قوستاناي وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وڭىرلىك كەڭەسى بيىلعى قۇرعاقشىلىقتى تابيعي توتەنشە جاعداي دەپ تانىپ, ديقانداردىڭ «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» مەن وزگە دە قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىنىڭ وتەم مەرزىمىن ۇزارتۋدى ۇسىنىپ وتىر.
مۇنىڭ سىرتىندا, القاپتاعى استىقتىڭ بۇيىرعانى ءوسىپ, جەتىلگەنشە اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنا قاجەت تەمىر-تەرسەك پەن قوسالقى بولشەكتەر دە ەكى-ءۇش ەسە قىمباتتاپ كەتتى. سوندىقتان بيدايدىڭ قازىرگى باعاسىنا, جۇمسارتىڭقىراپ ايتقاندا, ديقانداردىڭ كوڭىلى تولمايدى.
بۇل ماسەلە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنى ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميتەتىندە دە قارالىپ, بيىلعى كۇردەلى جاعدايدان كەيىن شاتقاياقتاپ قالعان شارۋاشىلىقتاردى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ باعاسىن كوتەرۋگە قوسىمشا قارجى ءبولۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ قاجەتتىگى ءسوز بولعان ەدى.
باستى ماسەلە – وتكەن كوكتەمدە «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» اق مەن جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتاردىڭ اراسىندا جاسالعان بيدايدى فورۆاردتىق ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىمشارتتار توڭىرەگىندە بولىپ وتىر. بيىل مەملەكەتتىك كومپانيا قوستاناي وبلىسىنداعى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ, ديقاندار بەرەشەگىن الداعى وراقتىڭ ەسەبىنەن بيدايمەن قايتارۋ تۋرالى مامىلە جاساسقان بولاتىن. شارت بويىنشا, كورپوراتسيا كوكتەمدە شارۋانىڭ سۇراعان اقشاسىن بەرىپ, بىزگە كۇزدە وسىنداي باعامەن, بالەنباي توننا بيداي وتكىزەسىڭ دەگەن مىندەت جۇكتەيدى. شارۋا كەلىسىم بەرگەن سوڭ, قوس تاراپ شارتتاسىپ, ورتاق قۇجاتقا قول قويىسادى.
قازىر قارىزدى قايتاراتىن ۋادەلى مەرزىم جەتتى. بىراق ديقانداردىڭ قامباسى بوس. ەرتە كوكتەمنەن بەل جازباي جەر تىرماپ ءدان سىڭىرگەن ديقان بيىل تاعى دا قۇرعاقشىلىققا تاپ بولدى. مامىر مەن ماۋسىم ايلارىندا – ەگىن ساباعىنىڭ بويلاپ, ماساق تاستاۋ كەزەڭىندە جاۋىن-شاشىن ورتاشا كوپجىلدىق كورسەتكىشتەن ءۇش, كوپ جەرلەردە ءتىپتى ءتورت ەسە از ءتۇستى. ەكى اي بويى 35-40 گرادۋس ىستىق جەل قاقتاپ, كەبەرسىپ كەتكەن توپىراققا تۇسكەن تۇقىمنىڭ ءبىرازى ونبەي قالدى. ناتيجەسىندە, ەگىننىڭ شىعىمى جىلداعىدان الدەقايدا تومەن بولىپ شىقتى.
– وبلىستىڭ وڭتۇستىك جانە ورتالىق وڭىرلەرىندەگى ون شاقتى اۋدانداعى ورتاشا ءونىم گەكتارىنا 2,7-دەن 5 تسەنتنەرگە دەيىن بولدى. كەيبىر شارۋاشىلىقتاردا ەگىن ءتۇسىمى 1-3 تسەنتنەر عانا. ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز بولعاندىقتان بىرقاتار شارۋاشىلىقتار كۇزدە القاپقا شىقپاي, ەككەن ەگىنىن سول كۇيى قالدىردى. مۇنى تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنەن بولعان توتەنشە جاعداي دەپ باعالاۋ كەرەك, – دەدى «مەليتوپولسكوە» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى ەدۋارد دۆۋرەچەنسكي.
وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ مالىمەتىنشە, توبىل وڭىرىندەگى 51 شارۋاشىلىق «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنان» العان بەرەشەكتەرىن بەرە الماي وتىر. بۇل – كوكتەمدە اتالعان كورپوراتسيامەن فورۆاردتىق ساتىپ الۋ شارتتارىن جاساسقان شارۋاشىلىقتاردىڭ تەڭ جارتىسى. ولاردىڭ مەملەكەتتىك كومپانياعا 3,2 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى قارىزى بار. وسىلايشا, كورپوراتسيا كوكتەمدە ديقاندارعا بەرگەن قارىزىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن قايتارا الماي وتىر.
– قوستاناي وبلىسىندا جۇمىس جۇرگىزگەن رەسپۋبليكالىق كوميسسيا وڭىردە تەك 15 شارۋاشىلىق قانا قۇرعاقشىلىقتان زارداپ شەكتى دەپ تاپقان. ولار فورۆاردتىق ساتىپ الۋ شارتتارى بويىنشا العان بارلىعى 460 ملن تەڭگە كولەمىندەگى قارىزدىڭ مەرزىمىن ۇزارتىپ الدى. الايدا پرولونگاتسياعا ىلىگە الماعان ديقاندار مۇنداي شەشىمدى نەگىزسىز دەپ سانايدى. «اتامەكەن» ۇكپ اوك كوميتەتىنىڭ توراعاسى يۆان ساۋەردىڭ ايتۋىنشا, تابيعي اپاتتىڭ سالدارىنان القابى تاقىرعا اينالىپ, تىعىرىققا تىرەلىپ وتىرعان ديقاندار قيىن-قىسپاق كەزەڭدە كومەك قولىن سوزاتىن قۋاتتى مەملەكەتىمىزدىڭ بار ەكەنىن سەزىنۋى كەرەك.
مۇنىڭ سىرتىندا, بيىلعى قۇرعاقشىلىققا بايلانىستى, كورشىلەس جاتقان رەسەيدە دە بيدايدىڭ قۇنى كۇرت ءوسىپ كەتتى. سوندىقتان ديقاندار قازىرگى نارىقتاعى ءبىر توننا بيدايدىڭ ەڭ تومەنگى باعاسى 127 مىڭ تەڭگە شاماسىندا بولۋ كەرەك دەيدى. ال ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى بەلگىلەپ وتىرعان باعا – 103 مىڭ تەڭگە. وسىلايشا, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەر كورپوراتسيادان بيدايدى ساتىپ الۋ قۇنىن نارىقتىق باعاعا سايكەستەندىرۋدى سۇرايدى. بىراق قارىز بەرۋشى ءوز تالابىنان, ءوز ۋاجىنەن اينىر ەمەس.
– بيدايى جوق شارۋالار قارىزىن اقشالاي قايتارا الادى. قىركۇيەكتىڭ باسىندا بيدايدىڭ نارىقتىق باعاسى تونناسىنا 100 مىڭ تەڭگە بولىپ تۇرعاندا, ءبىز 103 مىڭ مەن 107 مىڭ تەڭگەنىڭ ارالىعىنداعى ەڭ جوعارعى باعانى ۇسىندىق. سوندىقتان ءدال قازىر سالقىنقاندىلىق تانىتىپ, سابىرعا كەلۋگە شاقىرامىن, – دەدى «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» ۇك» اق-نىڭ باسقارما مۇشەسى توبىلبەك وماروۆ.
ديقانداردىڭ مۇددەسىن قورعاپ جۇرگەن ەدۋارد دۆۋرەچەنسكيدىڭ ايتۋىنشا, ەگەر جاعداي ءدال وسى كۇيىندە قالاتىن بولسا, قارىزىن قايتارۋعا قاۋقارسىز كوپتەگەن شارۋاشىلىقتار زاڭ بويىنشا وڭالتۋ شارالارىنا بارۋعا ءماجبۇر بولادى.
– بۇدان نەسيە بەرۋشى دە, قارىز الۋشى دا زارداپ شەگەدى. ودان كەيىن شارۋاشىلىقتارعا بەس جىل بويى قولايسىز جاعدايدا جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. ءبىز جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتاردى, ءوندىرىستى ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرۋدى سۇراپ وتىرمىز. مۇنداي فورس-ماجورعا ۇيرەنەتىن كەزىمىز جەتتى. بۇگىندە دۇنيە جۇزىندە نە بولىپ جاتقانىن كورىپ-ءبىلىپ وتىرسىزدار, بۇكىل الەم اي سايىن اۋا رايىنىڭ وزگەرىپ بارا جاتقانىن تالقىلاپ جاتىر. «اپات ايتىپ كەلمەيدى», بيىل ەلىمىزدە الاپات قۋاڭشىلىق بولعانى راس, ال رەسەيدى سۋ باسىپ جاتىر. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, ءبىز تاعدىرى اۋىل حالقىمەن تىكەلەي بايلانىستى شارۋاشىلىقتاردىڭ جويىلىپ كەتپەۋى ءۇشىن قام جاساۋىمىز كەرەك. بۇگىندە قارىزعا بەلشەسىنەن باتىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتاردىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى ءمان-ماڭىزىن دۇرىس ءتۇسىنىپ, ولاردىڭ موينىنداعى قارىز قامىتىن قىسا ءتۇسۋدىڭ ورنىنا, جاناشىرلىق تانىتىپ, جەڭىلدىك جاساپ, وتەم مەرزىمىن مۇمكىندىگىنشە كەيىن شەگەرۋ جاعىن ويلاستىرۋىمىز كەرەك. بۇلار اۋىلدارداعى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى عوي, جۇمىس ورىندارى عوي, – دەدى ە.دۆۋرەچەنسكي.
«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ناريمان ابىلشايىقوۆ «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنا» قاتىستى ماسەلەنى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە جەتكىزەتىنىن ايتتى. ال وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى دانيار كۇزەنباەۆ بارلىق وڭىرلىك پالاتالارعا ليزينگ تولەمدەرىن, كرەديتتەر مەن فورۆاردتىق ساتىپ الۋ بويىنشا العان قارىزدارىنىڭ وتەم مەرزىمىن ۇزارتقىسى كەلەتىن شارۋاشىلىقتاردان ءوتىنىم جيناپ, ونىڭ «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» مەن «نۇح بايتەرەك» اق-عا جىبەرىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ديقانداردىڭ كۇزگى جيىن-تەرىمنەن كەيىنگى جاعدايى ءماز ەمەس. تىقىر تاياپ كەلەدى, ويتكەنى شىعىنعا باتقان شارۋاشىلىقتار «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنان» فورۆاردتىق ساتىپ الۋ بويىنشا العان قارىزدارىن 15 قاراشاعا دەيىن تولىق وتەپ ءبىتۋى ءتيىس.
قوستاناي وبلىسى