سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. وندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك باسقارۋ دەڭگەيلەرى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى.
قۇجاتتى سەناتورلارعا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ تانىستىردى. زاڭ جوباسىن قابىلداۋداعى ماقساتى – مەملەكەتتىك باسقارۋ دەڭگەيلەرى اراسىندا قۇزىرەتتەردى ودان ءارى قايتا ءبولۋ. بۇل الدىڭعى اكىمشىلىك رەفورمالاردىڭ جالعاسى بولادى.
جوبا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن, ستراتەگيالىق قۇجاتتاردا جانە ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىمدارىندا ايقىندالعان باسىمدىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ دايىندالدى.
«ونى ازىرلەۋ كەزىندە ورتالىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيلەردەگى مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى تالداۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلدى. زاڭ جوباسىندا 46 زاڭنامالىق اكتىگە, ونىڭ ىشىندە 2 كودەكس پەن 44 زاڭعا تۇزەتۋلەر كوزدەلىپ وتىر. زاڭ جوباسى شەڭبەرىندە 68 فۋنكتسيا قايتا بولىنەدى, ونىڭ ىشىندە ۇكىمەتتەن مينيسترلىكتەرگە 63 فۋنكتسيا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا 5 فۋنكتسيا بەرىلەدى. سونىمەن قاتار 4 مەملەكەتتىك ورگانعا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرىلەدى», دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جالپى, زاڭ جوباسىن قابىلداۋ مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋداعى كەزەكتى قادام بولادى جانە ونىڭ دەربەستىگىن ودان ءارى ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.
قۇجاتقا ەنگىزىلەتىن جاڭا نورمالارعا سايكەس, ۇكىمەتتىڭ بىرقاتار وكىلەتتىكتەرىن مينيسترلىكتەرگە بەرۋ كوزدەلگەن. ال مينيسترلىكتەردىڭ كەيبىر وكىلەتتىكتەرى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلەدى.
ناقتى ايتقاندا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قارجى ۇيىمدارى بەرەتىن ءبىلىم بەرۋ كرەديتتەرىنە جانە ولاردىڭ مولشەرىنە كەپىلدىك بەرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ قىزمەتى جۇكتەلەدى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى حالىقارالىق شارتتاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋگە جاۋاپتى بولادى.
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنە اەروتۇسىرىلىم جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە رۇقساتتاردى تىركەۋ, ەسەپكە الۋ جانە بەرۋ جونىندەگى قاعيدالاردى ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. سونداي-اق زاڭ جوباسىندا مينيسترلىكتەردىڭ موينىنداعى قىزمەتتەردىڭ ءبىر بولىگىن اكىمدىكتەرگە بەرۋگە قاتىستى جاڭاشىلدىقتار جازىلعان.
«وسى زاڭ جوباسى ارقىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 46 زاڭنامالىق اكتىسىنە, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەتتىك جانە قىلمىستىق اتقارۋ كودەكستەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن. ودان بولەك, ءبىلىم جانە عىلىم, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنىڭ كەيبىر فۋنكتسيالارىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرۋ قاراستىرىلعان. كەيبىر ماسەلەلەردە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار, قورعانىس, ىشكى ىستەر, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن كۇشەيتۋ ءۇشىن ولارعا دا بىرقاتار قوسىمشا قىزمەتتەر بەرىلەدى», دەدى سەناتور ءلاززات رىسبەكوۆا.
مەملەكەتتىك باسقارۋ دەڭگەيلەرى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى ناقتى بولۋگە ارنالعان بۇل زاڭ جوباسى ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولىپ سانالادى. سەناتورلار جان-جاقتى تالقىلاعاننان كەيىن قۇجاتتى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداپ, پالاتانىڭ ءارى قاراي قاراۋىنا جىبەردى.
سونىمەن قاتار سەنات وتىرىسىندا بىرقاتار دەپۋتاتتىق ساۋال جولداندى. ناريمان تورەعاليەۆ ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۋريزم سالاسىنداعى الەۋەتىن كۇشەيتۋ ءۇشىن كەشەندى جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ, ءوڭىردى تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن شەشۋدىڭ, اۋە رەيستەرىن ارتتىرۋدىڭ جانە اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
دەپۋتات پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۋريستىك ايماقتارىندا 1100 شاقىرىمنان استام جولدى كۇردەلى جوندەۋ جانە قايتا جاڭارتۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار وڭىردە قۇرعاق جۇكتەر مەن مۇناي ونىمدەرىن تاسىمالداۋعا ارنالعان «اقتاۋ تەڭىز ساۋدا پورتى» جانە «قۇرىق» پورتتارى بار. ولاردىڭ ەكەۋى دە ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن ماڭىزدى ءرول اتقارادى. الايدا ولار تەك جۇك تاسىمالداۋ باعىتىنا ارنالعان. ال جولاۋشى كەمەلەرىن قابىلداۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلماعان.
«وڭىردە ءتۋريزمدى ودان ءارى دامىتۋعا سەرپىن بەرۋ ءۇشىن جولاۋشىلار تەڭىز ۆوكزالىن سالۋ قاجەت. جالپى, تەڭىز ۆوكزالىنىڭ سالىنۋى تۋريزممەن بىرگە, ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز», دەدى سەناتور ناريمان تورەعاليەۆ.
سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا قىزىلوردا وبلىسىنداعى سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىن كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى سىرداريا وزەنى باسسەينىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە جانە سۋارمالى جەرلەردىڭ مەليوراتسيالىق جاعدايىنا تىكەلەي بايلانىستى. وبلىس ترانسشەكارالىق وزەننىڭ تومەنگى اعىسىندا ورنالاسقان, سوندىقتان ونىڭ جوعارعى اعىسىنان كەلەتىن سۋ كولەمىنە تاۋەلدى.
وسىعان بايلانىستى سىرداريا وزەنىنىڭ جوعارعى اعىسىندا ورنالاسقان مەملەكەتتەرگە سۋ تاۋەلدىلىگىنىڭ تومەندەۋى ءوڭىر ءۇشىن وتە ماڭىزدى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, قاراوزەك جانە كۇمىسكەتكەن سۋ قويمالارىن سالۋ بۇل ماسەلەنى شەشۋگە كومەكتەسەدى.
«2022 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرىندە كۇمىسكەتكەن سۋ قويماسىنا جانە قاراوزەك سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا 500 ملن تەڭگە قارجى قاراستىرىلۋىنا جانە سونىمەن قاتار 30 مىڭ گەكتار سۋارمالى ەگىستىك جەرلەرىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ «قازسۋشار» رمك سۋ جەتكىزىپ بەرۋ قىزمەتى ەسەبىنەن قىزىلوردا وبلىسى, جاڭاقورعان اۋدانىندا سۋ توسپاسىن قايتا سالۋعا ىقپال جاساۋىڭىزدى سۇرايمىن», دەدى دەپۋتات.
باۋىرجان قانيەۆ ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا قابىلداعان شارالارىن سىنعا الىپ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جاعدايدى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن بىرقاتار قادامدار ۇسىندى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ قۇرامىنداعى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ۇلەسى شامامەن 30 پايىزدى قۇرايدى, ال ازىق-ت ۇلىكتىڭ 70%-ى ەلگە يمپورتتالادى, بۇل باعانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتپەي قويمايدى.
دەپۋتات ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2021 جىلدىڭ باسىنان باستاپ ءسابىز 45 پايىزعا, كارتوپ 38,5 پايىزعا, كۇنباعىس مايى 16,7 پايىزعا, پياز 10,9 پايىزعا جانە قانت 9,2 پايىزعا قىمباتتاعانىن جەتكىزدى.
«ۇكىمەت باعانى ەكى تاسىلمەن تۇراقتاندىرۋعا تىرىسىپ جاتىر, بىراق ايتارلىقتاي ناتيجە جوق. ءبىرىنشىسى – 6 پايىزبەن كاسىپكەرلەرگە نەسيە بەرۋ. وعان كوپ كاسىپكەرلەردىڭ جانە شارۋا قوجالىقتارىنىڭ قولى جەتپەي وتىر. ەكىنشىسى – ازىق-ت ۇلىكتى تومەندەتىلگەن باعامەن ساتاتىن الەۋمەتتىك دۇكەندەر. بۇل دۇكەندەردىڭ سانى از, ىشكى نارىقتى تولىعىمەن قامتاماسىز ەتە المايدى. بۇل تاسىلدەر نارىقتاعى باعاعا كوپ اسەرىن تيگىزە الماي وتىر. سوندىقتان ۇكىمەت, ەڭ الدىمەن, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلارعا قاتىستى شەكتى باعانى بەكىتىپ, وكىلەتتى ورگان باعانىڭ وزگەرۋىن قاتاڭ تۇردە باقىلاۋى ءتيىس», دەدى دەپۋتات.
باۋىرجان قانيەۆ, سونداي-اق سەناتتىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا كوتەرمە ساۋدا ورتالىقتارى جەلىسىن دامىتۋ جانە باعا بەلگىلەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە مۇددەلى ۇيىمدارمەن كەزدەسۋ وتكىزگەنىن اتاپ ءوتتى. كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا ارنايى ازىرلەنگەن ۇسىنىستار ۇكىمەتتىڭ اتىنا جولداندى.