ماڭعىستاۋ وبلىسى – رەسپۋبليكاداعى مۇناي-گاز سالاسى بويىنشا ماڭىزدى مانگە يە ايماقتاردىڭ ءبىرى. الەۋمەتتىك دەڭگەيى ءالسىز ەمەس. بۇگىنگە دەيىن ماڭىزدى مىندەتتەردى مەجەلەپ, جاڭاشىل جوبالار مەن جولداردى جوبالاپ جانە مۇمكىندىگىنشە جۇزەگە اسىرىپ كەلگەن ءوڭىردىڭ كەلەشەككە كوزدەپ وتىرعانى كوپ. بۇل تۋرالى ايماق باسشىسى اليك ايدارباەۆتىڭ ەسەپتى كەزدەسۋىندە ايتىلدى.
بۇرىن ماڭعىستاۋدىڭ مۇناي سالاسىندا قىزمەت ەتكەن ا.ايدارباەۆتىڭ ىرگەلى وبلىستىڭ تىزگىنىن قولىنا العانىنا ءبىر جىلدىڭ ءجۇزى ەندى اۋىپ بارادى. جاسىراتىنى جوق, وتكەن جىلى قىزمەتكە جاڭا كەلگەن اكىمنىڭ ەسەبى قاعازدان وقىلعان بايانداما سەكىلدى كورىنگەن. بيىل قىزمەتىنە ءبىراز ىسىلعان اكىمنىڭ ەسەپ بەرۋىنىڭ فورماتى دا وزگەرگەن.
ماڭعىستاۋدا وبلىس اكىمىنىڭ بۇل جولعى ەسەپ بەرۋى «قازاقستان-اقتاۋ» تەلەارناسى ارقىلى تىكەلەي تەلەكوپىر تۇرىندە ءوتتى. وعان بەس اۋدان مەن جاڭاوزەن قالاسىنىڭ ارقايسىسىندا 120-240 ادامنان جيىلىپ, بارلىعى 1000-عا تارتا ادام قاتىستى.
اڭگىمەسىن الدىمەن وتكەن اپتاداعى ەلەۋلى وقيعا – تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى باستاعان اكىم باعا ءوسىمىن قاداعالاۋ جونىندە وبلىستىق شتاب قۇرىلعاندىعىن, وبلىستاعى كاسىپكەرلەردىڭ بۇل جاعدايعا ءتۇسىنىستىكپەن قاراعانىن اتاپ ءوتتى. وسى نەگىزدە 15-تەن استام كوتەرمە ساۋدامەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەرمەن مەموراندۋمدارعا قول قويىلىپ, ەكى ارالىقتا تاۋار باعالارىن نەگىزسىز كوتەرگەن 8 كاسىپكەردىڭ ىستەرى اكىمشىلىك سوتقا جىبەرىلگەن.
مۇنايلى ايماق وتكەن جىلدى جاقسى كورسەتكىشتەرمەن قورىتقان. ءوڭىر ەكونوميكاسى 2,3 پايىز, جالپى وڭىرلىك ءونىم 102,3 پايىز ءوسىم قۇراسا, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىقتار مەن تولەمدەر بويىنشا دا ماڭعىستاۋ وبلىسى مەجەدەن بيىك كورسەتكىشكە قول جەتكىزە العان. وتكەن جىلى وبلىستىڭ وندىرىستىك كاسىپورىندارى 2 ترلن. 273 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرگەن.
ماڭعىستاۋ ەكونوميكاسى, ءوندىرىسى تۋرالى ايتقاندا, مۇناي-گاز سالاسى الدىمەن اۋىزعا ورالادى. مۇناي ءوندىرۋ كولەمى ارتىپ, 18 ملن. تونناعا جەتكەنمەن, تابيعي گاز ءوندىرۋ دەڭگەيى 4,1 پايىزعا تومەندەگەن. ايماق باسشىسى بۇل جاعدايدىڭ وبلىستىڭ گازبەن قامتىلۋىنا ەشقانداي اسەرىن تيگىزبەيتىندىگىن جەتكىزدى.
وڭدەۋشى ونەركاسىپ سەكتورىندا وسىمگە قول جەتكىزگەن وبلىستا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 9 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. تەڭىز جولىنىڭ قاقپاسى اتانعان اقتاۋدا رەسەي, ازەربايجان, يران, تۇركيا, ەۋروپا وداعى ەلدەرى, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ەلدەرىمەن ساۋدا سالاسىندا تىعىز بايلانىس ورناعاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك.
مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا وڭىرلەرگە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار مەن تەحنولوگيالاردى كوپتەپ تارتۋ بويىنشا تاپسىرما بەردى. بۇل باعىتتا ارعى جىلعى ناتيجەدەن ارتىق كورسەتكىش كورسەتكەن ايماقتىڭ ەكونوميكاسىنا وتكەن جىلى 439 ملرد. 600 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. تۋريزم, وڭدەۋشى ونەركاسىپ, مۇناي-گاز سالالارىنداعى جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگى مول ماڭعىستاۋعا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىقپەن كەلەتىنىنە سەنىم بار. قازىردىڭ وزىندە اقتاۋدا تۇركيا, تۇرىكمەنستان, ازەربايجان, يران مەملەكەتتەرى كونسۋلدىقتارىنىڭ اشىلۋىنان وسىنى اڭعارۋعا بولادى.
يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالار تۋرالى ايتقان اكىم كۇنى بۇگىنگە دەيىن ينۆەستيتسيا سالىمى 174 ملرد. 900 ملن. تەڭگە بولاتىن 24 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 2114 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعاندىعىن جەتكىزدى. ەلىمىزدىڭ جول قۇرىلىسىنا وڭ اسەرىن تيگىزەتىن «كاسپي بيتۋم» جانە سەرپىندى جوبالاردىڭ ءبىرى شەتپە كەنتىندەگى تسەمەنت زاۋىتى وڭىردە يمپورتتى الماستىرۋعا, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», جۇمىسپەن قامتۋ باعىتىنداعى اتقارىلعان جۇمىستار مەن ناتيجەلەرگە توقتالعان ا.ايدارباەۆ كەلەشەكتە وبلىستا مال شارۋاشىلىعىندا اسىل تۇقىمدى مال وسىرۋگە باسىمدىق بەرىلەتىندىگىن, العاش رەت وبلىستا جەرگىلىكتى ەت ونىمدەرىن ءىرى مۇناي كاسىپورىندارىنا نارىق باعاسىمەن وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالعاندىعىن ايتتى.
«2013 جىل ماڭعىستاۋ ءۇشىن نەگىزگى حالىقارالىق كولىك جەلىلەرىنە قوسىلعان جىل بولدى. بىلتىر اشىلعان بولاشاق-سەرحەتياكا تەمىرجولىمەن ماڭعىستاۋدان تۇرىكمەنستانعا, يرانعا, پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە, ودان ءارى الەمدىك رىنوكقا بيداي سالىنعان جۇك تاسىمالدانىپ جاتىر», دەگەن اكىم «بەينەۋ-جەزقازعان» تەمىرجولىنىڭ قۇرىلىسىنا, ءوڭىر دامۋىندا ستراتەگيالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارى قۇرىلىسىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل «بەينەۋ-شەتپە-اقتاۋ» اۆتوجولىن قوسپاعاندا, وبلىس اۋماعىندا 123 شاقىرىم جول تولىقتاي جوندەۋدەن وتكىزىلەتىن بولادى.
ەسەپ ودان ءارى اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتى مەن ونى سولتۇستىك باعىتقا كەڭەيتۋ ارەكەتتەرى, قۇرىق, باۋتينو پورتتارىنداعى جۇمىستار, «اقتاۋ تەڭىز پورتى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنداعى ىستەر, ايماقتا «اق بۇلاق» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى باعىتىنداعى جۇمىستار جايلى ءسوز ساباقتاۋمەن ءورىلدى. تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى جاسالعان جۇمىستار مەن كەزدەسەتىن قيىندىقتار, ولاردى ەڭسەرۋ جولدارى, جەتىم بالالار جايى ايتىلدى. سپورت, مادەنيەت, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى نازاردان تىس قالعان جوق.
تەلەكوپىرگە قاتىسۋشىلار تاراپىنان قويىلعان گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە, الەۋمەتتىك سالاعا, تۋريزمگە, جەر تەلىمدەرىنە, جولعا, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا, وزگە دە سۇراقتارعا جاۋاپ بەرگەن اكىم وڭىردە ەلباسىنىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا جۇمىستار جالعاسا بەرەتىندىگىن جەتكىزدى.
قاي ىسكە دە سەنىم قاجەت. سەنىم سەرپىنگە باستايدى. تەتىگىن تابا بىلسە, ماڭعىستاۋدىڭ الەۋەتى تالاي بيىككە جەتكىزەتىنىنە سەنىم بار, سەرپىن دە سەزىلەدى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.