سۋبسيديا ەرەجەلەرىنىڭ ءجيى قۇبىلۋى وتاندىق شارۋالاردىڭ دىڭكەسىن قۇرتىپ بولدى. قۇجات جيناۋمەن الەك بولىپ, ودان قالدى كۇنى-ءتۇنى عالامتورعا بايلانعان فەرمەرلەر ءتيىستى قاراجاتىنا ۋاقتىلى قول جەتكىزە الماي ءجۇر. جاقىندا مەملەكەت باسشىسى ءوز مالىمدەمەسىندە بۇل ماسەلەگە ەرەكشە توقتالىپ, دەمەۋقارجىنىڭ دىتتەگەن جەرگە جەتۋىن نازاردا ۇستاۋدى تاپسىرعان ەدى. ايتپەسە, ەلىمىزدىڭ كەيبىر وڭىرىندە اكىمدىك قىزمەتكەرلەرى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ قۇرىعىنا ىلىگىپ, مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا ءتۇسىرىپ كەلگەنى اشكەرە بولعان-دى.
ايتەۋىر الگى اشكەرە بولعان جەمقورلىقتىڭ قارا تىزىمىندە پاۆلودار وبلىسى جوق. دەسە دە, ۇساق شارۋاشىلىقتاردىڭ وزىنە تيەسىلى قارجىنى ۇزاق كۇتەتىنى سەكىلدى ماسەلەلەر بۇل ءوڭىردى دە اينالىپ وتكەن جوق. ماسەلەن, ماي اۋدانىنداعى «بەيسەن» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى نۇرلىبەك بايعاليەۆ سۋبسيديا الۋعا ىنتاسى جوعالعانىن ايتىپ وتىر.
– اقشا ەشقاشان ارتىقتىق ەتپەيدى عوي. قوي شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ جۇرگەندىكتەن سول باعىتتاعى سۋبسيديالارعا قول جەتكىزۋگە تىرىسىپ كورگەن ەدىم. الايدا كوسە-كولدەنەڭدەگەن تالاپتاردىڭ كوپتىگىنەن قولىمدى ءبىر-اق سىلتەدىم. ەرەجەگە ساي, قويدىڭ ارقايسىسىنا ەلەكتروندى سىرعا تاعۋ كەرەك ەكەن. وزگە دە ماشاقاتى از بولعان جوق. ەسەپتەپ قاراسام, تالاپتاردى ورىنداۋعا كەتكەن شىعىن سۋبسيديانىڭ قاراجاتىمەن بىردەي. ۋاقىتىمدى سارپ ەتىپ, شىعىندالىپ قۇجات جيناپ ساندالعانشا, دەمەۋقارجىدان باس تارتۋ الدەقايدا ءتيىمدى ەمەس پە؟ بۇل – بارلىق شارۋاعا ورتاق ماسەلە. بۇرىن اسىلداندىرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ءار ءىرى قاراعا 18 مىڭ تەڭگە سۋبسيديا قاراستىرىلىپ, قاراجاتقا ەش قيىندىقسىز قول جەتكىزەتىن ەدىك. جىل سايىن ەرەجەلەر وزگەرىپ, شارۋالاردىڭ جۇيكەسىن جۇقارتقانى راس. ايتپاعىم, سۋبسيديالاردىڭ تالاپتارى جەڭىلدەتىلسە ەكەن. مەملەكەتتىك قولداۋ ەشقانداي قيىندىقسىز دىتتەگەن جەرىنە جەتۋ كەرەك, – دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى.
سوڭعى جىلدارى فەرمەرلەر سۋبسيديا الۋ ءۇشىن ءوتىنىشتى Qolday.kz پورتالى ارقىلى تاپسىرىپ جۇرگەنى بەلگىلى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربولات ماقاشەۆ العاشقىدا جۇيە دۇرىس جۇمىس ىستەمەي, ءجيى ىستەن شىعىپ جۇرگەنىن جاسىرمادى.
– بۇعان دەيىن ءوتىنىش قاعاز جۇزىندە قابىلدانىپ كەلدى. ول ۋاقىتتا شارۋالار اۋدان ورتالىعىنا, ءتىپتى وبلىس ورتالىعىنا قاتىناۋعا ءماجبۇر بولاتىن. ونىڭ ءبارى ۋاقىت پەن شىعىن عوي. بۇگىندە ۇيدە وتىرىپ-اق ءوتىنىش قالدىرا الادى. باستىسى, ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبا قاجەت. عالامتور ماسەلەسى قولبايلاۋ دەۋگە كەلمەس. قازىر ينتەرنەت تاراتاتىن كوپتەگەن قوندىرعى بار. ارتىقشىلىعى سول, قاراجات ءبولۋدىڭ اشىقتىعىنا قول جەتكىزىلدى. شارۋالار سايتتان كىمنىڭ ءوتىنىش بەرگەنىن, كىمگە قانشا اقشا بەرىلگەنىن, كەزەكتىڭ ساقتالۋىن جانە وزگە دە ماڭىزدى اقپاراتتارمەن تانىسا الادى. كەيدە كۇنىنە 50-دەن استام ءوتىنىش تۇسەدى. جۇكتەمە كوپ بولعاندىقتان, پورتال ۋاقىتشا ىستەن شىعۋى مۇمكىن. كەيبىر جاعدايدا ءالى كۇنگە دەيىن ءوتىنىشتى تولتىرۋ كەزىندە اقپاراتتار تولىق قامتىلمايتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل – ءوتىنىشتى قاناعاتتاندىرۋ پروتسەسىن تەجەپ, سايكەسىنشە قاراجاتتىڭ كەشىگىپ تۇسۋىنە الىپ كەلمەك. قازىر شارۋالار سۋبسيديا الۋ ءۇشىن اقپاراتتىق-تالدامالىق جۇيە, ءتورت ت ۇلىكتى بىردەيلەندىرۋ جۇيەسى سياقتى 4 بىردەي باعدارلامادان حاباردار بولۋى تالاپ ەتىلەدى. ۇساق شارۋالار تاسادا قالىپ قويادى دەگەن پىكىر دۇرىس ەمەس. شارۋالارعا بارىنشا مۇقياتتىلىق تانىتقان ابزال, – دەيدى ن.ماقاشەۆ.
2021 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا بارلىق دەڭگەيدەگى بيۋدجەتتەردەن 30,1 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنگەن. اتاپ ايتساق, ينۆەستيتسيالىق سالىمدارعا – 9,8 ملرد تەڭگە, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا – 7,7 ملرد تەڭگە, وسىمدىك شارۋاشىلىعىنا – 4,4 ملرد تەڭگە, سىياقى مولشەرلەمەلەرىن سۋبسيديالاۋعا – 4,4 ملرد تەڭگە, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ شىعىندارىنا – 759 ملن تەڭگە.
سونىمەن قاتار «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى دە نەسيەلەر ۇلەستىردى. ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا بىلتىر ازىق شىعىندارىنىڭ قۇنىن ارزانداتۋ 1,5 ملرد تەڭگە سوماسىندا سۋبسيديالانعان. ونىڭ 1 ملرد تەڭگەسى مال شارۋاشىلىعىنا بولىنگەن سۋبسيديالار شەڭبەرىندە قايتا بولىنسە, ال 500 ملن تەڭگە وبلىستىق ءماسليحات سەسسياسىنىڭ شەشىمىمەن جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن قاراستىرىلعان. ناتيجەسىندە, وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا 700-دەن استام ۇساق شارۋاشىلىق قارجىلاي قولداۋعا يە بولعان. بيىل سۋبسيديا رەتىندە ۇلەستىرلەتىن قاراجات مولشەرى كوبەيمەسە, ازايمايدى دەپ سەندىرۋدە سالاعا جاۋاپتى ماماندار.
قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا سۋبسيديالاۋ ىسىنە ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە. الداعى بەسجىلدىق جوسپاردا دا ناقتى وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, دەمەۋقارجىنى ۇلەستىرۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى بەكىتىلمەك.
ورالحان قوجانوۆ,
جۋرناليست
پاۆلودار وبلىسى