اتقان وقتاي, شاپقان اتتاي زىمىراپ بارا جاتقان ۇشقىر ۋاقىت. سوچيدە ايداۋ جولعا ات قوسقان الاماننىڭ باستالعانى كۇنى كەشە سياقتى ەدى, مىنە, ەندى ونىڭ كومبەسىنىڭ كوكجيەگى كورىنەتىن كەزەڭ دە يەكتىڭ استىنا كەلىپ قالىپتى. مۇندا كەشەگى كۇندى شىعارىپ تاستاعاندا, الدا بار-جوعى ءۇش جارىس كۇنى عانا تۇرىپتى. بۇلاي بولاتىنى, 20 اقپاندا وليمپيا ويىندارى ءبىر كۇندىك تىنىس الادى دا, سپورتشىلار ودان ءارى 21-ءى مەن 23-ءى ارالىعىندا عانا جارىس جولدارىنا شىعادى. سوندىقتان مەدالدار جيىنتىعىن پىشاق ۇستىنەن بولىسكە سالاتىن وسى سىناقتار بارلىق ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشىپ تە بەرەدى. بۇل كومبەنىڭ تىك تارتاتىن اقىرعى ءدۇربى جولى كوبەگە كەزەك كوشىرگەنىن كورسەتەدى. بىلايشا ايتقاندا, ويىنداردىڭ كەرۋەنى كۇنگە قاراي ءبىرجولا بەت تۇزەدى.
وسى ارالىقتا توپ باسىنداعى ءبىرىنىڭ باسقان ءىزىن ءبىرى سىپىرىپ كەلە جاتقان شوقشاداي شوعىردىڭ شارباعىنداعى تارتىس قىزا ءتۇستى. سول سەبەپتى ءبىز ەسەبىن جازىپ وتىرعان 18 اقپاننىڭ تۇنىنە قاراي ناتيجەلەرى تۇگەل بەلگىلى بولعان 7 سايىستىڭ قورىتىندىسىنا ساي كوماندالىق باسەكە كەستەسىنە تاعى دا تولايىم تۇزەتۋلەر ەندى. ازىرگە 8 التىن مەدالىنىڭ كۇشىمەن تەك نەمىستەر عانا توپ باسىنداعى ءبىرىنشى تۇراعىنان مىزعىماي تۇر. ال ودان كەيىنگى جەتى ورىن تۇگەلگە جۋىق توپالاڭ تيگەندەي ءتورت اۋناپ ءتۇستى. سونىڭ ناتيجەسىندە التىن جۇلدەلەر سانىن 7-گە جەتكىزگەن نورۆەگتەر ەندى المانداردىڭ ارقا تۇسىنا كەلىپ قالدى. بۇدان ءارى گوللانديا, اقش, رەسەي, شۆەيتساريا, بەلارۋس جانە كانادا ىركەس-تىركەس بولىپ كەلەدى. ءتۇپتىڭ تۇبىندە توپتىڭ ەڭ باسىنداعى ۇشتىكتىڭ وسىلاردىڭ ورتاسىمەن ۇيىرلەسەتىنى قازىر ەش كۇمان تۋدىرماسا كەرەك.
گوللاندتىقتار تۇعىردى تاعى تۇگەل الدى
تاعى دا گوللانديا كونكيشىلەرىنىڭ اسىقتارى الشىسىنان تۇردى. بۇل جولى ولاردىڭ 10 000 مەترگە جۇگىرگەن اتان جىلىك, ارقار ءمۇيىز جىگىتتەرى ءۇش جۇلدەنى ءوزارا ءبولىسىپ الىپ, بىلايعى جۇرتقا تاتىم دا تاتىرمادى. ءبىز مۇنىڭ وسىلاي بولۋعا ءتيىس ەكەنىن الدىن الا ءتۇيسىنىپ ەدىك. بۇعان ەشقانداي اۋليەلىك-انبيەلىك ارەكەت اسەر ەتكەن جوق, تەك سوچيدەگى ءبىرىنشى وليمپيالىق رەكوردتى جاساپ, چەمپيون اتانعان «تاڭعاجايىپ سۆەننىڭ», ياعني سۆەن كرامەردىڭ سودان ءبىر كۇن بۇرىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا كەزدەيسوق كىرىپ قالىپ, ونىڭ بەرگەن مالىمدەمەسىنەن بۇل جەردە «شاياننىڭ قايدا قىستايتىنىن» ەپتەپ اڭعارىپ قالعانبىز.
سول سۇحباتىندا سۆەن ۆانكۋۆەردە «ون مىڭدىقتا» كەتىپ قالعان ەسەسىن تاپ وسى جولى قايتاراتىنىن ايتىپ, قاسام ىشكەن. جانە ول ستارتتا وزىمەن ءوزى باسەكەگە تۇسەتىنىن, ەگەر تالاسقا قوسىلاتىندار تابىلسا, ولاردىڭ ءوز وتانداستارى يورريت بەرگسما مەن بوب دە يونگ قانا بولا الاتىندارىن اشىپ ايتقان. بۇعان قوسا, ستايەرلىك قاشىقتىقتىڭ تاعى ءبىر توپ تارلاندارى جارىسقا قاتىسپايتىندارىن جەتكىزىپ, كۇنى بۇرىن كۇردەلى كومبەنىڭ تاعى ءبىر كۇرمەۋىن كەمىتىپ بەرگەن. باس تارتقاندار توبىندا ۆانكۋۆەردىڭ قولا جۇلدەگەرى رەسەيلىك يۆان سكوبرەۆ, نورۆەگتەر حوۆارد بيوككو مەن سۆەررە لۋندە پەدەرسەن قارا كورسەتتى. وسىلاردىڭ دا ءبىر ءدابى بولعان شىعار, تولعامالى اق بالتانى قولعا ۇستاعان تولىمدى ەردىڭ سول دەگەنى دەگەن ەكەن. اينىپ كەتكەنى تەك ءوزىنىڭ ەكىنشى تۇعىرعا ءتۇسىپ قالعانى بولدى. ال جەڭىسكە 12 مينۋت 44,45 سەكۋند ناتيجەسىمەن وليمپيالىق رەكورد جاساعان يورريت بەرگسما جەتتى. وسىلايشا وليمپيادانىڭ وسى كەزگە دەيىن تىركەلگەن بەس رەكوردى تۇگەل كونكيشىلەردىڭ القالاۋىمەن ومىرگە كەلدى. ولاردىڭ ۇشەۋىن گوللانديانىڭ جىبەك باۋلى قىراندارى ءوز ەسەپتەرىنە جازدى.
«القىزىل قىزعالداقتار» ەلىنىڭ اتلەتتەرى تۇندىگىن ءتۇرىپ جاتقان بۇل وڭاشا وتاۋدىڭ ماڭىنا قوسىن تىككەندەردىڭ قاتارىنان ءبىزدىڭ دميتري بابەنكو دا تابىلدى. ول كومبە سىزىعىن 12-ءشى ناتيجەمەن قيىپ ءوتىپ, تاڭداۋلىلار توپتاماسىنا تالاسا-تارماسا كىرىپ كەتتى. ءسويتىپ, بۇل كەزگە دەيىن 5000 مەترگە جۇگىرۋدە 15-ورىن الىپ, 1500 مەترلىك قاشىقتىقتا 30-ساتىعا قونىس تەپكەن ءبىزدىڭ سپورتشى, سالىستىرمالى تۇردە العاندا, ءوزىنىڭ كوپتەگەن وتانداستارىنان جوعارى كورسەتكىش كورسەتتى. شىنىنا كەلگەندە, بۇل كۇنى قازاقستاندىق سپورتشىلار اراسىندا ودان باسقا جارىسقا قاتىسقان ەشكىم بولعان جوق.
اتاقتى سكريپكاشى ات قوسقان جارىس
ال سەيسەنبىدەگى جارىستاردىڭ شىمىلدىعىن ءتۇس الەتىنە تامان ايەلدەردىڭ تاۋ شاڭعىسى ءتۇرىپ بەردى. قابىرعادان قان اقتىرىپ, تولارساقتان مۇز قاتىرعان جويقىن جورىقتىڭ سوڭىندا وسى ويىنداردا بۇعان دەيىن ءبىر التىن مەدال الىپ ۇلگەرگەن سلوۆەن قىزى تينا مازەنىڭ تاعى دا ايدىنى اسىپ تۇسكەنى ايان بولدى. قوسسايىستىڭ قورىتىندىسىندا 2 مينۋت 36,87 سەكۋند ۋاقىتتا مارەگە جەتكەن بويجەتكەن وسى ارقىلى تاۋەلسىز سلوۆەنيانىڭ قىسقى وليمپيادا تاريحىنداعى ەكىنشى التىن مەدالىنىڭ قورجىنعا تۇسكەنىن پاش ەتتى. ونىڭ ءبىرىنشىسىن دە بۇدان تۋرا ءبىر اپتا بۇرىن تاۋدان جىلدام تومەن ءتۇسۋ جاتتىعۋىندا وسى تينانىڭ ءوزى الىپ بەرگەن ەدى. سايىستىڭ گيگانت-سلالوم دەگەن ءتۇرى بويىنشا قىزداردىڭ «مۇز ۇستىنە وت جاققان, بۇزباي بۇلان پىسىرگەن» وسىناۋ قىزىل تابان, كوك تاناۋ تەكەتىرەسىندە كوپ جۇرتتىڭ كۇنى بۇرىن ۇكى تاعىپ قويعان جۇرەكتى جۇيرىگى اۆستريالىق اننا فەننينگەرگە ەكىنشى ورىن بۇيىردى. ءۇشىنشى تۇعىرعا نەمىس قىزى ۆيكتوريا رەبەنبۋرگ قادام باستى.
ءبىزدىڭ ايەلدەر تاۋ شاڭعىسىنا ادەيىلەپ توقتاپ وتىرۋىمىزدىڭ تاعى ءبىر سىرى, وعان بريتانيالىق بەلگىلى سكريپكاشى ۆانەسسا مەيدىڭ تايلاندتىڭ اتىنان قاتىسقانىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. ول بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن ءوزىنىڭ الدىنا قالايدا سوچيدەگى وليمپياداعا قاتىسۋ ماقساتىن قويعان ەكەن. ال سپورتتىڭ قاي ءتۇرى بويىنشا جارىس جولىنا شىعۋى كەرەكتىگى جايى الدىنان شىققاندا, بىردەن تاۋ شاڭعىسىنا تاڭداۋ جاساپتى. بۇعان ءوزىنىڭ قارلى جولدىڭ كولىك قۇرالىمەن ءتورت جاسىنان دوستاسىپ كەلە جاتقانى سەبەپ بولعان. سودان بەرى سپورتتىڭ ءوزى تۇرىمەن تۇراقتى اينالىسىپ جۇرگەن. البەتتە, اۋەسقويلىق تۇرعىدا. سوسىن سول ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن ساۋساقتارى سازدى اسپاپتىڭ ساعاعىنان بوساعان كەزدەرىندە شۆەيتساريانىڭ شىڭىلتىر ايازدى شىڭدارىنا تارتىپ كەتىپ, بىرنەشە جىل بويىنا ۇدايى جاتتىعىپ كەلگەن. ابدەن دايىن بولعان كەزىندە, ءوزى سينگاپۋردە تۋىپ-وسكەنىنە قاراماستان, اكەسىنىڭ تاريحي وتانى – تاي ەلىنىڭ اتىنان تاۋەكەل ەتىپ, تارتىسقا ءتۇسىپ, قاجەتتى ليزەنتسيانى جەڭىپ العان. ءسويتىپ, سايىسقا اكەسىنىڭ ۆاناكورن تەگىمەن شىققان تانىمال تۇلعا ۆانەسسا كىل كەندىر باۋلى اق جەلكەن كەرگەن كەرىمسالداردىڭ اراسىندا ەكى جاتتىعۋدا دا كوشتىڭ كەتەۋىندە قالىپ قويدى. بىراق بۇعان قاراداي نالىپ, قابىرعاسى قايىسقان سكريپكاشى تاعى بولعان جوق. سەبەبى, ول باياعى پەر كۋبەرتەن اقساقالدىڭ وليمپيادادا جەڭۋ ماقسات ەمەس, باستىسى وعان قاتىسۋ ەكەنىن ۋاعىزدايتىن ۋاجىنە جۇگىنگەن سوچيدەگى ساناۋلىلاردىڭ ءبىرى ەدى. سوندىقتان توپتان وزعان تارلانعا تۋرا 50 سەكۋند ۋاقىت ۇتىلىپ, بارلىق 67 قاتىسۋشىنىڭ سوڭىن تياناقتاعانىندا دا بۇل جوتانىڭ جونىندا ودان باقىتتى كورىنگەن ادام بايقالمادى.
بۇل كۇنى جارىس جولىنا شىققاندار اراسىندا حانزادا دا بولدى. ول – نورۆەگيا تاعىنىڭ مۇراگەرى, بياتلونشى ەميل حەگلە سۆەندسەن ەدى. تاق مۇراگەرى ۆانەسساعا ۇقساپ, تارلاندار توبىنا قوسىلعانىنا ءماز بولىپ قويا سالعان جوق. بۇعان دەيىن الەمنىڭ 11 دۇركىن چەمپيونى بولىپ ۇلگەرگەن ءتاجدىڭ تابارىگى سوچيدە 15 شاقىرىمدىق سورەنىڭ بويىندا سۇرگىن سالدى. اتقان وعى اينىمايتىن مەرگەن مايتالمان ءتورت وتتى شوپتە دە ءبىر وقتى شىعىنعا شىعارماي, كەرمەنى 42 مينۋت 29,1 سەكۋندتا كەرىپ وتە شىقتى. ەكىنشى ورىنعا وسى جولى بۇل وليمپياداداعى جەڭىسى سانىن ۇشەۋگە جەتكىزەتىنىن ايعايلاپ ءجۇرىپ ايتىپ شىققان فرانتسۋز مارتەن فۋركاد ورنىقتى. ەگەر ول مىلتىق اتۋدا ءبىر وعىن ايدالاعا اسىرماعاندا, ءبىرىنشى ورىندى تالاسسىز الاتىن ەدى. سەبەبى, «ەكى ۇلكەن حرۋستال كۋبوكتىڭ يەگەرىنىڭ» ۋاقىتى چەمپيون اتانعان حانزادانىڭ كورسەتكىشىمەن بىردەي بولاتىن. بۇلاردىڭ تالاسىندا ىعىسىپ قالعان چەح وندجەي موراۆەتس ءۇشىنشى تەپكىشەكتەن تابىلىپ, وسىمەن ءوز ەلىنە ەكىنشى مەدالدى الىپ بەردى. ول مۇنىڭ الدىندا 12,5 شاقىرىمدىق پاسيۋتتە كۇمىس جۇلدەگە قول جەتكىزگەن ەدى.
كەلگەن جۇرت قايتارىن دا ويلاپ جاتىر
ۇيىمداستىرۋشىلار قازىر ءبىر توبەنىڭ استىنان كوكجيەگى كورىنگەن وليمپيادانىڭ جابىلۋ ءراسىمىنىڭ سالتاناتى جايىن دا قوزعاي باستادى. بۇرناعى كۇنى وسىعان قاتىستى ءاڭگىمەنى ويىنداردىڭ اشىلۋىنا باسشىلىق جاساعان رەسەيدىڭ «ءبىرىنشى ارنا» تەلەكومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى كونستانتين ەرنست راديوستانسالاردىڭ ءبىرىنىڭ ەفيرىنەن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جابىلۋدىڭ بارلىق جابدىعى مەن جاراعى شۆەيتساريالىق جانە يتاليالىق ەكى مامانعا تاپسىرىلىپ قويىلىپتى. اتاپ ايتقاندا, شوۋدىڭ باس رەجيسسەرى قىزمەتىن شۆەيتساريالىق دانيەل فينتسي پاسكا اتقاراتىن بولادى. اتالعان مامان بۇعان دەيىن رەسەيدىڭ بىرقاتار ۇزدىك تەاترلارىندا بىرنەشە رەت سپەكتاكل قويىپ كورگەن. بۇدان باسقا, بۇل رەجيسسەردىڭ اتاقتى «تسيركوم ديۋ سولەيمەن» دە تىعىز شىعارماشىلىق بايلانىسى بار كورىنەدى.
«كومسومولسكايا پراۆدانىڭ» مالىمدەۋىنشە, وليمپيادانىڭ جابىلۋى ەندى «رەسەي ەۋروپالىقتىڭ كوزىمەن قاراعاندا» دەگەن تۇجىرىممەن جۇرگىزىلمەكشى. ەگەر ويىنداردىڭ اشىلۋى رەسەيلىكتەردىڭ وزدەرى تۋرالى وزدەرىنىڭ ايتىپ بەرۋلەرىنە قۇرالسا, ەندى باسقا الەمنىڭ ولار جونىندە نە ايتاتىنىن بىلەتىن بولامىز. ورىس مادەنيەتى كۇللى ادامزاتتىڭ مادەني مۇراسى تۇرعىسىندا قانداي ورىن الادى؟ مىنە, شوۋدىڭ اشىپ كورسەتەتىن باستى يدەياسىنىڭ ءوزى وسىنداي. قازىر بۇل رەجيسسەردىڭ 1980 جىلعى ماسكەۋ جازعى وليمپيا ويىندارىنداعى ميشكانىڭ وليمپيالىق سالەمدەمەسىن الداعى سپەكتاكلدىڭ ماتەريالىنا ەنگىزگەنى بەلگىلى بولىپ وتىر.
ال جابىلۋ ءراسىمىنىڭ پروديۋسەرلىگىنە كوپتەن بەرى وليمپيادالاردا جۇمىس جاساپ كەلە جاتقان يتاليالىق ماركو باليچ بەكىتىلىپتى. ول سوناۋ سولت-لەيك-سيتيدەن باستاپ, تۋرين جانە لوندون وليمپيادالارى تۇستارىندا دا شوۋ قويىلىمدارىنا ارالاسقان ەكەن. وعان قازىردەن-اق 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا وتەتىن جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ارالاسۋ ۇسىنىلىپ قويىلعانعا ۇقسايدى. ەندى ءوز تاراپىمىزدان بۇعان قوساتىنىمىز, سوچيدەگى XXII قىسقى وليمپيادانىڭ جابىلۋ ءراسىمى 23 اقپان كۇنى وتەدى. ونىڭ تيەسىلى تەلەارنالاردان بەرىلەتىن تىكەلەي ەفير ترانسلياتسياسى ماسكەۋ ۋاقىتىمەن ساعات 20:00-دە باستالادى.
* * *
ەندى وسى ءسوزدىڭ ورايىندا تاعى ءبىر جايتقا نازار اۋدارا كەتكىمىز كەلەدى. وليمپياداداعى جارىستاردىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلىپ, جۇرگىزىلىپ جاتقانىنان بولەك, مۇندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى ءۇشىن بارىنشا جاقسى جاعداي جاسالىپ وتىرعانىنا توقتالماسقا بولمايدى. مۇنىڭ ەڭ باستى ارتىقشىلىعى, سوچيدە ويىنداردىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى وتكەننەن بەرى باس ءباسپاسوز ورتالىعى تاۋلىك بويىنا كىدىرىسسىز جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى, مۇندا مۇنداي ەكى ۇلكەن ورتالىق بار. ونىڭ ەكىنشىسى «گوركي» تاۋ كلاستەرىندە ورنالاسقان. بۇلاردان بولەك, بارلىق اشىق جانە جابىق سپورت ارەنالارىنىڭ بارىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە ارنالعان ارنايى بولمەلەر جۇمىس ىستەپ, وسى ورتالىقتاردىڭ قىزمەتىن اتقارادى.
دەگەنمەن, ءبىز قازىر وسى جولداردى جازىپ وتىرعان «ادلەر» جاعالاۋ كلاستەرىندەگى وليمپيا پاركى اۋماعىندا قاناتىن جايعان باس ورتالىق بۇلاردىڭ ءبارىنىڭ نەگىزگىسى بولىپ سانالادى. ول ورنالاسقان عيماراتتىڭ جالپى اۋماعى 158 مىڭ شارشى مەتردى قۇراسا, سونىڭ 20 مىڭ شارشى مەترىنە باس ءباسپاسوز ورتالىعى, ال 60 مىڭ شارشى مەترىنە حالىقارالىق حابار تاراتۋ ورتالىعى جايعاسقان. بۇلاردان تاياق تاستام جەردە باق قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۇرۋلارىنا ارنالعان ءۇش جۇلدىزدىق دەڭگەيدەگى مەيمانحانا 20 گەكتار جەردى الادى. ال ورتالىقتىڭ 3,6 شارشى مەتر اۋماعى اقپارات اگەنتتىكتەرىنە كەڭسە رەتىندە بەرىلگەن. ولاردا الەمنىڭ 43 جەتەكشى باق وكىلدەرى جۇمىس جاساپ جاتىر.
باس ءباسپاسوز ورتالىعىندا ءباسپاسوز ءماسليحاتتارىن وتكىزۋگە ارنالعان ءتورت زال بار. ولاردىڭ «پۋشكين» دەپ اتالاتىن زالى 465 ورىندىق بولسا, «تولستوي» – 220, «دوستوەۆسكي» – 220, ال «چەحوۆ» 50 ورىنعا لايىقتالعان. بۇلاردا قازىر كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 18 كەزدەسۋدەن ءوتىپ تۇر. بۇل ماجىلىستەر بىردەن ورىس, اعىلشىن, فرانتسۋز, نەمىس, يتاليان, قىتاي, كورەي جانە جاپون تىلدەرىنە اۋدارما جاساۋ ارقىلى وتكىزىلىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى جۋرناليستەردىڭ ەمىن-ەركىن جۇمىس جاساۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان» – سوچيدەن.