جەرىنىڭ قويناۋى مۇناي مەن گازعا تولى اتىراۋدىڭ تۇرعىندارىن الاڭداتاتىن وتكىر ماسەلەنىڭ ءبىرى – ەكولوگيا. عالامدىق جىلىنۋدىڭ اسەرى مە, الدە باسقالاي سەبەبى بار ما, تال-تەرەگى از بۇل وڭىردە قىستا قار از تۇسەدى. جاڭبىر دا سيرەك جاۋادى. جەل ەكپىنى ءسال ۇدەسە, الىستاعى اۋىلداردى ايتپاعاننىڭ وزىندە مۇنايلى شاھار الا شاڭنان مۇنارتىپ تۇرادى.
وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان جانتوقوۆتىڭ مالىمەتى بويىنشا, ورمانداردى ءوسىرۋ مەن مولايتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى مەن ەلدى مەكەندەردى كوگالداندىرۋ مەن جاسىل ايماقتار جاساۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان وڭىرلىك جوسپارى بەكىتىلىپ وتىر. كەشەندى جوسپارعا سايكەس, مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ 2 803 گەكتار جەرىنە الداعى بەس جىلدا 7,075 ملن كوشەتتى جايقالتۋ جوسپارلانىپتى. ال بيىل ورمان قورىنىڭ 309 گەكتار اۋماعىنا 905 مىڭ ءارتۇرلى كوشەت ەگىلەتىنى كوزدەلىپتى. كوكتەمگى ناۋقاندا 250 گەكتار جەر ۋچاسكەسىنە 696,4 مىڭ كوشەت ەگىلدى. قازىر 59 گەكتارعا 208,6 مىڭ كوشەت ەگۋ جالعاسىپ جاتىر.
– وبلىستىڭ ەلدى مەكەندەرىندە دە وسىنداي جۇمىستار قولعا الىنىپ وتىر. الداعى بەس جىلدا 279 گەكتارعا 540 مىڭ كوشەت وسىرىلەدى. بيىل 48 گەكتارعا 86 320 تال ەگۋ جوسپارلانعان ەدى. كوكتەم ايلارىندا 24 گەكتارعا 48 714 كوشەت ەگىلدى. ونىڭ ىشىندە اتىراۋ قالاسىنىڭ اۋماعىنا ەگىلگەن 27 786 كوشەت بار. ەندى تاعى 24 گەكتارعا 37,6 مىڭ كوشەتتى وتىرعىزۋ قولعا الىندى. ورمان قورىنىڭ اۋماعىندا ورمان ءوسىرۋ, مولىقتىرۋ, كۇتىپ-باپتاۋ, سونداي-اق سۋارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنە مىندەتتەلىپ وتىر. ال ەلدى مەكەن اۋماقتارىندا كوشەتتەردى كۇتىپ-باپتاۋ مەن سۋارۋدى قالالىق جانە اۋداندىق اكىمدىكتەردىڭ ءتيىستى بولىمدەرى جۇرگىزەدى. وسىعان وراي وسىرىلگەن تالداردى كۇتىپ-باپتاۋ, تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇمىستارىن ايقىنداۋدى جۇزەگە اسىراتىن ارنايى كوميسسيا قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەيدى ن.جانتوقوۆ.
بۇرىن اتالعان باسقارمانى باسقارعان قادىرجان ارىستاننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاسىل جەلەك ەگۋ جۇمىستارى ەكى باعىتتا جۇرگىزىلەدى. ءبىرىنشىسى – مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ اۋماعىنا, ەكىنشىسى ەلدى مەكەندەردە ىسكە اسىرىلادى. وڭىردەگى ءتورت ورمان قورىنىڭ اۋماعىنا كوشەتتەر ەمەس, بيىكتىگى 20-30 سم بولاتىن ەكپە, ال ەلدى مەكەندەردە ءبىر-ەكى, نە ءۇش جىلدىق كوشەتتەر ەگىلەدى ەكەن. الداعى بەس جىلعا جوسپارلانعان كەشەندى جوسپارعا سايكەس جۇمىستاردى ىسكە اسىرۋعا 870 ملن تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلىپ وتىر. بيىل بۇل قارجىنىڭ 178 ملن تەڭگەسى ءبولىنىپ, ارنايى تەحنيكا, تۇقىم الۋعا جۇمسالىپتى.
ءتورت ورمان قورىنىڭ ءبىرى يندەر اۋدانىندا ورنالاسقان. اۋداندىق ورمان جانە جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ جونىندەگى مەكەمەسىنىڭ مامانى ن.وتەپقاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بەس جىلدا ورمان قورىنداعى 608 گەكتارعا 1 ملن 85 مىڭ دانا سەكسەۋىل, 150 گەكتارعا 330 مىڭ دانا قىزىل تال ەگىلەتىنى جوسپارعا ەنگەن. بيىل 70 گەكتار اۋماققا 125 مىڭ ءتۇپ سەكسەۋىل, 30 گەكتارعا قىزىل اعاش ەگىلىپتى.
– بۇل جۇمىستاردىڭ 90 پايىزى مەحانيكالاندىرىلعان. بىلتىرعى كۇزدە سەكسەۋىل مەن قىزىل تال ەگىلەتىن جەر جىرتىلىپ, وڭدەلدى. قازىر بىزدە 3 تراكتور مەن سوقا, كوشەت وتىرعىزاتىن ماشينا بار. كوشەتتەردى ءبىزدىڭ مەكەمەگە قاراستى 3 گەكتار ورمان تۇقىمباعىندا ءوسىرىپ الامىز. قازىر 2022 جىلدىڭ كوكتەمىندە ەگىلەتىن 164,5 گەكتار جەر جىرتىلىپ, وڭدەۋ جۇرگىزىلدى. ال 2023 جىلى 164,5 گا, 2024 جىلى 164,5 گا, 2025 جىلى 164,5 گا جەرگە – بەس جىلدا 758 گا جەرگە 1 ملن 415 مىڭ ءتۇپ كوشەت ەگىلەدى, – دەيدى ن.وتەپقاليەۆ.
اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى وبلىس اكىمدىگىمەن ارادا جاسالعان اتىراۋ قالاسىنىڭ اۋماعىن كوگالداندىرۋ جونىندەگى مەموراندۋم اياسىندا كوشەتتەر وتىرعىزۋدى باستادى. بۇل ءۇشىن اتىراۋ قالاسىنا ىرگەلەس پەرەتاسكا كەنتىنەن 5 گەكتار جەر تەلىمى بولىنگەن.
– كوگالداندىرۋ الدىندا ارنايى بولىنگەن اۋماق قوقىستان تازارتىلىپ, يەسىز قالعان قۇرىلىستار بولشەكتەلدى. زاۋىت قىزمەتكەرلەرى جەرگىلىكتى سورتاڭ توپىراقتا وسۋگە بەيىم قاراعاش, تەرەك پەن شاعاننىڭ 2 500 كوشەتىن تاڭدادى. كۇزگى كەزەڭدە كوشەتتەردى سۋارۋ ارنايى سۋ تاسيتىن تەحنيكامەن جۇرگىزىلىپ جاتىر. الداعى جىلى ازىرلەنگەن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماعا سايكەس سۋارۋ جۇيەسى بار سورعى ستانساسىن سالۋ جوسپارلانۋدا. قازىر زاۋىتتا اۋدانى 224 گەكتاردى قۇرايتىن كوگالداندىرىلعان جانە اباتتاندىرىلعان سانيتارلىق-قورعاۋ ايماعى بار. وسى اۋماقتا 126 270 كوشەت پەن بۇتا ەگىلەدى. بۇعان قوسا جىل سايىن 11 753 دانا كوشەت ەگىلىپ, كۇتىم جاسالادى, – دەپ حابارلادى كاسىپورىننىڭ قوعاممەن بايلانىس ءبولىمى.
ارينە, اتىراۋداي جارتىلاي شولەيتتى ايماقتا ورمان القابىن ءوسىرۋ وڭاي ەمەس. دەسەك تە, تۇرعىندار «جاسىل جەلەك جايقالىپ تۇرسا, شاڭ باسقان ءوڭىردىڭ ەكولوگياسىن جاقسارتۋعا سەپتىگى تيەر ەدى-اۋ» دەگەن ءۇمىتىن ۇزگىسى كەلمەيدى. دەمەك مۇنايلى اتىراۋدىڭ جاسىل ايماققا اينالعانىن قالايدى.
اتىراۋ وبلىسى