قاتەر قايدان دەمەڭىز
بۇرناعى كۇنى جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ بىرلىك اۋىلىنداعى شەتكى ەكى كوشەگە تاۋدان سۋ جەتتى. وسىلايشا, 8 ءۇيدىڭ اۋلاسىن قارعىن سۋ شايىپ كەتتى. بيىل ءوزى جەردىڭ توڭى 50 سانتيمەتردەن اسا بولدى. ونىڭ ۇستىندە قالىڭدىعى 30-35 سانتيمەتر قار جاتتى. وعان كۇننىڭ كۇرت جىلىنعانىن قوسساڭىز, قاۋىپتىڭ قالاي بولعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس شىعار. وسىنداي سەبەپتەردەن سوڭ اۋىل شەتىندەگى بالاپانسايعا سۋ سىيماي, ەرنەۋىنەن اسقان. ول كەشكى ساعات 18:30 شاماسىندا اۋىلعا جەتكەن. دەگەنمەن, جەدەل جۇمىستىڭ ارقاسىندا تۇنگى ساعات 21:30-دا قارعىن سۋدىڭ بەتى قايتارىلىپ, قاۋىپ سەيىلدى. اۋدان باسشىلىعى توتەنشە جاعداي ورىن العان جەردە بولىپ, جەدەل شتاب وتىرىسىن وتكىزىپ, جاۋاپتى سالا باسشىلارىمەن كەڭەسىپ, كەزەكشىلىك كەستەسىن ءتۇزدى. كوكتەم سايىن سىردىڭ سىرباز مىنەزىنەن ايىرىلاتىنى بەلگىلى عوي. وسى رەتتە, ىقتيمال قاۋىپتىڭ الدىن الۋ, ساقتىق جۇمىستارى دا جۇيەلى ءجۇرىپ جاتىر. وبلىس بويىنشا سىرداريا ارناسى قاۋىپتى 73 ۋچاسكەگە ءبولىنىپ, وعان 133 جاۋاپتى مەكەمەلەر بەكىتىلگەن. اتالعان مەكەمەلەردە 199 ارنايى تەحنيكا جانە 383 جۇك تاسىمالداۋعا ارنالعان كولىك بار. سۋ تاسقىنى بولعان جاعدايدا 1672 ادام قاۋىپتىڭ بەتىن قايتارۋعا ساقاداي-ساي وتىر. سونداي-اق, قازىرگى ۋاقىتتا قىزىلوردا قالاسى مەن اۋدانداردا تاسقىن سۋ كەزەڭىندە حالىقتى كوشىرۋگە ارنالعان 83 ەۆاكۋاتسيالىق جيناقتاۋ جانە 100 قابىلداۋ پۋنكتتەرى دايىن تۇر. ولاردا ادام تاسىمالىنا قاجەتتى 1029 تەحنيكا جانە 602 جۇك كولىكتەرى بار. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا وبلىسى.ازىرلىك دەڭگەيى قالىپتى
ءار جىل ءبىر-بىرىنە مۇلدەم ۇقسامايتىنىن, ءوزىنىڭ كۇتپەگەن توسىن جايتتارىن الا كەلەتىنىن ەسكەرسەك, بيىلعى كوكتەمدە سۋ تاسقىنى بولمايتىنىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى. ويتكەنى, كۇز ايلارى جاڭبىرلى بولدى. ءسويتىپ, جەرگە ىلعال مول ءتۇستى. قىس كەزىندە ايماقتا اقىرعان اياز سوقتى. بۇل جاعداي جەرگە مول ىلعال قورىن ۇستاپ تۇرا الاتىن توڭنىڭ قاتۋىنا اسەرىن تيگىزدى. تاياۋدا شالعايداعى كازتالوۆ اۋدانىنا جولىمىز ءتۇستى. مۇنداعى تۇرعىندار توڭنىڭ قالىڭدىعى 60 سانتيمەترگە جەتكەنىن ايتىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە بيىلعى قىستاعى قاردىڭ ءتۇسۋ مولشەرى دە جىل سايىنعى قالىپتى دەڭگەيدەن كەم ەمەس. باتىس قازاقستان وبلىستىق اكىمدىگىنەن الىنعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وڭىردە تاسقىن سۋعا قارسى ءىس-شارالار جونىندە ارنايى جوسپار بەكىتىلگەن. سوعان ساي تەحنيكالىق رەسۋرستار مەن ماتەريالداردىڭ قاجەتتى قورى جاسالعان. مۇز جارعىش ارنايى بريگادالار ءوز قىزمەتتەرىنە كىرىسۋگە ءازىر. ولارمەن ءتيىستى كەلىسىمشارتتار جاسالعان. كوپ نارسەنىڭ ءتۇيىنى گيدروبەكەتتەردەگى سۋ دەڭگەيىنە كۇن سايىن باقىلاۋ مەن مونيتورينگ جۇرگىزۋگە بايلانىستى شەشىمىن تابا الادى. ماسەلەنىڭ بۇل جاعى دا ۇمىت قالماعان. ورال وڭىرىندە تاسقىن سۋ قاۋپى كەيبىر جاعدايلاردا جوعارىدا وتىرعان رەسەيدىڭ كورشىلەس اۋماقتارىنان, ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ جوعارى اعىسىنان كەلەتىن بولعاندىقتان ورىنبور, ساراتوۆ وبلىستارىنداعى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى وكىلدىكتەرىمەن الدىن الا كەلىسىمدەر جاسالۋى دا كۇتىلگەن قاۋىپتى سەيىلتە تۇسەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇگىنگى كۇنى باتىس قازاقستاندا الداعى تاسقىن سۋدى زارداپسىز وتكىزۋ ماقساتىن كوزدەيتىن تاس-ءتۇيىن ازىرلىك كورىنىستەرى بايقالادى. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى.بوگەندەر بەرىك پە؟
بۇگىندە وبلىستا 117 سۋ قويماسى بار. ولاردىڭ 5-ءۋى رەسپۋبليكالىق, 7-ءۋى جەكە, ال 105-ءى كوممۋنالدىق مەنشىكتە. وتكەن 2011-2013 جىلدارى كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى سۋ قويمالارىنىڭ 53-ءى «جامبىل سۋ قويمالارى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ تەڭگەرىمىنە وتكەن. بۇلاردىڭ 61-ءى بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا پايدالانىلسا, 26-سى وڭىردەگى 6819 گەكتار سۋارمالى ەگىستىك القاپتارىن نارلەندىرۋدە. قالعان 18 سۋ قويماسى ەكولوگيالىق ماقساتتا, ياعني جاسىل وسكىندەر مەن اڭ-قۇستاردى ءوسىرىپ-وندىرۋگە پايدالانىلادى. جينالعان سۋدىڭ كولەمى اتالعان cۋ قويمالارىندا 60-70 پايىزدى عانا قۇرايدى. وعان اعىپ كەلىپ جاتقان سۋ مەن اعىپ كەتىپ جاتقان سۋ مولشەرى ءجىتى باقىلاۋعا الىنعان. ويتكەنى, وبلىستىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگىندەگى سۋ قويمالارىندا جيناقتالعان سۋ قورىنىڭ ەسەبىن جۇرگىزۋ, تەحنيكالىق جاعدايىن قاداعالاۋ باسقارمانىڭ جانە اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ باقىلاۋىندا. سوندىقتان سۋ قويمالارى مەن بوگەندەردىڭ قازىرگى ۋاقىتتاعى جاعدايلارى قاناعاتتانارلىق. دەي تۇرساق تا, تالاس اۋدانىنداعى قىزىلاۋىت اۋىلىنىڭ اۋماعىنا ورنالاسقان اقتوبە جانە شۇقىراۋىت سۋ قويمالارى اعىمداعى ءىشىنارا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. جامبىل اۋدانىنداعى كولقاينار اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنا ورنالاسقان قايراقباي سۋ قويماسىنىڭ ۇلكەن سۋ وتكىزگىش قاقپاسى جۇمىس ىستەمەي تۇر. بوگەتتى دە سۋ شايىپ, جۇقارىپ قالعان. سوندىقتان, بوگەتتى كوتەرىپ, قوسالقى سۋ قاشىرتقى جاساۋ قاجەت, دەيدى ماماندار. سونداي-اق, سۋ ايدىنىنداعى قامىستاردى, قوقىستاردى تازارتۋ قاجەتتىگى انىقتالىپ وتىر. سول سياقتى, ماماندار شۋ اۋدانىنداعى تاسوتكەل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنا ورنالاسقان قايىڭدى سۋ قويماسىنىڭ بەتون تىرەۋىشتەرى جانە دامباسى مۇجىلگەن, گيدروقۇرىلعىلارى ىستەن شىققان, سۋ ولشەۋىش باعانى جوق ەكەندىگىن انىقتاعان. اتالعان وسى 7 سۋ قويماسىنىڭ يەلەرىنە ءتيىستى ەسكەرتپە بەرىلىپتى. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان». جامبىل وبلىسى.قيىندىق ءالى الدا
بيىل وڭىردە ءبىراز جىلدان بەرى بولماعان قىس بولىپ تۇر. «كارى قۇداڭ قىس» ەرتە ءتۇستى. ونىڭ ۇستىنە بۇرىنعى جىلدارعا قاراعاندا قار دا اناعۇرلىم مول. قىستىڭ قاڭتار-اقپان ايلارىنداعى ايازدار مەن قارلى بورانداردىڭ سالدارىنان قالادان شىعاتىن تاسجولداردىڭ ءجيى جابىلۋى دا بيىلعى قىستىڭ كادىمگىدەي قاھارلى ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك. مىنە, كوكتەم ەسىك قاقتى. تابيعاتتىڭ ءار مەزگىلى ءوزىنىڭ دەگەنىن ىستەيتىنى بەلگىلى. قىستى ىعىستىرا كەلەتىن كوكتەمنىڭ دە وزىندىك ابىگەرى بولاتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان الدىن الا دايىندالماساڭ سان سوقتىرىپ كەتۋى مۇمكىن. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ونى جويۋ جونىندەگى وبلىستىق كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا وسى ماسەلە اڭگىمە وزەگىنە اينالدى. سۋ تاسقىنىنا قارسى شارالاردى وتكىزۋگە دايىندىق بارىسى تۋرالى بايانداعان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارات تاعىموۆتىڭ ايتۋىنشا, ناعىز قاربالاس شاق رەتىندە ناۋرىزدىڭ سوڭى, ءساۋىردىڭ باسى بولجانۋدا. بۇگىنگى كۇنى وبلىس اۋماعىندا قاردىڭ قالىڭدىعى 20-65 سانتيمەتر ارالىعىن قۇرايدى ەكەن. بۇل نورماداعىدان ءبىراز كوپ. ول وبلىستىڭ ايتەكە بي, قارعالى, تەمىر, مۇعالجار اۋداندارىندا جانە اقتوبە قالاسىندا قاردىڭ نورماداعىدان ەكى ەسەدەي ارتىق تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. اۋدانداردا جانە اقتوبە قالاسىندا 2322 توننا سۋ بوگەۋ ماتەريالدارى ازىرلەنگەن, 74 توننا جانار-جاعارماي قوردا ساقتاۋلى تۇرعان كورىنەدى, قاجەتتى شارالاردى اتقارۋ ءۇشىن 82,7 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان. «قازسۋشارۋاشىلىعى» مەكەمەسىنىڭ اقتوبە فيليالىنىڭ ماماندارى ەلدى مەكەندەرگە جاقىن ورنالاسقان اقتوبە, قارعالى جانە سازدى سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىكتەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. ولاردىڭ تۇجىرىمداۋىنشا, اتالعان نىساندارعا قاتىستى قاناعاتتانارلىق دەگەن باعا بەرىلدى. كوكتەمدە قار سۋى مولىنان تۇسەتىن قارعالى, جامان قارعالى جانە ەلەك وزەندەرىنىڭ ارناسى دا باقىلاۋدا. سۋ تاسقىنىنا ازىرلىك بارىسىندا وبلىستىڭ توتەنشە جاعدايلار جانە ازاماتتىق قورعانىس سالاسى بويىنشا قۇرىلىمدار جاساقتالدى. توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى دەپارتامەنتتىڭ بولىمشەلەرىندە 1600 ادام ساقاداي-ساي ازىرلىكتە تۇر. مۇنىڭ سىرتىندا 622 تەحنيكا, ونىڭ ىشىندە 117 ءجۇزۋ قۇرالدارى, 217 سۋ ايدايتىن تەحنيكا دا دايىندىق ساپىنا قويىلعان. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ بيىلعى قىستىڭ كۇردەلىلىگىن, جولداردىڭ ءجيى جابىلعانىن, دەگەنمەن بارلىعى باقىلاۋدا ۇستالىپ وتىرعانىن ايتا كەلىپ,سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىستارىن ءجىتى قاداعالاپ وتىرۋدى, اۋدان, قالا باسشىلارىنا ىقتيمال دەگەن قانداي دا قاۋىپتىڭ الدىن الۋدى قاداپ تاپسىردى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى.ءبارى دە باقىلاۋعا بايلانىستى
شىعىس وزەن-سۋ رەسۋرستارىنا باي بولعاندىقتان, جىل سايىن وڭىردە سۋ تاسقىنىنىڭ قاۋپى تۋىندايدى. بيىل قار ءتۇسىمى جىلداعىدان از. سول سەبەپتى مە, تۇرعىندار اراسىندا اسا الاڭداۋشىلىق بايقالا قويعان جوق. دەسە دە «ساقتىقتا قورلىق جوق». تاسقىن قاتەرىنە ازىرلىك شارالارىن ءبىلۋ ماقساتىندا وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى دەپارتامەنتتىڭ توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى سەرعازى سادىقوۆقا حابارلاسقان ەدىك. – وبلىستا قار كولەمىنىڭ جوعارى دەڭگەيى بىرقاتار جەرلەردە بايقالىپ وتىر. ماسەلەن, اياگوز اۋدانىندا قارداعى سۋ كولەمى نورمادان 83 پايىزعا جوعارى بولسا, بەسقاراعاي اۋدانىندا – 93, جارما اۋدانىنىڭ شالاباي اۋىلىندا – 23, ال گلۋبوكوەنىڭ سەكيسوۆكا اۋىلىندا 13 پايىز جوعارى. ريددەر قالاسى مەن شەمونايحا اۋداندارى نورماعا سايكەس كەلەدى. جەردىڭ توڭازۋى بەسقاراعايدا – 150 سم., ۇلكەن نارىندا – 139 سم. بۇل مولشەر وتكەن جىلدىڭ كورسەتكىشتەرىمەن سايكەس كەلەدى, كوپ ايىرماشىلىق جوق. «قازگيدرومەتتىڭ» سوڭعى مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, ناۋرىز ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە تۇنگى تەمپەراتۋرا 20 گرادۋسقا دەيىن, ەكىنشى ونكۇندىگىندە 25-30 گرادۋسقا دەيىن تومەندەۋى كۇتىلۋدە. كۇندىزگى اۋا رايى كەي اۋدانداردا -1 -5 گرادۋسقا سۋىق بولسا, باسقالارىندا جىلىنۋى مۇمكىن. كۇننىڭ جىلىنۋى 20 ناۋرىزدان كەيىن دە كۇرت وزگەرە قويمايدى دەپ بولجانىپ وتىر. تۇندە قار مەن سۋ مۇز بولىپ قاتقاننىڭ وزىندە, كۇندىز ەرىپ وتىرادى. ەگەر اۋا رايىنىڭ جىلىنۋىندا وسى ۇدەرىس ساقتالسا, وڭىرىمىزگە كوكتەم بىرتىندەپ كەلەدى, – دەدى سەرعازى سادىقوۆ. ءبولىم باستىعىنىڭ ايتۋىنشا, سۋ تاسقىنى بولۋى ىقتيمال جەرلەر ساناتىندا كۇرشىم اۋدانىنىڭ بورانباي, اياگوز اۋدانىنىڭ قوپا اۋىلدارى بار. اۋا رايى كۇرت وزگەرىپ كەتكەن جاعدايدا اتالعان اۋىلداردا سۋ تاسقىنى قاتەرى بولۋى مۇمكىن. وڭىردە سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ءىس-شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ وسى ماسەلەگە وراي ەكى دۇركىن جيىن وتكىزدى. قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىنىڭ كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى ۇيىمداستىرىلدى. 19 اقپاندا وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى كوميسسيانىڭ وتىرىسى بولدى. وعان سەلەكتورلىق رەجىمدە بارلىق اۋداندار قاتىستى. الداعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق كوماندالىق-شتابتىق «كوكتەم» وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى وتەدى. 11-16 ناۋرىز ارالىعىندا دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرالعان بەس جۇمىس توبى قالالار مەن اۋداندارعا شىعىپ, جالپى جاعدايدى تەكسەرمەك. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». وسكەمەن.