دوستىق داستانى

قازاقستان مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ

مادەنيەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى

قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى بايلانىس بىرنەشە عاسىرعا سوزىلعان, ۋاقىت پەن الما-كەزەك دۇنيە تالاپتارىمەن سارالانعان, نىعايعان قارىم-قاتىناس. رەسەي – ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەسى, ءىرى مەملەكەت, ماڭگىلىك كورشى ەل. ارينە, ەكى مەملەكەت دەربەس, ەگەمەن ەل بولسا دا ساياسي-ەكونوميكالىق, رۋحاني-مادەني دامۋى ءار ۋاقىتتا ءبىر-بىرىنە اسەر بەرگەن. كەشەگى شوقان ءۋاليحانوۆ پەن دوستوەۆسكيدىڭ دوستىعى, پۋشكيندى قازاققا تانىتقان اباي مەن شاكارىم بابالارىمىز, ماحامبەتتەن اسەر العان اندرەي ۆوزنەسەنسكيلەر كوز الدىمىزعا بىردەن كەلەدى. تاۋەلسىز ەل رەتىندە دە ءبىز بايلانىس ورناتا بىلدىك. مادەنيەت سالاسىنداعى ەكى ەلدىڭ بۇگىنگى قارىم-قاتىناسى جايلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار بورىباەۆتى اڭگىمەگە تارتتىق. – اسقار يسمايىل ۇلى, تەرە­­زەسى تەڭ ەلدەر رەتىندە قازىرگى كەز­دە مادەنيەت سالاسىندا كورشى ەلدەر قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى؟ – «قازاقستان مەن رەسەيدىڭ قا­رىم-قاتىناسى عاسىرلاردىڭ تەرەڭىنە تامىر جايعان جانە باي تاريحي داستۇرلەرمەن با­يى­­عان. ەجەلدەن بەرى بەيبىت­شىلىكسۇيگىشتىك پەن تولەرانت­تىلىقتى قانىنا سىڭىرگەن ءبىز­دىڭ حالىقتارىمىز تاريحى ور­تاق بولعان ۇزاق مەرزىم مەن ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس بارىسىندا سانالىق ءدىل ورتاقتىعى مەن اشىق مادەنيەتارالىق ديالوگتىڭ نەگىزىن قالىپتاستىردى» دەگەن ەلباسىمىزدىڭ قاناتتى سوزىمەن اڭگىمەمدى باستاعالى وتىرمىن. مادەنيەت حالىقتاردى جاقىن­داستىرا تۇسەتىن ۇلكەن كۇش. ءما­دە­نيەتتىڭ قاي سالاسىن الىپ قا­راساڭىز دا, مۋزىكا, تەاتر, كينو, مۇراجاي مەن كىتاپحانا ءىسى بۇگىنگى كۇنى رەسەي مەن قازاقستان اراسىندا ءبىر-بىرىمەن ۇشتاسىپ, ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ, الماسىپ, دامۋ ۇستىندە. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شى­عار­ماشىل ۇجىمدارى, جالپى ونەر يەلەرى بەلسەندى ەكىجاقتى تىعىز مادەني بايلانىستا. بىل­تىرعى جىلدارى «استانا – دوس­تاستىقتىڭ مادەني استاناسى» جوباسى اياسىندا قازاقستاندا رەسەيدىڭ م. پياتنيتسكي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس حالىق حورى, ي. مويسەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق ءبيى ءانسامبلى, سانكت-پەتەربۋرگتىڭ مارين تەاترى, ا.چەحوۆ اتىن­داعى ماسكەۋ كوركەم تەاترى ونەر كورسەتسە, ءوز كەزەگىندە ع.ءمۇ­­­­­­سى­رەپوۆ اتىنداعى قازاق مەم­لە­­­كەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى                    ءما­س­­­­­كەۋ قالاسىنا گاسترولدىك سا­پارعا بارىپ, م.يۋ.لەرمونتوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادە­ميا­لىق ورىس دراما تەاترى «رەسەي-قازاقستان. ححI عاسىر» فەستيۆالىنە قاتىسىپ قايتتى. سونداي-اق, رە­سەيدىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق ۇلكەن تەاترىنىڭ جاڭا ساحناسىندا ەكى ەلدىڭ ديپ­لوماتيالىق قاتىناسىنىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي ۇزدىك ونەر شەبەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مەرەكەلىك كونتسەرت ءوتىپ, وندا حالقىمىزدىڭ ونەر مايتالماندارى الىبەك دىنىشەۆ, روزا رىمباەۆا جانە رەسپۋبليكالىق گۆارديانىڭ پرەزيدەنتتىك ور­كەسترى مەن «سەرپەر» دومبىراشىلار ان­سامبلى ونەر كورسەتتى. رەسەي مەن قازاقستان ءبىر-ءبىرى­نە تەك قانا ونەر ۇجىمدارىن نەمەسە جەكە ورىنداۋشىلارىن جىبەرىپ قانا قويماي, بەلگىلى ونەر مايتالماندارىمەن تاجىريبە الما­سىپ, كاسىبي شەبەرلىكتەرىن تولىقتىرۋدا. وسىنداي جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە كوركەمدىك دارەجەسى جوعارى ساپالى مادەني ونىمدەرگە قول جەتكىزىلەدى. مىسالى, رەسەي­دىڭ الەمگە ايگىلى كاسىبي ونەر شە­بەرلەرىنىڭ حورەوگراف بوريس ەيفماننىڭ «كراسنايا جيزەل», «اننا كارەنينا», «رودەن» اتتى ءۇش بىردەي تۋىندىسى, قويۋشى-رە­جيسسەر يۋري گريگوروۆيچتىڭ «ۇيقىداعى ارۋ» قويىلىمى, سون­داي-اق, م.تولەباەۆتىڭ «ءبىر­جان-سارا» وپەراسىنىڭ قويۋ­شى-رەجيسسەرى, قازاقستان مەم­لەكەتتىك سىيلىعىنىڭ جانە «دوس­تىق» وردەنىنىڭ يەگەرى يۋري الەكساندروۆتىڭ دا بىرقاتار قويىلىمدارى ەلىمىزدىڭ بەلگىلى تەاترلارىنىڭ رەپەرتۋارىندا بەرىك ورىن الىپ وتىر. وسى تۇستا دج. ۆەرديدىڭ اتاقتى «اتيللا» وپەراسىندا ديريجەرلىك ەتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, سانكت-پەتەربۋرگتىڭ مارين تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ۆالەري گەرگيەۆ تۋرالى دا ايتىپ وتكەن ورىندى. ءوز كەزەگىندە رەسەيدىڭ ونەر ساح­نالارىندا ءبىزدىڭ دە مادەني ونىمدەرىمىزدىڭ لايىقتى ورىنى بار. مىسالى, بەلگىلى قازاق جازۋشىسى, دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارمالارى رە­سەي تەاترلارىنىڭ ساحنالارىن­دا قويىلۋدا. 2012 جىلى دراماتۋرگ­تىڭ جەتپىس جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «يسا­بەكوۆ الەمى» حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىنە رەسەيدىڭ ومبى مەملەكەتتىك, ۆاسيلەۆسكيدەگى سانكت-پەتەربۋرگ, ستەرليتاماك مەملەكەتتىك باشقۇرت دراما تەاترلارى قاتىسىپ, جازۋشىنىڭ شىعارمالارى بويىنشا ساح­نا­لانعان قويىلىمداردى قازاق­ستاندىق كورەرمەندەر نازارىنا ۇسىندى. – الان بورىباەۆ تۋرالى دا ايتقانىڭىز ءجون دەپ ويلايمىن. – ايت دەسەڭىز ايتايىن. ءيا, ماسكەۋدىڭ مەملەكەتتىك اكا­دە­ميا­لىق ۇلكەن تەاترى سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ شاقىرىلعان ديريجەرى رەتىندە الان بورىباەۆ جەمىستى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ونىڭ ديريجەرلىگىمەن ءۇل­كەن تەاتردىڭ ساحناسىندا پ.ي.چاي­كوۆسكيدىڭ «ەۆگەني ونە­­گين», س.س.پروكوفەۆتىڭ «ليۋ­­­بوۆ ك ترەم اپەلسينام», ۆ.ا.موتسارتتىڭ «ۆولشەبنايا فلەي­­تا» شىعارمالارى بويىن­شا قويىلعان سپەكتاكلدەر كو­رەرمەندەردىڭ نازارىنا ۇسى­نى­لۋدا. سونىمەن قاتار, ۇلكەن تەاتردىڭ سيمفونيالىق وركەسترى الاننىڭ جەتەكشىلىگىمەن 2012-2013 جىلدارى ۇلىبريتانيا, يزرايلدە گاسترولدىك تۋرنەدە بول­سا, بيىلعى جىلى گەرمانيا, شۆەي­تساريا سەكىلدى الپاۋىت ەلدەردە ونەر كورسەتەدى. وسىنداي ۇلكەن جا­­ۋاپ­­كەر­شىلىكتى موينىنا العان ەكى جاقتىڭ ونەر وكىلدەرىنىڭ ەڭ­بەكتەرى رەسەي مەن قازاقستاننىڭ مادەني دوس­تىعىنىڭ نىعايۋىنا سەپتىگىن تيگىزەرىنە سە­نىمدىمىز. – كۇردەلى دە قىزىقتى كي­نو سالاسىندا وسى ءۇردىس قالىپ­تاس­قان بولار؟ – كينو ونەرى بويىنشا ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جىل سايىن كۇشەيە تۇسۋدە. مىسالعا, بىلتىر الماتى قالا­سىندا وتكى­زىلگەن «ەۋرازيا» حا­لىق­ارا­لىق كينوفەستيۆالىنە وتىز رەسەيلىك كينو قايرات­كەر­­­لەرى قا­تىسىپ, توعىز رەسەي­لىك فيلم كورسەتىلدى. «شاكەن جۇل­­دىزدارى» كينوفەستيۆالىنە ەلۋگە جۋىق رەسەيلىك كارتينا قاتىسىپ, ەكەۋى ءوز نومي­نا­تسيا­لا­رىنىڭ ۇزدىگى اتاندى. جىل بويى ورىنبور, استراحان, ومبى وبلىس­تارىندا قازاق كينو­سىنىڭ كۇندەرى ءوتتى. قازاق جانە رەسەي كينوگەرلەرى بىرلەسىپ, بىرقاتار جوبالاردى ىسكە اسىردى. بۇل رەتتە تانىمال رەسەيلىك كينورەجيسسەر ەگور كون­چالوۆسكي تۇسىرگەن «ا»-عا ورالۋ» ءفيلمى مەن «Cەردتسە موە – استانا» كينوفيلمدەرىنىڭ جيناعىن اتاپ وتۋگە بولادى. – اسقار يسمايىل ۇلى, مۇ­راعات, كىتاپحانا ءىسى بويىنشا ەكى مەملەكەت اراسىندا قانداي ىستەر اتقارىلىپ جاتىر؟ – بۇگىنگى تاڭدا مۇراعات, كىتاپ­حانا ءىسى بويىنشا ەكى ەلدىڭ مادەني مەكەمەلەرى مەن ونەر وشاقتارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز قا­­رىم-قاتىناسقا ءتۇسىپ, ءوزارا ءناتي­جەلى جۇمىس جاساۋدا. بىلتىر قازاقستاندىق ارحي­ۆيس­تەر ماسكەۋدە وتكەن «مۇرا­عاتتارداعى تسيفرلىق تەحنولوگيالار: قولدانۋ تاجىريبەسى مەن دامۋ اياسى» اتتى حالىقارالىق سەمينارعا قاتىسىپ قايتتى. وعان قوسا ەكى مەملەكەتتىڭ ارحيۆيستەرى ءروسارحيۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعان كوپجىلدىق ءىرى جوبا – «كسرو-داعى اشارشىلىق» ءوز قورىتىندىسىنا جەتتى. ەن­دىگى كەزدە رەسەيلىك ارحيۆيستەر قازاقستاندىق ارىپتەستەرىنە «1941-1945 جىلدار ارالىعىندا ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىنداعى كسرو اۋىل شارۋاشىلىعى» جوباسىنا اتسالىسۋدى ۇسىنىپ وتىر. بىلتىر رەسەي مۇراعاتتارى مەن كىتاپحانالارىنان قا­زاقستان تاريحىنا قاتىستى قۇ­جاتتاردى ىزدەۋ ماقساتىندا كالمىكيانىڭ ەليستا قالاسىنا ءبىر توپ قازاقستاندىق ارحيۆيس­تەر بارىپ قايتتى. بۇل ءىسسا­پاردىڭ ناتيجەسىندە ار­حەو­گرافيا جانە دەرەكتانۋ ۇلتتىق ورتالىعى قازىرگى كەزدە قالماق ۇلتتىق مۇراعاتىندا تابىلعان دەرەكتەردىڭ نەگىزىندە قازاقستان تاريحى بويىنشا قۇجاتتاردىڭ جيناعىن شىعارۋدى قولعا الدى. ال كىتاپحانا ىسىنە كەلسەم, قا­زاقستان مەن رەسەيدىڭ گۋ­ما­ني­­تارلىق سالاداعى ىنتى­ماق­تاستىق باعدارلاماسى اياسىندا «شەكاراداعى كەزدەسۋلەر» جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ كە­لەدى. جوبانىڭ باستى ماقساتى – بىرلەسكەن ەلەكتروندىق اقپا­راتتىق رەسۋرستارعا رەسەي جانە قازاقستان حالىقتارىنىڭ قول­جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ. ءسوزىمدى قورىتىندىلاي كە­لە, ەكى ەل اراسىنداعى مادە­ني بايلانىس­تار, ءوزارا ىنتى­ماقتاستىق پەن دوستىق ودان ءارى نىعايا بەرەدى دەپ سەنەمىن. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.  اڭگىمەلەسكەن سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان».  استانا.