«ەلدىكتىڭ جەتى تۇعىرى» قولداۋ تاپتى

كەڭەسكە پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, مينيستر­لىكتەر مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ساراپشىلار, كەڭەس مۇشەلەرى قاتىستى. كەڭەس توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان «جەتى تۇعىردىڭ» ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.  «ەلباسى بۇل ماسەلەلەردى پرەزيدەنت بولعان كۇننەن باستاپ ۇنەمى كوتەرىپ كەلەدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقا­لاسى نەگىزىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى قابىل­داندى. بۇل باعدارلاما ەلىمىز ءۇشىن ءبىر سىلكىنىس بولدى. سەبەبى ءار ادام رۋحا­ني جاڭعىرۋدى وزىنەن باستاۋ كەرەك. بالانى شىر ەتىپ دۇنيەگە كەل­گەن كۇننەن باستاپ دۇرىس تاربيە بەرىپ, انا ءتىلىن ۇيرەتىپ, ۇلتتىق قۇندىلىق­تارىمىزدى ساناسىنا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك», دەدى كەڭەس توراعاسى.

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋ­رەاتى الىبەك اسقار ەلىمىزدىڭ باستى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە شەكارانى تولىق زاڭداستىرىپ العانى­مىز­دى ايتتى. «ەسىن جيىپ, ەتەگىن قىمتاعان ەلدىڭ ەڭ ءبىرىنشى قولعا الاتىن باستى ماسەلەسى – شەكارا شەبىن بەكەمدەۋ بولاتىنى انىق. بۇل تۇرعىدا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاش­قى جىلدارىنان-اق قيمىلداپ, مەم­لەكەتتىك شەكارانى شەگەندەپ, حالىق­ارالىق كەلىسىمشارتتاردى بەكىتىپ الدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ شەكارا ماسەلەسىن شەشۋدەگى ەڭ باستى ناتيجەسى – بولاشاق ۇرپاققا بەيبىت جانە تۇراقتى شەكارانى قالدىرۋ. كورشى ەلدەرمەن قالىپتاسقان جاقسى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى دامىتۋ جانە ىنتىماقتاستىقتى ۇلعايتۋ», دەدى ول.

ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارى­نىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «ماڭگىلىك ەل» مۇراتىن تۇرلاۋلى ەتۋدىڭ «جەتى تۇعىرىن» ەسىمىزگە سالدى. ولار: تاۋەلسىزدىك, بىرلىك پەن كەلىسىم, قاسيەتتى جەر, وتباسى مەن سالت-ءداستۇر, ۇلت مادەنيەتى, ءبىلىم مەن ەڭبەك, پراگماتيزم. ەلباسى مۇنى «ەلدىكتىڭ جەتى تۇعىرى» دەپ اتادى. البەتتە, بۇل تۇعىردى تياناق­تاۋ مەن تۇلعالاندىرۋ – جاڭا بۋىن­عا امانات. ءبىلىم جانە عىلىم سالا­سى­نىڭ الدىندا زور مەملەكەتتىك جانە قو­عام­دىق مىندەتتەر تۇر. مۇنى كە­زەڭ-كەزەڭمەن, جۇيەسىمەن ورىنداۋدا نا­مىستى, جاۋاپتى ازاماتتار ايانىپ قال­مايدى دەپ ويلايمىز», دەدى عالىم.

سەناتور دينار نوكەتاەۆا «ەل­دىكتىڭ جەتى تۇعىرى» قاعيدات­تار جيىنتىعىن قوعامداعى اۋىزبىر­شىلىكتى نىعايتىپ, تۇراقتى دامۋ ءۇشىن اۋاداي قاجەت قۇندىلىق دەپ اتادى. «تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا 1,5 مىڭنان استام جاڭا مەكتەپ سالىن­دى. الەم ستاندارتتارىنا ساي كەلە­تىن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن 21 نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى قۇرىلدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءبىلىم مەن عىلىمدى ودان ءارى دامىتۋدىڭ بەرىك ىرگەتاسى قالاندى. «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى ەلباسى باستاماسىمەن قۇرىلىپ, 1993 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سودان بەرى وسى بىرەگەي ستيپەنديا بويىنشا كوپتەگەن قازاقستاندىق الەمنىڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك الدى. جالپى العاندا ەلباسى سانامالاپ وتكەن بۇل قۇندىلىقتار ءاربىر جاستىڭ جەتىستىككە جەتۋ, قوعامعا پايدالى ادام بولىپ, ءونىم بەرۋ جولىنداعى باستى قاعيدالارىنا اينالۋعا ءتيىس», دەدى ول.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ءلاززات راما­زانوۆا قاعيداتتار جيىنتىعىندا ايتىلعان «وتباسى مەن سالت-ءداستۇر – قوعامنىڭ التىن دىڭگەگى» بولىمى­نە قاتىستى ءوز ويىن ورتاعا سالدى. قازاقستاننىڭ ەرتەڭگى كەلبەتى قانداي بولاتىنى بۇگىندە ءاربىرىمىزدىڭ وتباسىمىزدا تاربيەلەنىپ جاتقان ۇل-قىزدارىمىزعا بايلانىستى دەگەن ول, ەلىمىزدىڭ ءاربىر اۋدانىندا وتباسىن قولداۋ ورتالىعىن اشۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.

ەلباسىنىڭ «كونستيتۋتسيانى قاستەرلەۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قادىرلەۋ – ءار ازاماتتىڭ پارىزى» دەگەن سوزىمەن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى تۇرىك ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى, Miras رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى اسكەر پيريەۆ تە تولىق كەلىسەدى. «ەستەرىڭىزدە بولسا, 90-جىلداردىڭ باسىندا الەم­نىڭ كوپتەگەن ەلىندە ەتنوسارالىق, دىن­ارا­­لىق قاقتىعىستار بولدى. سول كەزدە باتىستىڭ جانە ەۋرو­پا­نىڭ كوپ­تەگەن ساياساتتانۋشىلارى, جازۋ­شى­لارى, «فيلوسوفتارى» شىنى كەرەك, قازاقستاننىڭ كەلەشە­گىنە كۇمانمەن قارادى. ال 1995 جىلى ەلباسىمىزدىڭ باستاماسىمەن قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى قۇ­رىل­دى. ونىڭ ماقساتى – جالپى قازاق­ستاندىق ەتنوسارالىق كەلىسىم مودەلىن كورسەتۋ. راسىندا وسى مودەل جاڭاعى ايتىلعان ءتۇرلى گيپوتەزالارعا عاجاپ جاۋاپ بولدى دەپ ەسەپتەيمىن. ەلبا­سىمىز «قازاقپەن قازاق قازاقشا سويلەسسىن» دەپ ايتىپ ەدى. مەنىڭ ايتارىم, قازاق پەن قازاق قانا ەمەس, قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى ءبىر-بىرىمەن قازاقشا سويلەسۋى كەرەك جانە ءاربىر ازاماتىمىز بۇل مەنىڭ ەلىم, مەنىڭ ءتىلىم دەيتىن زامان كەلدى», دەدى ءا.پيريەۆ.

Aiqyn گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, Nur Otan پارتياسى جانىنداعى Miras رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرمۇحامەد بايعاراەۆ: «بۇل – ەلباسى وسىعان دەيىن جاريالاعان «بولاشاققا باعدار: رۋحا­ني جاڭعىرۋ» ماقالاسى مەن «ماڭگىلىك ەل» ۇلت­تىق يدەياسىنىڭ زاڭدى لوگيكالىق جالعاسى. مۇن­داعى سوڭعى التاۋى ەڭ العاشقى قاعي­دا تاۋەل­سىزدىكتى نىعايتۋعا باعىت­تالعان دەپ ويلايمىن. ويتكەنى تاۋەل­سىزدىك جوق جەردە, جوعارىدا ايتىل­عان­دار­دىڭ ەشبىرى بولمايدى. ال قانداي دا ءبىر حالىق, ءوزىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن سايا­سي شەشىم قابىلداۋدا ستراتەگيالىق با­عىت-باعدارىن بەلگىلەۋدە ەركىن بول­ماسا, وندا تولىققاندى مەملەكەت جاي­لى ءسوز قوزعاۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى ول.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايگۇل ەلشى­باەۆا ەلباسىنىڭ ساياساتىنداعى قازاق رۋحانياتىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان بارلىق ىسكە ۇلتىن سۇيەتىن ءاربىر ازامات ءوز ۇلەسىن قوسۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. ەلباسى جاريا ەتكەن قاعيداتتارعا ءۇن قوسقان كاسىپكەر تالعات دۇيسەكەەۆ  پراگماتيزم پرين­تسيپتەرى بويىنشا ەلىمىزدەگى ءاربىر ادام ءوزىنىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن شاما-شارقىن مۇقيات ەسكەرۋگە ءتيىس دەگەندى العا تارتتى. ال ترەۆەل-بلوگەر, ازا­ماتتىق جۋرناليست, Miras رەس­پۋب­­لي­كالىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇ­شەسى ياكوۆ فەدوروۆ ەلىمىزدەگى ەتنوس­ارالىق بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ ماڭىز­دىلىعىنا توقتالا كەلە, قازاق مادە­نيەتى, قازاق ءتىلى بىرىكتىرۋ قۇرالى بولۋعا ءتيىس دەپ قاداپ ايتتى. سونىمەن قاتار وسى جيىندا الماتى قالاسى Miras ايماقتىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ ءتورايى­مى قاراگوز سۇلەيمەنوۆا, سولتۇس­تىك قازاقستان وبلىسى Miras ايماقتىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءبىرجان جالعاسباەۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسى Miras ايماقتىق كەڭەسى­نىڭ ءتورايىمى ايگۇل بايجانوۆا ءسوز الىپ, «ەلدىكتىڭ جەتى تۇعىرى» قاعي­داتتار جيىنتىعىنا قاتىستى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.