اتىراۋشا اقشا «اساۋ»

بۇعان الدىن الۋ جانە قىل­مىستىق-قۇقىقتىق شارالار كە­شەنىن ەنگىزۋ اسەر ەتكەن. ما­سە­لەن, وتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا 95 سىبايلاس جەمقورلىققا قا­تىستى قۇقىق بۇزۋشىلىق, ال بيىلعى 9 ايدا 58 دەرەك تىركەل­گەن. انىقتالعان قىلمىستاردىڭ قۇرىلىمىندا پاراقورلىق (41), ۇرلاۋ مەن الاياقتىق (15) دەرەك­تەرى ەلەۋلى ۇلەسكە يە. ەسەپتى كەزەڭدە 28 ادام سوتتالدى. دە­پار­تامەنتتىڭ ىقپالىمەن جەر­گىلىكتى قازىناعا 548 ملن 803 مىڭ تەڭگە قايتارىلدى. توعىز ايدا 10 اكىمشىلىك حاتتاما تول­تى­رىلىپ, 2 ملن 479 مىڭ تەڭ­گە ايىپ­پۇل سالىندى. وسى كەزەڭ­دە 21 ەر ادام مەن 6 ايەل جەم­قور­لىق قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. «اتى­راۋ وبلىسىندا سىبايلاس جەم­قورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق­تار كوپ تىركەلەتىن ۇشتىككە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى (18), اكىمدىكتەر (11) مەن سالىق سالاسى (11) كىردى», دەيدى ا.مامىت.

سىبايلاس جەمقورلىق دەرەگى ءبىلىم سالاسىندا دا بار. ماسەلەن, جاقىندا اتىراۋ قالاسىنىڭ №2 سوتىندا وبلىستىق ءبىلىم باس­قارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارىنا قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 189-بابى, 4-بولىگىنىڭ 2) تارماعىمەن قىلمىستىق ءىس قارالدى. بۇرىنعى شەنەۋنىككە مەملەكەتتiك فۋنكتسيالاردى ورىن­داۋعا ۋاكiلەتتىك بەرىلگەن ادام بولا تۇرا, الدىن الا ادامدار توبىمەن ءسوز بايلاسىپ, وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان بوتەن م ۇلىكتى اسا ءىرى مولشەردە يەمدەندى دەگەن ايىپ تاعىلعان. «سوتپەن مىناداي ءمان-جاي انىقتالدى. 2015 جىلعى 11 اقپان مەن 2020 جىلعى 30 جەلتوقسان ارالىعىندا ت.ك. مەن قىلمىستىق ءىستىڭ ءىس جۇرگىزۋى بولەكتەتىلگەن تۇلعا ەكەۋى الدىن الا ءسوز بايلاسىپ, وزدەرىنە تيەسى­لى ەلەكتروندىق ەسەپ (بۋحگالتەر­لىك) كىلتىمەن قازىناشىلىق كليەنت باعدارلاماسىن قولدانۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ تۋىسقاندارى مەن تا­نىستارىنىڭ بانكوماتتىق كارتوچكالارىن پايدالانىپ, نەگىزسىز اقشا قاراجاتىن اۋدارعان. كەيىن قاراجاتتاردى ءوزىنىڭ پايداسىنا الىپ, ياعني مەملەكەتكە اسا ءىرى مولشەردە زالال كەلتىرگەن. بار­لىعى 111 127 180 تەڭگەنى جىم­قىرىپ الىپ, ت.ك. جەكە وزىنە 54 570 029,4 تەڭگە يەمدەنگەن. سوت تەرگەۋىندە سوتتالۋشى وزى­نە تاعىلعان ايىپتى تولىق مو­يىنداپ, مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن 54 570 029,4 تەڭگە مولشەرىندەگى م ۇلىك­تىك زالالدىڭ ورنىن ءوز ەر­كىمەن تول­تىرعان. سوت­تا­لۋشىنىڭ كىناسى سوت-ەكونومي­كالىق ساراپتاما قورىتىندىسىمەن, تەرگەۋ ارەكەتتەرىنىڭ حاتتامالارىمەن دالەلدەندى, – دەپ اقپارات تاراتتى اتالعان سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

ارينە, بيۋدجەتتەن ءىرى كولەمدەگى قارجىنى جىمقىرۋشىلار جازاسىز قالمايدى. سوت وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارىن قر قىل­مىستىق كودەكسىنىڭ 189-بابى, 4-بو­لىگىنىڭ 2) تارماعىمەن كىنالى دەپ تانىپ, وعان مەملەكەتتىك قىز­مەتتە جانە مەملەكەتتىك ۇيىم­داردا لاۋازىمداردى اتقارۋ قۇقىعىنان ءومىر بويىنا ايىرىپ, 7 جىل مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىندادى. الايدا سوتتالۋشىنىڭ جازاسىن جەڭىلدەتەتىن بىرنەشە ءمان-جايعا نازار اۋداردى. بىرىنشىدەن, شەنەۋنىك بۇرىن سوتتى بولماعان. ەكىنشىدەن, تاعىلعان ايىپتى مويىنداپ, شىن نيەتپەن وكىنگەن. ۇشىنشىدەن, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى اشۋعا, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ باسقا دا سىبايلاس قاتىسۋشىلارىن اشكە­رەلەۋگە جانە قىلمىستىق قۇ­قىق بۇزۋشىلىق ناتيجەسiندە الىنعان مۇلiكتi ىزدەستىرۋگە اتسالىسقان. تورتىنشىدەن, ونىڭ اسىراۋىندا كامەلەتكە تولماعان بالالارى­نىڭ بارى, مەملەكەتكە كەلتىرىل­گەن م ۇلىكتىك زالالدىڭ ورنىن تو­لىعىمەن قالپىنا كەلتىرگەنى ەس­كەرىلگەن. ال جابىرلەنۋشى تا­راپ رەتىندە وبلىستىق ءبىلىم باس­قارماسى سوتتالۋشىعا تالاپ قوي­ماعان. وسىنداي سەبەپتەرگە نازار اۋدارىپ, قىلمىستىق كودەكستەگى 74-باپتىڭ 1-بولىگىن نەگىزگە العان سوت سوتتالۋشىعا تاعايىندالعان جازانى وتەۋدى 5 جىلعا كەيىنگە قال­دىردى.

بۇل – سوتقا جەتكەن ءىستىڭ ءبى­رى. ال قو­عامدا ۇلكەن رەزونانس تۋدىر­عانمەن, جابۋلى قا­زان كۇ­يىندە قالىپ جاتقانى بولۋى مۇم­كىن بە؟ ماسەلەن, وقۋ جى­لى باس­تالعان تۇستا اتىراۋ قالا­سىن­داعى №38 مەكتەپ-ليتسەي ديرەك­تو­رىنىڭ جاس ماماننان اقشا ال­عا­نى تۋرالى اقپارات جەل­دەي ەستى. ديرەكتور ءبىلىم وردا­سى­نا جۇمىسقا ورنالاسۋعا كەلگەن مۇعا­لىمنەن العاشقىدا 90 مىڭ تەڭگە سۇراعان. سودان كەيىن جاس ۇستاز اي سايىن ماردىمسىز جالاقىسىنان جىرىمداپ, ءبىر جىلدا ديرەكتورعا 620 مىڭ تەڭگە بەرگەن.

امالى تاۋسىلعان مۇعالىمنىڭ ارىزىنان سوڭ سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگىنىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىن­شا دەپارتامەنتى وبلىستىق ءبى­لىم باسقارماسىنا ديرەكتوردى جۇ­مىستان بوساتۋ جونىندە ۇسىنىس بەرگەن. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, ءبىلىم باس­قارماسى پارا تالاپ ەتكەن دي­رەكتورعا قاتاڭ سوگىس بەرۋمەن عانا شەكتەلگەن. بىراق مۇعالىم ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترىنە, ءتىپتى پرەمەر-مينيسترگە حات جازۋعا وقتالعان سوڭ عانا ديرەكتور جۇمىسىنان كەتتى.

ءبىر تاڭدانارلىعى, سىبايلاس جەمقورلىق ءبىلىم سالاسىن اينالشىقتاي بەرەتىنى نەسى؟ بۇ­رىن وسى باسقارمانىڭ باسشىسى مەن ورىن­باسارىنىڭ جەمقور­لىق ارەكەتى اشكەرەلەنىپ, ءىستى بولعان ەدى. ءتىپتى سول تۇستا اتالعان باس­قارمانى باسقارىپ, كەيىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا كوتەرىلگەن شەنەۋنىكتىڭ سىبايلاس جەمقورلىق بىلىعىنا باتىپ, سوتتالعانى ۇمىتىلعان جوق. ال بىلتىر وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لاۋازىمىن اتقارعان شەنەۋنىك پەن وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى ۇستالدى. قازىر ولاردىڭ ءىسى سوتتا قارالىپ جاتىر.