مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتى جانە ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆتى قابىلدادى, دەپ حابارلادى پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
– قازاقستان ۆاليۋتاسىنىڭ باعامىن وزگەرتۋ تۋرالى شەشىم قاراپايىم ازاماتتارعا جاعىمسىز اسەرىن تيگىزبەۋگە ءتيىس. ەندى باعانىڭ جاساندى تۇردە كوتەرىلمەۋىن قاداعالاپ, ۆاليۋتا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىندەگى الىپساتارلىقتىڭ جولىن كەسۋ ەرەكشە ماڭىزدى. بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر وسىنى باقىلاپ, ال ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار ۇدايى مونيتورينگ جۇرگىزۋگە جانە قالىپتاسقان ەكونوميكالىق جاعدايدا الىپساتارلىقپەن اينالىسقاندارعا قاتىستى ليتسەنزياسىنان ايىرۋعا دەيىنگى ەڭ قاتاڭ شارالاردى قابىلداۋعا ءتيىس. قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ شەگى بەلگىلەنگەن دەڭگەيدە بولىپ, ەكونوميكامىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋى ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداعان ءجون, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ۇلتتىق بانك توراعاسى التى اي بويى الەمدىك ەكونوميكا احۋالىنا جانە تەڭگەنىڭ وزگە ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارىنا قاتىناسىن تالداۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
– 2009 جىلى اقپاندا قول جەتكىزىلگەن الەۋەتىمىزدىڭ ارقاسىندا ەكونوميكامىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتتى. ءبىز جاقسى ناتيجەلەرگە جەتتىك, بىراق 2012-2013 جىلدارى الەۋەتىمىز بىرتىندەپ ازايدى, ويتكەنى, وزگە دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارى امەريكا دوللارىنا قاتىناسى جونىنەن السىرەدى. بۇگىندە كوپتەگەن ينۆەستورلار دامۋشى نارىقتاردان كەتىپ جاتىر. شەتەلدىك كاپيتال دامىعان نارىقتارعا اۋىسۋدا. ءبىز تۇركيا, برازيليا, رەسەي ەلدەرىندەگى احۋالدىڭ ۇلكەن وزگەرىسكە تۇسكەنىن كورىپ وتىرمىز. جالپى, بۇل – بيىلعى ءۇردىس. سونىمەن قاتار, رەسەي رۋبلىنە قاتىستى دا ايقىن ەمەس تۇستار بار. ورتالىق بانك ءرۋبلدىڭ ەركىن قوزعالىسىن ءبىلدىرەتىن ينفلياتسيالىق شەكتەۋگە كوشكەنىن جاريالاعاندىقتان, ءبىز رەسەيلىك ۆاليۋتانىڭ باعامى 1 دوللارعا شاققاندا 35 رۋبلگە جەتكەنىن كورىپ وتىرمىز. بۇل تۇستاعى جاعداي ءالى دە تولىق ايقىن ەمەس, – دەدى ق.كەلىمبەتوۆ.
سونداي-اق, ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى تولەم بالانسىنداعى وزگەرىستەردى اتاپ كورسەتتى. 2013 جىلى اعىمداعى ەسەپ-شوت سالدوسى وڭ دەڭگەيدە بولعانىمەن, ول الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا ءتورت ەسەگە تومەندەگەن.
– بىزدە يمپورت ەكسپورتتان جىلدام وسۋدە. يمپورتتىڭ مۇنداي تەز ءوسۋ قارقىنىن بولدىرماۋ ءۇشىن 1 دوللارعا شاققاندا 145-155 كولەمىندە بولعان تەڭگەنىڭ بۇرىنعى شەگى ءوزىن-ءوزى سارقىعاندىقتان, ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان ۆاليۋتا باعامىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. بۇگىندە ءبىز باعامنىڭ 20%-عا وزگەرۋى جانە دوللارعا شاققانداعى تەڭگەنىڭ كورسەتكىشى 3 تەڭگە توڭىرەگىندەگى اۋىتقۋمەن 185 بولۋىنا قول جەتكىزۋ – تاياۋ ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قازاقستان ەكونوميكاسىنا قاجەتتى, تەڭبە-تەڭ جانە باسەكەگە قابىلەتتى ۆاليۋتا باعامى دەپ سانايمىز. سوندىقتان ۇلتتىق بانك باسقارماسى ءتيىستى شەشىم قابىلدادى, ءبىز ونى دەر كەزىندە جاسالدى دەپ ەسەپتەيمىز. بۇرىنعى باعامدى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ءبىز ماۋسىم-تامىزدا ۇلتتىق رەزەرۆتەن 2,7 ملرد. دوللار, ال قاڭتاردا – 2,2 ملرد. دوللار ساتتىق. مۇنداي باعىتتا جاعدايدىڭ باقىلاۋدان شىعىپ كەتۋى مۇمكىن ەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا باعامنىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى تۇرلىشە باعا بەرىلۋدە. كوپشىلىگى باعام 20%-عا وزگەردى, دەمەك, بارلىق تاۋاردىڭ باعاسى دا ەكى-ءۇش ەسە ءوسۋى ءتيىس دەپ ويلايدى. سول سەبەپتى كەشە ۇكىمەتپەن جانە وبلىستار اكىمدەرىمەن بىرلەسكەن وتىرىس وتكىزدىك, وندا ءبىزدىڭ الدىمىزعا ەڭ باستى مىندەت – ينفلياتسيا دەڭگەيىن 6-8% شەگىندە قامتاماسىز ەتۋ تالابى قويىلدى. بۇل ورىندالاتىن مىندەت دەپ ويلايمىن. مىسالى, 2009 جىلى ينفلياتسيا دەڭگەيى 6-7%-دان اسقان جوق. بۇل ءۇشىن بىزدە ونى ۇستاپ تۇرۋدىڭ بارلىق امالى بار, – دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆ ۇكىمەت پەن ساراپشىلىق قاۋىمداستىقتىڭ 2014 جىلى قازاقستاندا عانا ەمەس, رەسەي, قىتاي جانە وزگە دە دامۋشى مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق احۋالىندا بىرقاتار ايقىن ەمەس تۇستار بولعانىن سەزىنەتىنىن ايتىپ ءوتتى.
– قازىر الەمدىك ەكونوميكادا قالىپتاسقان احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بانك جۇرگىزگەن باعام تۇزەتۋ قاجەتتى شارا بولدى دەپ ەسەپتەيمىز. بۇل ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىن كەيبىر باعىتتار بويىنشا جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءسوز جوق, ەكونوميكا ءوسىمى بيىل دا جالعاسادى. ينفلياتسيا جوسپارلانعان شەكتە بولىپ, ورتامەرزىمدى كەزەڭدە 6-8 پايىزدى قۇرايدى. بۇل ۇشجىلدىق بيۋدجەتتە دە سولاي كورسەتىلگەن, – دەدى س. احمەتوۆ.
پرەمەر-مينيستر ساۋدا نۇكتەلەرىن تاۋارلىق ونىمدەرمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ, ايىرباس پۋنكتتەرى, جانار-جاعارماي قۇيۋ ستانسالارى جانە بازارلارمەن قوسا, بارلىق باعىتتار بويىنشا كۇندەلىكتى مونيتورينگ جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى جونىندە ۇلكەن كەڭەس وتكىزىلگەنىن حابارلادى. ونىمەن بىرگە, تۇراقتاندىرۋ قورلارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ۇسىنىلدى.
ۇكىمەت باسشىسى بۇگىندە مۇناي ونىمدەرىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرى – اي-92, اي-80 بەنزينى مەن ديزەل وتىنى باعاسىن 30-45 كۇن بويى كوتەرمەي ساتۋعا قاجەتتى جانار-جاعارماي ەلدىڭ قويمالارىندا جەتكىلىكتى ەكەنىن دە ايتتى. سوعان بايلانىستى س. احمەتوۆ اتالعان جانار-جاعارماي تۇرلەرىنىڭ باعاسىن كوتەرۋگە ەش سەبەپ جوق دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى.
س. احمەتوۆ تۇرعىنداردىڭ ايرىقشا مۇقتاج ساناتتارىن «الەۋمەتتىك نانمەن» قامتاماسىز ەتۋگە قاجەتتى بارلىق رەسۋرستار بار ەكەنىن ايتتى.
– الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ 35 تۇرىنە قاتىستى كەلەسى اپتادا شەشىم قابىلدانىپ, باعا ءمانىنىڭ مينيمالدىق شەگى بەلگىلەنەدى. قازىر ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جەرگىلىكتى جەرلەردە اكىمدەر وسى سالاداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەدى, – دەدى پرەمەر-مينيستر.
سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى الاڭداۋعا نەگىز جوق ەكەنىن قازاقستاندىقتارعا ءتۇسىندىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
– بۇل – ارقايسىسىندا 10-40 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيتىن ءبىزدىڭ كاسىپورىنداردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان تازا قارجىلىق شارا. ەكونوميكامىز قوسىمشا تابىس كورەدى, بۇل ونىڭ ءارى قارايعى وسىمىنە جالپى وڭ اسەرىن تيگىزەدى. بۇل شەشىم وسى ماقساتپەن قابىلداندى. سوندىقتان, ەشقانداي دۇرلىگۋگە جول بەرمەي, الىپساتارلىقتىڭ جولىن دەر كەزىندە كەسۋ كەرەك, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
-----------------------------------------
سۋرەتتى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.