اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى سۋبسيديا جىرىنىڭ ايتىلعانىنا ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. سوزباققا سالىنعان بۇل تاقىرىپ ايتىلعان سايىن قۇددى شەشىمىن انە-مىنە تابارداي بولىپ تۇرادى. بىراق بىرەر كۇننەن سوڭ-اق قۇمعا سىڭگەن سۋداي ءىز-ءتۇسسىز ۇمىتىلۋشى ەدى. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ماسەلەگە نۇكتە قويار كەز جەتكەنىن اڭعارتقانداي بولدى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى 5 جىلدا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 2 ترلن تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەن. بىراق تريلليونداعان سۋبسيديانىڭ ءوزى بۇل سالانى ۇشپاققا شىعارا الماي تۇر. قارجىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن ەشكىم باقىلامايدى, مەملەكەت قارجىسى كوپە-كورنەۋ تالان-تاراجعا سالىنىپ جاتىر. سۋبسيديانىڭ تۇپكى يەسىنە جەتپەگەنى بىلاي تۇرسىن, ونى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەش قاتىسى جوق سالالار ءىلىپ اكەتكەن.
«سوڭعى جىلدارى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى 960 قىلمىستىق ءىس تەرگەگەن. سونىڭ 54 پايىزى سۋبسيديانى جىمقىرۋعا قاتىستى بولعان. مىسالى, جايىلىمدىق جەرلەردى سۋلاندىرۋعا 80 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
بىراق ونىڭ تەڭ جارتىسى جەلگە ۇشتى. وسى جۇمىسقا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتىڭ باعاسى 2-3 ەسە ارتىق كورسەتىلگەن. ءتىپتى كەي جاعدايدا قارجىنى قاعاز جۇزىندە يگەرە سالعان», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قانشا جەلگە ۇشتى دەگەنمەن دە سۋبسيدياڭىز ازدى-كوپتى اعايىننىڭ قولىنا تيگەنى دە راس. بىراق سولاردىڭ ءوزى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وڭدەپ, ساقتاۋعا اسا ق ۇلىقتى ەمەس. سەبەبى سۋبسيديا جۇيەسى شارۋالاردىڭ ىنتاسىن ارتتىرمايدى. سالا ءدال وسىلاي بويكۇيەزدەنىپ تۇرا بەرەر بولسا, اگروونەركاسىپ كەشەنى شيكىزات وندىرۋدەن ءارى اسپايدى, ءارى-بەرىدەن سوڭ وسىنىڭ وزىنە مۇقتاج بوپ قالماساق يگى.
اقپان ايىنىڭ باسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى يرينا سميرنوۆا اگروونەركاسىپ كەشەنىنە قىرۋار اقشا بولىنەتىنىن, بىراق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى باعاسىنىڭ ەش ارزاندامايتىنىن ايتىپ شاعىم بىلدىرگەن ەدى.
«اۋىل شارۋاشىلىعىنا سۋبسيديا ءبولۋ سالانىڭ دامۋىنا ەشقانداي كەپىلدىك بەرمەيدى. قىرعىزستاندا بۇل سالاعا مۇلدە سۋبسيديا بەرىلمەيدى. الايدا ول جاقتان تابىن-تابىن مال, ادەمى بولىپ وسكەن كارتوپ, القاپتى تۇگەل الىپ جاتقان قۇلپىنايدى كورۋگە بولادى. شارۋا قوجالىقتارى دا, قۇس شارۋاشىلىعى دا جاقسى دامىعان», دەدى دەپۋتات.
ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋدىڭ بىرىڭعاي جاڭا جۇيەسى ۇسىنىلۋى ءتيىس. ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ اگرارلىق كوميتەتكە ەكىنشى وقىلىمعا دەيىن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ماسەلەسىن قاراستىرۋدى تاپسىردى.
ال قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما توراعاسى جيگۋلي دايراباەۆ قاۋىمداستىق اتىنان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترىنە بىرنەشە تالاپ قويىپ وتىر. توراعانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە ءدال قازىر 280 مىڭ شارۋا بار. ونىڭ بارىنە بىردەي سۋبسيديا بەرۋگە شاما كەلمەيدى. سوندىقتان شاعىن فەرمەرلەرگە باسىمدىق بەرگەن ابزال.
«مەملەكەت قاراجاتى ەڭ الدىمەن كىشى جانە ورتا بۋىنداعى شارۋالارعا جەتۋى كەرەك. ءىرى مەكەمەلەر اياقتارىنان نىق تۇر. ولار ءۇشىن ەكسپورتتى اشىپ بەرۋ اۋاداي قاجەت. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, تەحنيكا مەن قۇرال-جابدىق قولجەتىمدى بولۋىن تالاپ ەتەمىز. كادەگە جاراتۋ دەگەن سالىقتىڭ كوزى جويىلسىن. ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا مولشەرى ۇلعايىپ, شارۋالارعا ءوز ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەرىلۋى قاجەت. ۇشىنشىدەن, جانار-جاعارماي ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشەتىن ۋاقىت كەلدى. ارزانداتىلعان دەگەن تۇسىنىك 10-20 پايىزبەن ولشەنبەۋ كەرەك. باعا مولشەرى كەم دەگەندە 2,5-3 ەسە ازايتىلۋى ءتيىس. وعان مۇمكىندىك بار», دەيدى ول.
قاۋىمداستىق باسشىسىنىڭ سوزىنشە, سونىمەن قاتار جىلدار بويى باسىمدىق بەرىلگەن باعىتتاردى عانا ەمەس, اوك-ءتىڭ باسقا دا سالالارىن قولدايتىن كەز كەلدى. استىق پەن ءىرى قارا مالدان بولەك ونداعان باعىت بار. سولاردىڭ كۇندەلىكتى پروبلەمالارىمەن اينالىسۋ قاجەت.
«اگروونەركاسىپ كەشەنى سۋبەكتىلەرىنىڭ بارلىعى سالىقتان بوساعانى دۇرىس. فەرمەرلەردىڭ جيعان-تەرگەنىن قازىنا قالتاسىنا ەمەس, ناقتى اۋىل ينفراقۇرىلىمى مەن اگروبيزنەستىڭ دامۋىنا باعىتتاعان ءجون بولادى. سودان كەيىنگى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – مينيسترلىك قاراماعىنداعى «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى», نانوتس دەگەن ۇيىمداردىڭ تەك فەرمەرلەردىڭ مۇددەسىنە عانا جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ءونىم ساتۋ ماسەلەسىن قولعا الاتىن دا كەز كەلدى. جىل ون ەكى اي دالادا تىنباي جۇمىس ىستەگەندەردىڭ ءونىمدى قايتا ساتامىن دەپ باسى اۋىرماۋى كەرەك. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىن فەرمەرلەردىڭ سۇراۋىن ەسكەرە وتىرىپ تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ قاجەت», دەيدى جيگۋلي دايراباەۆ.
پرەزيدەنت تاپسىرماسى مەن شارۋالار تالابى ۇندەسىپ, ۇلكەن ءبىر وزگەرىس بولاتىن سەكىلدى. بۇل پاراللەل مىندەت جاۋاپكەرشىلىگىن سالالىق مينيسترلىك قالاي سەزىندى, قانداي ناتيجە شىعارادى, ونى اي وتپەي-اق ءبىلىپ قالارمىز. سونىمەن بىرگە مەملەكەت باسشىسىنىڭ سۋبسيديالاۋ تۋرالى اقپاراتتى تولىق قامتيتىن پلاتفورما ازىرلەۋ تاپسىرماسى دا ورىندالۋى ءتيىس. بۇل دا كەتپەن, كۇرەگىن شىڭداپ, بىلەگىن تۇرىنگەن ءبىراز اعايىننىڭ كوڭىلىن جايلاندىرار باستاما بولسا يگى. قازىرگى باستى مىندەت – قاراجاتتىڭ ءادىل ءبولىنۋى جانە شاشاۋ شىقپاي شارۋاعا جەتۋى. ەگەر ورتالىق جانە اتقارۋشى بيلىك وسى مىندەتتى ويداعىداي اتقارسا, ونىڭ ءوزى ءتاپ-ءتاۋىر جەڭىسكە بالانباق.