ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ «Qazaqstan» ۇلتتىق تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىن ەل بولىپ كورىپ شىقتىق.
بىرىنشىدەن, جۋرناليست تاراپىنان وتە جاقسى, تۇيتكىلدى, ەلدىڭ كوكەيىندە جۇرگەن بىرقاتار سۇراق قويىلدى. بەرىلگەن جاۋاپتاردان پرەزيدەنتتىڭ بارلىق اقپارات قۇرالدارىنا شولۋ جاساپ وتىراتىنىن, الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە كوپ پىكىر تۋعىزاتىن پوستتارعا, پىكىرلەرگە, ويلارعا نازار اۋداراتىنىن, ەلدىڭ كوكەيىندەگى كەز كەلگەن سۇراقتاردان, وقيعالاردان حاباردار ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. بۇدان بيلىك پەن حالىق اراسىنىڭ جاقىنداۋ ۇدەرىسىنىڭ جىلدام ءجۇرىپ جاتقانىن كورەمىز. ياعني ءبىزدىڭ ەل ازاماتتىق قوعام قۇرۋعا بەت العاندىعىن بايقايمىز. بۇل – وتە جاقسى قادام!
ەكىنشىدەن, ارينە قازىرگى ساتتە قوعامدى ەلەڭدەتىپ وتىرعان نارسە ول – قاڭتار وقيعاسى. قاڭتار وقيعاسىنا بايلانىستى مەن ءبىر نارسەنى باسا ايتقىم كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى بولعاننان كەيىن, تاجىريبەلى ديپلومات رەتىندە ول كىسىنىڭ اشىق ايتاتىن ماسەلەلەرى بار جانە ءوزىنىڭ ءبىر دەڭگەيىندە ءالىپتىڭ ارتىن باعاتىن ساتتەر دە جەتكىلىكتى. ول – تەرگەۋ جۇمىستارى. تەرگەۋ جۇمىستارىن ارنايى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جان-جاقتى جۇرگىزىپ جاتىر. قازىر قازاقستان حالقى «سول دۇربەلەڭنىڭ ارتىندا كىم تۇردى؟ قاندى قىرعىندى كىم ۇيىمداستىردى؟ وعان قانداي توپتار مۇددەلى بولدى؟» دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ كۇتىپ وتىر. وسى ساۋالدارعا بايلانىستى پرەزيدەنت, بۇل دۇربەلەڭدى ۇيىمداستىرعان, ىسكە اسىرعان, ماقساتتارى مەملەكەتتىك توڭكەرىس جاساۋ بولعان ارنايى, تىڭعىلىقتى دايىندىقتان وتكەن تەرروريستىك توپ دەدى. ياعني بۇل – الدىن الا دايىندالعان, حالىقتىڭ ىشىنە ابدەن تەرەڭدەپ, تامىرلانىپ ەنگەن ۇيىمنىڭ جۇمىسى. وعان حالىقتىڭ دا كوزى جەتتى. ەندىگى ساۋال, ول ۇيىمنىڭ باسىندا كىم تۇردى, نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشى كىم؟ ولاردىڭ ناقتى ماقساتى قانداي دەگەن سۇراقتاردىڭ جاۋابىن بىلگىسى كەلگەن حالىق تىنىشسىزدانىپ بارادى.
الدىمەن مىنا جاعدايدى ەسكەرۋىمىز كەرەك, بۇل ساۋالدارعا ءبىر-ەكى ادامدى ۇستاي سالىپ, سولاردى تەرگەي سالىپ, ناتيجەسى ايتىلمايدى. ول ابدەن زەرتتەلەدى, تەرگەلەدى, تەكسەرىلەدى. سودان سوڭ بارىپ, جاۋاپ بەرىلەدى. وسىنى جادىمىزدا جاقسى ۇستاۋىمىز كەرەك. ەگەر جاۋاپ بەرىلمەسە, ەلدىڭ اراسىندا حاوس تۋعىزۋ, تەررورلىق ارەكەتتەر جاساۋ, بيلىككە قارسى شىعۋ, باسقا دا ءتۇرلى قارسىلىقتار تۋىنداي بەرەدى. ال ونداي جاعدايدا تاعى دا بەيبىت حالىق اراندايدى, ءتۇرلى قيىندىققا ۇشىرايدى. زارداپ شەگەدى. وسى ورايدا ءبىز دۇرىس ءتۇسىنىپ, دۇرىس قورىتىندى جاساۋىمىز كەرەك.
قازاقستانداعىداي جاعداي وزگە ەلدەردە دە بولعان. مىسالى, تۇركيادا 2016 جىلى ءدىني راديكالدى توپتار اسكەري توڭكەرىس جاسادى. جاعداي ۋشىققان سونداي ساتتە تۇركيا پرەزيدەنتى ەردوعان كيپرگە باردى دا تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ, بۇكىل حالىققا ۇندەۋ جولدادى. ءبىر ەلدىڭ باسشىسى ءوزىنىڭ ورداسىن تاستاپ, باسقا ءبىر ارالعا بارۋعا ءماجبۇر بولدى. سونداي قيىن جاعدايدا بۇكىل تۇركيا حالقى پرەزيدەنتىن قولداپ, توڭكەرىس جاساۋشىلاردى وزدەرى بىرگە ءجۇرىپ ۇستاپ, ولاردى تۇرمەگە توعىتتى. قازىر ءبىزدىڭ حالىققا كەرەك بولىپ جاتقان نارسە – وسى. حالىق باسشىسىن وسىلاي قولداۋ كەرەك. بىزدە بولعان جاعداي سول تۇركياداعى توڭكەرىس جاساۋ ارەكەتىمەن ۇقساس. ال ەندى بۇدان بولەك باسقا دا ماسەلەلەر بار. ول – جالپى اقپارات تاراتۋشىلارعا قاراتا ايتىلعان پرەزيدەنتتىڭ ءسوزى. بىزدە كاسىبي دەڭگەيدەگى جۋرناليستتەر بار, ودان بولەك قوعامدىق پىكىر تۋعىزاتىن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ادامدار بار. ونى بلوگەر دەيمىز, الەۋمەتشى, باسقا دەيمىز. مىسالى, كەڭەس داۋىرىندە بەلگىلى ءبىر شاعىن باسپالار, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بولدى. ءبىردى-ەكىلى گازەت, تەلەارنا دەگەن سياقتى. سودان كىم سويلەيدى, قانداي جۋرناليست, قانداي جازۋشى, قانداي زيالى قاۋىم وكىلى پىكىر بىلدىرەدى, سولاردىڭ ويى ماڭىزدى بولدى. ولار قوعامدا پىكىر تۋعىزىپ, پىكىر قالىپتاستىرا ءبىلدى. ءتىپتى ءبىر ادامنىڭ ماقالاسى لاۋازىمدى تۇلعانى ورنىنان الىپ تاستايتىن دەڭگەيگە جەتتى. قازىر بۇل فورما اۋىستى. بۇنى بيلىكتەگى ساياسي تەحنولوگتەر دە جاقسى ءتۇسىنۋى كەرەك. جانە ءتۇسىنىپ تە وتىر دەپ ويلايمىن. بىراق فەيكتەرگە فەيكتەرمەن جاۋاپ بەرۋ دەگەن – ول ۋاقىتشا عانا ارەكەت. بۇل باعىتتا ءبىز تۇراقتى, جۇيەلى تۇردە جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. ناتيجەلەردى كورسەتۋىمىز قاجەت. ەندى بۇل ماسەلەدە اقپارات تاراتۋشى تاريح الدىندا, ار-ۇياتى مەن كەلەر ۇرپاقتىڭ الدىندا ءوزىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنۋى كەرەك. مەن قانداي اقپارات تاراتىپ وتىرمىن, مۇمكىن بۇل مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعىنا زيان تيگىزەتىن, مەملەكەتتى قۇردىمعا جىبەرەتىن اقپارات ەمەس پە دەپ ءاربىر ازامات ويلانۋى كەرەك دەگەندى مەڭزەدى پرەزيدەنت اتالعان سۇحباتىندا. بۇدان دا باسقا اكىمدەردى سايلاۋ سياقتى ناقتى ماسەلەلەر دە ايتىلدى. بۇل قادامداردىڭ بارلىعى دەموكراتيانى ورنىقتىرۋعا, جالپى جۇرتتىڭ تالابىنان شىعۋعا, حالىقتىڭ كوڭىلىندەگىنى ءدوپ باسۋعا دەگەن تالپىنىس دەپ بىلەمىن. وسىنداي جاعدايدا ءبىز حالىق بولىپ, پرەزيدەنتكە, ونىڭ جاڭادان جاساقتاعان كومانداسىنا جۇمىس ىستەۋگە, رەفورمالار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرۋىمىز كەرەك. ياعني قازاقستان حالقى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توڭىرەگىنە توپتاسىپ, ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعاراتىن» سىن ساتكە جەتتىك! ەگەر دە وسىنداي الماعايىپ ۋاقىتتا توپتاسىپ, بىرلىكتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتە الماساق, ءبىز كەلەر ۇرپاق الدىنداعى بورىشىمىزدى وتەي المايمىز! تاريحتىڭ داۋىلدى سىنىنا توتەپ بەرە الماعان حالىقتاردىڭ ساناتىندا قالامىز!
عالىمجان وتەلباي ۇلى,
«قازاق اۋەندەرى» اق پرەزيدەنتى