ماراتبەك مىقتىبەكوۆ: قازاق بوكسىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرگىمىز كەلەدى

– ماراتبەك سامەنبەك ۇلى, ەل چەمپيونا­تىن وتكىزۋ ءۇشىن نەگە ورال قالاسى تاڭ­دالدى؟

– ءاۋ باستا بيىلعى چەمپيوناتتى باتىس وڭىرىندە وتكىزۋگە ۇسىنىس تۇسكەندە, كەيبىر بوكس ماماندارى تاراپىنان قارسىلىق بولعان ەدى. سوعان قاراماستان ەل بىرىنشىلىگىن ورال قالاسىندا وتكىزۋگە شەشىم قابىلدادىق. ويت­كەنى بۇعان دەيىن وسى وڭىردە كسرو كە­زىندە عانا ىشكى چەمپيونات وتكەن ەكەن. ەندى اراعا 40 جىلداي ۋاقىت سالىپ قازاقستان چەمپيوناتىن وتكىزىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە ريو وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى دانيار ەلەۋ­سىنوۆ وسى جەردىڭ تۋماسى ەكەنى بەلگىلى. بۇل ىشكى بىرىنشىلىك وڭىردە بوكستى دامىتۋعا جانە دانيارداي چەمپيوندى شىعارۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەتىنى انىق.

– بيىلعى قازاقستان چەمپيوناتىنىڭ ەرەكشەلىگى 13 سالماق بويىنشا ۇزدىكتەر انىقتالادى. سالماقتىڭ كوبەيۋى ىشكى باسە­كەلەستىكتى تومەندەتىپ جىبەرمەي مە؟

– قازاقستان چەمپيوناتىنا 212 سپورتشى قاتىسىپ وتىر. بۇل جامان كورسەتكىش ەمەس. بىرىنشىدەن, جاڭا سالماقتا بوكسشىلار ءالى كوپ ەمەس. سەبەبى ولار وزدەرىنىڭ ۇيرەنشىكتى سالماقتارىندا جۇدىرىقتاسقىسى كەلەدى. كەيبىر سالماقتا 5-10 سپورتشى, ال كەيبىر سالماقتا 27 بوكسشى سىنعا ءتۇسىپ جاتىر.

– جارىستىڭ العاشقى كۇندەرىندە, شيرەك جانە جارتىلاي فينالدىق ايقاستاردا بىرنەشە جەكپە-جەك وتە تارتىستى ءوتتى. ءتىپتى فينالدىق ايقاس دەۋگە بولادى.

– بۇل دەگەنىڭىز بوكسشىلاردىڭ دەڭگەيى وسكەنىن بىلدىرەدى. ءبىز بيىلعى چەمپيوناتتا 2003 جىلعى جاستارعا مۇمكىندىك بەردىك. سولاردىڭ اراسىنان چەمپيون شىعۋى دا مۇمكىن. ەگەر دە باعى جانىپ جاتسا, ولار حالىقارالىق جارىستاردا ەل نامىسىن قورعايتىن بولادى.

– فينالعا دەيىن رينگتە بىرنەشە بوكس­شى جاراقات الدى. سپورتشىلاردى جارا­قات­تان ساقتاندىرۋ ءۇشىن بوكس شلەمىن قايتا­رۋ كەرەك دەپ ويلامايسىز با؟

– جانكۇيەرلەر شلەمسىز وتكەن كەزدەسۋدى دۇرىس كورەتىن سەكىلدى. سوققىلار ءدوپ تيگەندە, جانكۇيەرلەر قيقۋلاپ جاتادى. سول سە­بەپتى قازىرگى تاڭدا باس كيىمسىز ەرلەر بوكسى قىزىق­تىراق دەپ ويلايمىن.

– چەمپيونات الدىنداعى جەرەبە قالاي تارتىلدى؟

– ادەتتە جەرەبە قۇراما بوكسشى­لا­رىنىڭ دەڭگەيىنە قاراي بولىنەدى. ياعني بىلتىرعى قازاقستان چەمپيوناتىنان بولەك, جىل بويى ءارتۇرلى تۋرنيردە جەڭىمپاز بولعان ءتورت مىقتىنى جارتىلاي فينالدا كەزدەسەتىندەي مۇمكىندىك جاسادىق. قالعان بوكس­شىلارعا IBA-نىڭ (بۇرىنعى AIBA) ەرەجەسى بويىنشا جەرەبە تارتىلدى.

– قۇراماعا ءار سالماقتان نەشە بوكسشى الىنادى؟

– جۇلدەگە يە بولعان ءتورت بوكسشى قۇراماعا الىنادى. سونداي-اق بولاشاعى بار-اۋ دەگەن بوكسشىلارعا دا مۇمكىندىك بەرىلەدى.

– كەلەر جىلى قازاقستان قۇراما بوكس­شىلارىن قانداي جارىستار كۇتىپ تۇر؟

– قاڭتار ايىنىڭ اياعىندا تاشكەنتتە تۇڭعىش رەت 23 جاسقا دەيىنگى بوكسشىلار اراسىندا ازيا چەمپيوناتى وتەدى. ودان كەيىن ازيا ويىندارىنا قاتىسامىز.

– جاقىندا نۇر-سۇلتانعا ات باسىن تىرەگەن IBA باسشىسى ۋمار كرەملەۆ قازاق بوكسىن دامىتۋ ءۇشىن كەلگەنىن ايتقان ەدى. ۋمار نازاروۆيچپەن قانداي كەلىسىمگە كەل­دىڭىز­دەر؟

– سەربيادا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا ۋمار ءنازاروۆيچتىڭ ءوزى ءبىزدىڭ قۇراماداعى بوكسشىلارىمىزدىڭ دەڭگەيىنە, باپكەرلەر جۇمىسىنا جوعارى باعا بەردى. IBA-عا ۋمار كرەملەۆ كەلگەلى ۇلكەن جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. مىسالى, بيىل الەم چەمپيونى بولعان بوكس­شى 100 مىڭ اقش دوللارىن السا, كەلەسى الەم بىرىنشىلىگىندە ەرلەر دە, قىزدار دا چەمپيو­ن اتانسا, 200 مىڭ دوللار الادى. بولاشاقتا كوماندالىق الەم كۋبوگى, ۇزدىكتەر چەمپيوناتى سەكىلدى جاڭا جوبالار ىسكە اسىرىلادى. ولاردىڭ جۇلدەسى ميلليون دوللاردان اسادى. مۇنىڭ بارلىعى بوكستى بۇرىنعى دەڭگەيىنە قايتا كوتەرۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جۇمىس. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ وقۋ ورىندارىندا بوكس ءپانىن اشۋ جوسپارىمىزدا بار. IBA باسشىسى وسىنداي ۇسىنىس ايتىپ وتىر.

– جاقىندا قىزدار اراسىندا وتكەن قا­­زاقستان چەمپيوناتىندا +81 كيلوداعى في­نال­دىق ايقاستا جەڭىلگەن ءلاززات كۇنگەي­باەۆانىڭ تورەشىلەرگە سۇراعى بار. وسىعان بايلانىستى نە ايتار ەدىڭىز؟

– ىشكى چەمپيوناتتا تورەشىلەردەن بولەك, باعا بەرۋشى جانە بەس ادامنان قۇرالعان باقىلاۋشىلاردى ەنگىزدىك. ولاردىڭ ىشىنە فەدە­راتسيا وكىلى, اعا جاتتىقتىرۋشى, تورە­شىلەر, ت.ب. تاۋەلسىز ەكى ادامدى وبلىستاردان ال­دى­رامىز. ەگەر دە تورەشىلەر تاراپىنان بۇرما­لاۋشىلىق بولسا, باعا بەرۋشىلەردىڭ پىكى­رىن تىڭدايمىز. ولاردىڭ دا پىكىرى قا­ناعات­تاندىرىلماسا, باقىلاۋشىلارعا جۇگى­نەمىز. سوندىقتان بوكسشىلاردىڭ ويىندا «بۇرمالادى» دەگەن تۇسىنىك بولماۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, كۇنگەيباەۆانىڭ باپكەرى بىزگە شاعىم تۇسىرگەن جوق. سوندىقتان, شاعىم بولماعاندىقتان بۇل كەزدەسۋدى قاراي المايمىز. ال ەرلەر بوكسىندا دا فينالعا دەيىن سەگىز شاعىم ءتۇستى. ەكەۋىنىڭ شەشىمى وزگەرتىلگەن جوق, التاۋى قاناعاتتاندىرىلدى.

– عالىم كەنجەباەۆ باپتاعان ۇلتتىق قۇرامانىڭ بيىلعى ازيا چەمپيوناتى مەن وليم­پيادادا ناشار ونەر كورسەتۋىنىڭ سەبەبى نەدە دەپ ويلايسىز؟

– بىلە بىلسەڭىز, عالىم كەنجەباەۆ – وتە بىلىكتى مامان. ول ۇلتتىق قۇرامادا قابىلەتىن تولىققاندى كورسەتە العان جوق. مەنىڭشە, وعان ءوزىنىڭ كومانداسىن جيناۋعا مۇمكىنشىلىك بەرىلمەدى. دەگەنمەن جاستار قۇراماسىمەن اجەپتەۋىر جەتىستىككە جەتكەن عالىم قالي ۇلى­نىڭ سول قىزمەتىنە قايتا ورالعانى وتە دۇرىس بولدى دەپ ويلايمىن.

– جالپى, باس باپكەردى, اعا جات­تىقتى­رۋ­شىنى كىم تاعايىندايدى؟

– باس باپكەردى تاعايىنداۋ بويىنشا فەدەراتسيا تاراپىنان ۇسىنىستى ۇلتتىق وليمپيادالىق كوميتەت پەن سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتىنە جىبەرەمىز.

– ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى قايرات ءساتجانوۆتىڭ جۇمى­سىنا قانداي باعا بەرە­سىز؟

– بۇگىندە باس باپكەرگە ۇلكەن مۇمكىندىك بەرىلىپ وتىر. ول قازىر ۇلتتىق قۇراما باپكەر­لەرىن تولىق وزگەرتتى. قۇراماعا بيىلدىڭ وزىندە 2003 جىلعى بوكسشىلار الىنادى. سە­بەبى قازاقستان چەمپيوناتىندا ۇزدىك ۇش­تىككە كىرگەن بىرنەشە جاس بوكسشى بار. ءدال قازىر قايرات ساتجانوۆقا ۇلكەن سەنىم ارتىپ وتىرمىز. بارلىق ناتيجەگە باس باپكەر جاۋاپ بەرەتىن بولادى. ءبىز قازاق بوكسىن الەمدىك دەڭگەيدە قايتا كورگىمىز كەلەدى. وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتقان جايىمىز بار.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.