قازاقستان 1991 جىلدان باستاپ تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن بۇكىل الەمدەگى بەيبىتشىلىك ءۇشىن ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. 1995 جىلى 10 تامىزدا تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى سەمەي قالاسىندا قازاقتىڭ ۇلى اقىنى, «قازاق رۋحانياتىنىڭ جانى» – اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىن تويلاۋدى قولعا الدى. يۋنەسكو-نىڭ سول كەزدەگى باس حاتشىسى فەدەريكو مايور قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جانە بارلىق قاتىسۋشىعا ارنالعان ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىندە: «سىزدەر كولەڭكەدە بولدىڭىزدار, بىراق بۇدان بىلاي حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ نازارى – سىزدەردە», دەدى.
ەلدىڭ مويىندالۋىنىڭ تاعى ءبىر كورسەتكىشى – باسقا كوپتەگەن ەلدىڭ قاتارىندا فرانتسيا دا 1992 جىلى باتىستا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ «كولەڭكەدەن شىققان جاس رەسپۋبليكانى» مويىندادى. فرانتسيا پرەزيدەنتى فرانسۋا ميتتەران مەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ رەسمي ىسساپارلارىمەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس نىعايا ءتۇستى.
بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ كەلە جاتقان جەمىستى بايلانىستاردى ورناتۋعا دەگەن وسىنداي ۇمتىلىس حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ 1992 جىلدان باستاپ تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قابىلداعان شارالاردى, اتاپ ايتقاندا, سەمەيدەگى كەڭەستىك «يادرولىق پوليگوندى» جابۋ جونىندەگى شارالاردى وڭ قابىلداۋىمەن تۇسىندىرىلەدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت «كسرو ىدىراۋىنىڭ سالدارىن تۇزەتۋگە جانە ەۋرازيا ەلدەرى اراسىنداعى عاسىرلىق بايلانىستاردى ساقتاۋعا» ۇمتىلا وتىرىپ, بۇكىل الەمدە بەيبىتشىلىككە باعىتتالعان جاڭا گەوساياسات قۇرۋ ءۇشىن ەل ىشىندە دە, باسقا مەملەكەتتەرگە قاتىستى دا بەيبىت شارالاردى قولعا الدى.
ىشكى الاڭدا, مىسالى, جاڭا زاڭنامالىق بازانى ازىرلەۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق قۇقىق جونىندەگى كەڭەستەرگە سۇيەنە وتىرىپ, ولاردىڭ قاتارىندا ەكى فرانتسۋز ساراپشىسى – جان-پەر مازو مەن گي كاركاسسون ۇسىنعان ەلدە قازىرگى زامانعى باسقا مەملەكەتتەردىڭ مودەلى بويىنشا سەنات پەن ماجىلىستەن تۇراتىن قوس پالاتالى پارلامەنت قۇرىلدى, ونى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس تولىقتىردى.
سونداي-اق ەلدىڭ كوپ ەتنوستى قۇرامىن ەسكەرە وتىرىپ, جانە قازاقستاندىقتاردىڭ ءارتۇرلى قۇرامداس بولىكتەرى اراسىنداعى كەلىسىم مەن ۇيلەسىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت الەمدەگى بىرەگەي ينستيتۋت – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇردى.
قازاقستان ءوزىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ باسشىلىعىمەن اشىقتىق جانە بىتىمگەرشىلىك رۋحىن ساقتاي وتىرىپ الەمدە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ماقساتىندا حالىقارالىق قوعامداستىق جوعارى باعالاعان جوعارى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق ۇيىمداردى قۇرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. وسىلايشا, جاس رەسپۋبليكا الەمگە ەرەكشە ساياسي جەتىستىكتەر اكەلە الاتىنىن دالەلدەدى.
ماسەلەن, تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ 1992 جىلعى 5 قازانداعى باستاماسى بويىنشا ازيادا جانە ءتىپتى الەمدە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كونفەرەنتسيا (اوسشك) قۇرىلدى. بۇل تاماشا باستامادان كەيىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (شىۇ) قۇرىلدى, ونىڭ قىزمەتىنە ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسى بويىنشا قازاقستان دا بەلسەندى قاتىستى. بۇل ەلدە وسى ۇيىمنىڭ ءسامميتى ەكى رەت وتكىزىلدى – 2011 جىلى جانە 2017 جىلى. استانا 12 مۇشە ەلدىڭ وكىلدەرىن, سونىڭ ىشىندە جاڭادان قوسىلعان ءۇندىستان مەن پاكىستاندى, سونداي-اق يراندى باقىلاۋشى رەتىندە قابىلدادى. سونىمەن قاتار بۇل جەردە دە الەمدىك قوعامداستىقتى نىعايتۋعا جانە جاڭا ساياسي, ەكونوميكالىق ءتارتىپ ورناتۋعا ۇمتىلىس قازاقستانعا حالىقارالىق قوعامداستىق جوعارى باعالايتىن ءوز داعدىلارى مەن وبەكتيۆتىلىگىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
جاۋاپكەرشىلىك پەن شيەلەنىستى تومەندەتۋ نيەتىنە نەگىزدەلگەن بۇل الەمدىك ىقپال 2003 جىلدان باستاپ قازاقستان نەگىزىن سالعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىن ءاربىر ءۇش جىل سايىن بىرىكتىرەتىن شاراعا اينالدى. بەلگىلى ساۋلەتشى نورمان فوستەر سالعان كەرەمەت بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ءارتۇرلى دىندەردىڭ جەتەكشى قايراتكەرلەرى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلايدى. ولار الەمنىڭ ءتۇرلى رۋحاني اعىمدارى بەيبىتشىلىكتە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازاقستاندا ءوز ويلارى ءۇشىن قولايلى اتموسفەرانى تاباتىنىن بىلەدى. بۇل – تۇڭعىش پرەزيدەنت پەن قازاقستان ماقتانا الاتىن جوعارى ماداق.
تاعى ءبىر مىسالدى اتاپ ءوتۋ كەرەك. تاياۋ شىعىستاعى جانجالدى شەشۋ ءۇشىن 2013 جىلى استانا قالاسى تاڭدالدى. ويتكەنى ونىڭ باستى قاتىسۋشىلارى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ بەيتاراپتىعىنا جانە ونىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرىمەن جاقسى قارىم-قاتىناستارىنا سەنىمدى بولدى.
اباي ءوزىنىڭ 25-ءشى قارا سوزىندە بىلاي دەپ جازدى: «اربىرەۋدىڭ ءتىلىن, ونەرىن بىلگەن كىسى ونىمەنەن بىردەيلىك داعۋاسىنا كىرەدى, اسا ارسىزدانا جالىنبايدى». وسىلايشا, 1991 جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەرگەن سەرپىنمەن, بۇل ءالى دە جاس رەسپۋبليكا الەمدەگى كوپتەگەن حالىقتىڭ تاڭدانىسىن ماقتانىشپەن قابىلداي الادى. حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلگىلى وكىلدەرى ن.نازارباەۆتان كەڭەس الۋ ءۇشىن جۇگىنەدى جانە ونىڭ بۇكىل الەمدەگى بەيبىتشىلىك جولىنداعى قىزمەتىن باعالايدى.
الەمنىڭ تانىمال ساۋلەتشىلەرى وزدەرىنىڭ ءداستۇر مەن قازىرگى زامان تەندەنتسيالارىن ۇيلەستىرە بىلگەن جۇمىستارىن ۇسىنىپ, ناعىز ساۋلەت زەرتحاناسىنا اينالعان نۇر-سۇلتانداعى ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبىرى – بايتەرەك. ول كوككە ۇمتىلعان اعاش, بۇتاقتارى الەمدى قابىلداپ, قورعاۋ ءۇشىن جان-جاققا قارايدى. قازاق اڭىزىنداعى سامۇرىق قۇسى سالعان ميفتىك جۇمىرتقا دا كورىنىس تاپقان. اعاش قۋاتتى كۇشپەن كوككە ۇمتىلادى, وسىلايشا بارشا الەمنەن كوز تىككەن باقىلاۋشىلاردى تاڭ قالدىرۋدان جالىقپايتىن جاس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديناميكاسىنا ىلەسىپ كەلەدى.
البەر فيشلەر,
فرانتسيانىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى, اكادەميالىق پالمالار وردەنىنىڭ كاۆالەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەيبىتشىلىك جانە رۋحاني كەلىسىم سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ التىن مەدالىنىڭ يەگەرى