گاز باعاسىن قىمباتتاتۋعا بايلانىستى تەرگەۋ باستالدى

تاريف ساياساتىن قايتا قاراستىرۋ قاجەت

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ماعزۇم مىر­زاعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ ىشكى نارىعىنا قاجەتتى سۇرانىستى وتەۋ ءۇشىن سۇيىتىلعان گازدىڭ رەسۋرس­تارى جەتكىلىكتى, سونداي-اق قازاقستان گاز بويىنشا نەتتو-ەكسپورتتاۋشى سانالادى. جەرگىلىكتى تۇتىنۋشىلاردى قولداۋ ءۇشىن گازدىڭ باعاسى رەتتەلىپ, تونناسىنا 38 مىڭ تەڭگە دەڭگەيىندە بەلگىلەنىپتى. بۇل رەتتە قازاق گاز وندەۋ زاۋىتىندا سۇيىتىلعان گاز ءوندىرىسىنىڭ وزىندىك قۇنى تونناسىنا شامامەن 100 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ۆەدومستۆو باسشىسى رەسپۋب­ليكا بويىنشا سۇيىتىلعان گازدىڭ ەڭ تومەنگى باعاسى ماڭعىستاۋ وڭىرىندە ەكەنىن ايتتى.

«تومەن دەڭگەيدەگى تاريف گاز ءوندىرى­سىن ۇلعايتۋدى ىنتالاندىرمايدى. 2020 جىلى ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قامتۋ ءۇشىن 1,4 ملن توننا سۇيىتىلعان مۇناي گازى ءوندىرىلدى. 2021 جىلى ىشكى نارىقتاعى سۇيىتىلعان گازدى تۇتىنۋ 1,6 ملن تونناعا دەيىن ءوستى. بۇل ورايدا گاز ءوندىرىسى ۇلعايىپ جاتقان جوق. ال توزىعى جەتكەن زاۋىتتاردىڭ ءجيى جوندەلۋى جالپى ءوندىرىستىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ جاتىر. بۇل شيكىزاتتى ءوندىرۋدى كەڭەيتۋ ءۇشىن بۇگىندە قانداي دا ءبىر ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق جوق. ناتيجەسىندە, بۇل تۇتىنۋدىڭ تۇراقتى ءوسۋى اياسىندا تاپشىلىققا الىپ كەلدى. اسىرەسە ونىڭ 2021 جىلى كۇشەيگەنى بايقالدى. سەبەبى 2019 جىلدان بەرى سۇيى­تىلعان گازعا اۋىسقان اۆتوكولىكتەر سانى بيىل شامامەن 2 ەسە ءوستى», دەدى م.مىرزاعاليەۆ.

 بەنزين باعاسىمەن تىكەلەي بايلانىستى

مينيستر ايتقانداي, الەمدىك تاجى­ري­بەدە سۇيىتىلعان گازدىڭ باعاسى مۇناي باعاسىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ايتالىق, اي-92 ماركالى بەنزيننىڭ قۇنى ليترىنە 182 تەڭگەنى قۇراعاندا گازدىڭ نارىقتىق قۇنى شامامەن 127 تەڭگە بولۋعا ءتيىس.

جاڭاوزەندەگى جاعدايعا توقتالا كەلە ۆەدومستۆو باسشىسى ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى اي سايىنعى تۇتىنۋ كولەمى 18 مىڭ توننانى قۇرايتىنىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا, بۇل كولەم «قازاق گاز وڭدەۋ زاۋىتى» جشس – 14,5 مىڭ توننا جانە «اتىراۋ ءموز» جشس 3,5 مىڭ توننا ەسەبىنەن وتەلەدى. وسى رەتتە وڭىردەگى اۆتوكولىكتەردىڭ شامامەن 90%-ى گازدى پايدالاناتىنىن ايتا كەتكەن ورىندى. 2021 جىلدىڭ 20-25 جەلتوقسانىندا وتكىزىلگەن ساۋدا قورىتىندىسىنا سايكەس جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنا ساتىپ الۋ باعاسى: قازگوز – تونناسىنا 130 684 تەڭگە نەمەسە ليترىنە 77 تەڭگەدەن, سونداي-اق ءاموز – تونناسىنا 109 872 تەڭگە نەمەسە ليترىنە 65 تەڭگەدەن بەلگىلەندى.

م.مىرزاعاليەۆ لوگيستيكالىق شىعىن­داردى ەسكەرە وتىرىپ, ماڭعىس­تاۋ وبلىسىنىڭ جانارماي قۇيۋ ستانسالارى ءۇشىن گازدىڭ وزىندىك قۇنى تونناسىنا 136 723 تەڭگە نەمەسە ليترىنە 80 تەڭگە شەگىندە قالىپتاسقانىن جەتكىزدى. وڭىردەگى اعىمداعى بولشەك ساۋدا باعاسى ليترىنە 100 تەڭگەدەن 120 تەڭگەنى قۇراعان. سايكەسىنشە, گاز ستانسالارىنىڭ مارجاسى ليترىنە 20-40 تەڭگەنى نەمەسە 25-50%-دى قۇرادى.

«قاڭتارداعى كوتەرمە ساۋدا-ساتتىق دەرەكتەرىن تالداي وتىرا, ءبىز بولشەك ساۋدا باعاسى تونناسىنا 120 مىڭ تەڭگە دەڭگەيىندە قالىپتاسقانىن بايقادىق. بۇل, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, كۇتكەننەن دە جوعارى سانالادى. وسى جاعداي جانارماي قۇيۋ ستانسالارى اراسىندا باعا الىپساتارلىعى تۋرالى بولجام جاساۋعا نەگىز بەرەدى. جمقس يەلەرىنە قاتىستى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى قولدان جاسالعان قىم­باتشىلىققا قاتىستى تەرگەۋدى باس­تادى. قازىر ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ جمقس يەلەرى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا باستاماشىلىق تارتىپپەن گاز قۇنىن ليترىنە 100-120 تەڭگەدەن 85-90 تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇدان باسقا, ۇزاقمەرزىمدى باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە باعا دالىزدەرىن بەلگىلەۋ جولىمەن گاز باعاسىنىڭ الىپساتارلىق اۋىتقۋىنا جول بەرمەۋ جونىندەگى جۇيەلى شارالار ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. بىلتىر جەلتوقساننىڭ سوڭىندا باعانىڭ كۇرت ءوسۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى كوتەرمە ساۋدا ساۋدا-ساتتىق ەرەجەلەرىنە 10%-دىڭ ورنىنا باعانىڭ 3%-دىق دەڭگەيىنە دەيىن وسۋىنە شەكتەۋ قويعان ەدى», دەدى ەلىمىزدىڭ باس ەنەرگەتيگى.

 جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتى سالىنادى

2017 جىلى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا گازدىڭ ىقتيمال تاپشىلىعىن بولجاعاندارىن ايتادى. بۇعان سەبەپ رەتىندە گازدىڭ تومەن باعاسى, تۇتىنۋدىڭ بەلسەندى ءوسىمى جانە ءوندىرىستى ودان ءارى دامىتۋ مۇمكىندىگىنىڭ قاراستىرىلماۋىن العا تارتتى. وسىعان بايلانىستى سۇيىتىلعان گاز نارىعىن بىرتىندەپ ليبەراليزاتسيالاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل ءۇشىن 2018 جىلى «گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ تۋرالى» زاڭعا گازدى ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارى ارقىلى ساتۋعا 2019 جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن ءوتۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. دەمەك جاڭا جىلدان باستاپ ءتيىستى زاڭعا سايكەس گاز ساۋداسى تاۋارلىق بيرجالار ارقىلى 100% كولەمدە ىسكە اسىرىلادى.

«ەلەكتروندى ساۋدا-ساتتىق ارقىلى گاز­دى ساتۋ نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋ­شىسى ءۇشىن تەڭ جاعداي جاسايدى. ەلەكتروندى ساۋداعا كوشۋ سۇرانىس پەن ۇسىنىس نەگىزىندە تمد-داعى باعانى تەڭدەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, بۇل وندىرۋشىلەر ءۇشىن تارتىمدى جاعدايلار بەلگىلەۋگە مۇمكىندىككە جول اشادى جانە بولاشاقتاعى وندىرىستىك كورسەتكىشتەردى دامىتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالار تارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. نارىقتىق تەتىكتەر باسەكەلەستىكتىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتىپ, دەلدالدىق فاكتىلەردىڭ الدىن الادى, سول سەكىلدى باعا ساياساتىنا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزادى. وسى شارالار ارقىلى «قازمۇنايگاز» ۇك جاڭاوزەن قالاسىندا جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا سالۋعا شەشىم قابىلدادى. قازىرگى زاۋىت 90% توزعانىن اتاپ وتكەن ورىندى. جوعارىدا ايتقانىمداي, تومەن باعا تۇتىنۋدىڭ ايتارلىقتاي وسىمىنە, سونداي-اق ءوندىرۋشى زاۋىتتار ءۇشىن شيكىزاتتى ءوندىرۋدىڭ تارتىمسىزدىعىنا الىپ كەلدى جانە كەيىننەن وسى سالانىڭ ىقتيمال جوعالۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار كورشى ەلدەردە گاز باعاسى ايتارلىقتاي جوعارى بولعان كەزدە, ءتيىستى باقىلاناتىن ورگاندار ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە ارنالعان گازدى ەلدەن تىس جەرلەرگە زاڭسىز اكەتۋدىڭ بىرنەشە فاكتىسىن انىقتادى», دەدى مينيستر.

 تەكسەرۋدەن سوڭ شەشىم قابىلدانادى

مۇنايلى ولكەنىڭ حالقى قاجەتتى وتىننىڭ باعاسىن 50-60 تەڭگەگە ءتۇسىرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. الايدا جانارماي قۇيۋ ستانسالارى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا كوگىلدىر وتىندى 85-90 تەڭگەنىڭ ارالىعىندا جىبەرۋگە دايىن. مۇنىڭ سەبەبىن مينيستر بىلاي دەپ ءتۇسىندىردى.

«جاڭاوزەندە ورنالاسقان قازاق گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا گازدىڭ 1 تونناسى 98 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بۇل ليترمەن ايتقاندا, 60-70 تەڭگەگە تەڭ. وعان لوگيستيكانى قوسىڭىز. سوندا گاز تاراتۋ ستانسالارىنداعى گازدىڭ وزىندىك قۇنى شامامەن 80 تەڭگەنى قۇرايدى. ونى وزىندىك قۇننان تومەن دەڭگەيدە ساتۋعا بولمايدى. بۇل تىعىرىققا اكەلەدى. سوندىقتان بۇل سالانى دامىتۋ ماقساتىندا وسى سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن قولدانىستاعى زاۋىتتاردى وسى جاعدايدا ساقتاعىمىز كەلسە, گازدىڭ باعاسىن ارزانداتۋعا بولمايدى. ستانسا قوجايىندارىنىڭ باستاماسى – الەۋمەتتىك باستاما, ءوز مارجاسىمەن ءبولىسىپ, 100-120 تەڭگەدەن 85-90 تەڭگەگە دەيىن ازايتۋ. ءبىز وسى باستامانى قولدايمىز. ال تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن سوڭ, ناقتى رەنتابەلدىلىگى انىقتالىپ, شەشىم قابىلدانادى», دەدى سالا باسشىسى.

جاۋاپتى ۆەدومستۆو باسشىسى بۇل باعىتتاعى اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىس­تارىنىڭ كەمشىلىگىن جوققا شىعارماي, ولقىلىقتىڭ بار ەكەنىن مويىندادى. تاڭعالارلىعى سول, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىندا ەلىمىزگە اتى بەلگىلى ۇلتتىق كومپانيا جاڭاوزەندەگى كاسىپورنىن بىردە-ءبىر رەت جاڭارتا الماعان.

اتالعان ماسەلەگە بايلانىستى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر قۇرعان ۇكىمەتتىك كوميس­سيا وڭىرگە كەلىپ, ءوز جۇمىسىن باس­تادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ تور­اعا­لىعىمەن وتىرىس ءوتىپ, وعان پرەزي­دەنت اكىمشىلىگىنىڭ, ەنەرگەتيكا مينيستر­لىگىنىڭ, باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق-نىڭ وكىلدەرى جانە باسقا دا مۇددەلى تاراپتار قاتىستى. كوميسسيا بارلىق تاراپتى قاناعاتتاندىراتىن ءوزارا قولايلى شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن وزەكتى ماسەلەلەردى جان-جاقتى جانە جۇيەلى تۇردە قاراماق.