءنارىن سىڭىرگەن, سول ءبىلىمدى تاجىريبەمەن ۇشتاعان ءتورت جىل قاس پەن كوزدىڭ اراسىنداعىداي وتە شىقتى. جاي وتكەن جوق, وزىندىك ءداستۇرى قالىپتاسقان وقۋ ورنىندا ءتاپ-ءتاۋىر ءبىلىم الدى. ساباققا ىنتالى قىز وتە جاقسى وقىدى.
– يرينا ساباققا وتە ىنتالى, ءتارتىپتى قىز بولدى, – دەيدى جوعارى مادەنيەت كوللەدجىنىڭ مۋزىكالىق پاندەر وقىتۋشىسى يرينا زايتسەۆا, – ۇلگەرىمى دە جاقسى. بۇگىندە ستەپنوگور قالاسىندا ابىرويلى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
بۇل كەزدە اتالعان وقۋ ورنىنىڭ «جارقىن» حالىقتىق بي ءانسامبلىنىڭ اتاعى جەر جارىپ تۇرعان كەزى. 2012 جىلى وبلىستىق ۇلتتىق جاستاردىڭ دەلفي ويىندارىندا ءبىرىنشى ورىن العان. رەسپۋبليكالىق وسى تاقىلەتتەس سايىستا دا كۇمىس جۇلدەگە يە بولدى. 2013 جىلى تۇركيادا وتكەن فولكلورلىق انسامبلدەردىڭ ءVى فەستيۆالىنە قاتىسىپ, مارتەبەلەرى ءوستى. مىنە, وسىنداي جەتىستىكتەر وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋشى جاستاردى قاناتتاندىرا ءتۇستى.
كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ومىرشەڭ ونەردىڭ وتى مازداپ تۇرعان كوللەدجدەگى ءومىرى تىرشىلىكتەگى ەڭ ءبىر مەرەيلى ءساتى ەكەن. كوللەدج ديرەكتورى, ىبىراي التىنسارين اتىنداعى توسبەلگى يەلەرى قۇرالاي ىدىرىسوۆا وقۋ ورنىندا ءبىلىم الىپ جاتقان الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان جانە جەتىم بالالاردان قامقورلىعىن اياماعان.
– ۇستازدارىما العىسىم شەكسىز, – دەيدى يرينا ۆلاديميروۆنا, – مەنىڭ جۇرەگىمدەگى ۇلى ونەرگە دەگەن ۇمتىلىستى ۇشتاپ, كوزقاراسىمدى قالىپتاستىردى. كوللەدجدە مادەني شارالار ءجيى وتەتىن. سۇيىكتى ۇستازىمىز ا.پوگورەلىي جەتەكشىلىك ەتەتىن «ساموتسۆەتى» بي ءانسامبلى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋ- لارعا ءجيى قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ ءجۇردى. ءبىز دە وسىنداي بايقاۋلارعا قاتىسىپ, ونەر شىڭدادىق, تاجىريبە قالىپتاستىردىق. جايلى جاتاقحانادا تۇردىق. شاكىرتاقىمىز كۇن كورىسىمىزگە تولىق جەتتى, ەشتەڭەگە مۇقتاج بولعان جوقپىز. ونەر ادامدارىنىڭ اراسىندا ءجۇرىپ, ءبىر-بىرىمىزبەن شىنايى ادامگەرشىلىك تۇرعىسىندا قارىم-قاتىناس جاساۋدى ۇيرەندىك. ادامدى قۇرمەتتەي بىلۋگە تاربيەلەدى. 2016 جىلى وسى وقۋ ورنىن بىتىرگەن سوڭ الدىمدا جاڭا جول تۇردى. ارينە, مەن تۋعان ولكەمە بەت الدىم. سول جەردەگى «راسسۆەت» جازعى بالالار لاگەرىندە جۇمىس ىستەگەن بولاتىنمىن.
كەيىن ستەپنوگور قالاسىنا قونىس اۋدارعان. شاعىن قالاداعى №2 «بالدىرعان» بالالار باقشاسىنا بي ۇيىرمەسىنىڭ جەتەكشىسى بولىپ ورنالاسقان. 2011 جىلى ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە قۇمار يرينا ۆلاديميروۆنا قايتا دايارلاۋدان ءوتىپ, پەداگوگ-مودەراتور ساناتىنا يە بولىپتى.
– شاعىن قالادا وسىنداي ماماندىق يەلەرى وتە قات, – دەيدى «بالدىرعان» بالالار باقشاسىنىڭ ديرەكتورى گۇلنار ىدىرىسوۆا, – ونىڭ ۇستىنە كىشكەنتاي بالالاردى ۇلكەن ونەرگە باۋلىپ, تاربيەلەۋگە جانى قۇمار ءدال يرينا ۆلاديميروۆناداي مامان تابىلا بەرمەيدى. ءوزى دە ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە ىنتالى. تەك تۇرمىستىق جايى قيىنداۋ بولىپ ءجۇر. بۇرىن اتا-اناسىنان قالعان پاتەرلەرى بولعان ەكەن, اپاسى تۇرمىسقا شىققاندا الگى ءۇيدى ساتسا كەرەك. سول سەبەپتى باسپاناسىز ءجۇر. قازىر جولداسى, ەكى بالاسىمەن بىرگە پاتەر جالداپ تۇرادى. وسى ءبىر جاي جانىنا باتىپ ءجۇر.
كەيىپكەرىمىزدىڭ ەندىگى ارمانى ميرون مەن بوگدان ەسىمدى قوس ۇلىن تاڭعى شىقتاي مولدىرەگەن انانىڭ اپپاق ماحابباتىنا وراپ, تاربيەلەپ ءوسىرۋ. ءوزى انا مەيىرىن, انا پەيىلىن كورمەگەن سوڭ تال بويىنا جينالعان ىڭكار سەزىمدى پەرزەنتتەرىنىڭ بويىنا قۇيىپ, گۇل جايناتىپ وسىرمەك.
يرينانىڭ شاكىرتتەرى قالاىشىلىك بايقاۋلارعا ءجيى قاتىسادى. ءتىپتى, 2021 جىلى پاۆلودار قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق بايقاۋعا قاتىسىپ, جۇلدەگە دە يە بولعانى بار. شاعىن قالانىڭ شىرايىن كەلتىرەتىن بالدىرعاندار دا قاۋلاپ ءوسىپ كەلەدى.
مىنە, قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي جىپ-جىلى, جاڭا زاماننىڭ تالابىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن بالاباقشا. اسىعا باسقان يرينا ۆلاديميروۆنا دا جەتىپ قالدى. بالاباقشانىڭ الدىندا قايىڭ اعاشتارى ءوسىپ تۇر. سولتۇستىكتىڭ سۋىعىنا توڭعان, ەندى بىرەر كۇننەن سوڭ اسپاننان نۇر توگىلىپ, قارا جەردىڭ قىرتىسى ءجىبىپ, تامىرىنا ءنار بارماق. سول ساتتە اق قايىڭدار جاسىل جەلەگىن جايقالتىپ, قاۋلاپ وسەتىن بولادى. ادام دا وسى-اۋ دەپ ويلاعان يرينا ۆلاديميروۆنا, تاعدىردىڭ قىسى توڭدىرسا, كوكتەمنىڭ شۋاعى كوڭىلىن قۇلپىرتادى. تەك تامىرعا جەتەر ءنار كەرەك. ول ءنار ءار پەندەنىڭ پەشەنەسىنە جازىلعان ءومىر سىيى. مەيلى ول ونەر بولسىن, مەيلى ول كادىمگى قاراپايىم تىرشىلىك بولسىن, قالاي بولعان كۇندە دە جان جىلۋى. بارشا ادامزات سول جىلۋمەن كوكتەمەك. قارا جەرگە تال ەكسەڭ, بيىككە بوي سالىپ وسكىسى كەلەدى ەمەس پە؟ ءبىر كەزدە ءوزى دە بالاڭ كۇيىندە, ءسابي كەزىندە جارقىن ونەردىڭ جاسامپاز لەبىمەن قۇلپىرعىسى كەلگەن. سول ساتتە كوڭىلى كوكتەمگە اينالىپ, كوبەلەكشە ۇشىپ-قونىپ, قىزىلدى-جاسىلدى الەمدى كەزىپ كەتەتىن. ەندى مىنە, ءوزى دە ءتامام بالدىرعاندى باۋلىپ ءجۇر. ۇستازدارىنىڭ ۇلاعاتتى بولعانى قانداي جاراسىمدى؟!
اقمولا وبلىسى,
ستەپنوگور قالاسى