الەمدىك كلاسسيكانىڭ التىن قورىنان ويىپ ورىن بەلگىلەگەن اعىلشىن دراماتۋرگى ۋ.شەكسپيردىڭ «اساۋعا تۇساۋ» كومەدياسى قازاقى تابيعاتپەن ەتەنە ۇندەسەتىن بىرەگەي تۋىندىلاردىڭ ساناتىندا. ۇلتتىق ساحنادا ەڭ العاش 1943 جىلدىڭ 16 قازانىندا ماسكەۋدىڭ ا.لۋناچارسكي اتىنداعى تەاتر ونەرى ينستيتۋتىنىڭ تاجىريبەلى مۇعالىمدەرى و.پىجوۆا مەن ب.بيبيكوۆتىڭ قولتاڭباسىندا كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلعان كومەديا جاقىندا استانا قالاسى جاستار تەاترى تورىندە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇرقانات جاقىپباي ساحنالاۋىمەن زاماناۋي ۇلگى, جاڭاشىل لەپتە ءۇن قاتتى.
دراماتۋرگيا ءدۇلد ۇلى قالتاي مۇحامەدجانوۆتىڭ سوزىمەن ايتساق, شەكسپير شىعارماسىن ساحناعا قويۋ – ءاربىر ونەر يەسىنىڭ بۇعاناسى بەكىپ ەسەيۋىندەگى ۇلى ەمتيحان. ال جاستار تەاترىنىڭ وسى سىناققا باتىلدىقپەن كەلىپ, كلاسسيكالىق كومەديانىڭ پەرنەسىن ءدوپ باسۋى ۇلكەن جەتىستىك دەر ەدىك. «اساۋعا – تۇساۋ» – اساۋ قىزدى اۋىزدىقتاۋ ەمەس, كىرشىكسىز ماحابباتى شىنايى تۇسىنۋدەن تۇراتىن ەرلى-زايىپتىلار اراسىنداعى ادال دوستىقتى جىر ەتەدى. وزىق ويلى, ءور مىنەزدى پەترۋچيو مەن وتكىر دە اساۋ كاتارينا اينالاسىنان ءوربيتىن قىزۋ تارتىس, ۇتىمدى ازىلگە قۇرىلعان پەسا جەلىسى, سان الۋان كەيىپكەرلەر حاراكتەرى ەزۋگە كۇلكى ۇيىرمەي جىبەرمەيدى. قىز بەن جىگىت ايتىسىنداي ۇتقىر ءوربيتىن ديالوگتاردىڭ دا كومەديا ديناميكاسىن دامىتۋدا ۇلەسى زور.
قويىلىمنىڭ اۋەلگى ەرەكشەلىگى – ساحنالاۋ جۇمىسىنا قويۋشى-رەجيسسەردەن بولەك, بەكبولات قۇرمانعوجاەۆ پەن داۋرەن سەرعازيننىڭ دە قولتاڭباسى كىرىكتىرىلگەنى. ءۇش بىردەي رەجيسسەردىڭ جۇمىلا جاساسقان جۇمىسى جاستار تەاترى ساحناسىنا استارلى ءازىل مەن كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدىڭ اتموسفەراسىن الىپ كەلدى. رەجيسسەرلىك ۇتقىر شەشىمدەر, مۋزىكا مەن بي ۇندەستىگى, دەكوراتسيا جانر ەرەكشەلىگىنە ساي ۇتىمدى ۇيىمداستىرىلعان. قويۋشى-سۋرەتشى ەرلان تۇياقوۆ بەينەلەگەن ساحنا سۋرەتىنەن اناۋ ايتقانداي كلاسسيكالىق كارتينا مەن باي رەكۆيزيتتى كوزىڭىز شالماۋى مۇمكىن. ەسەسىنە مۇندا كەڭىستىك بار, ءتىرى ساحنا بار, قاجىرلى ەڭبەك بار. ءاربىر اكتەردىڭ دەم الىسى مەن جۇرەك ءلۇپىلى بىتە قايناسىپ, ءبىرتۇتاس دۇنيەگە اينالىپ كەتكەنىن شىمىلدىق اشىلعاننان-اق ايقىن سەزىنەسىز. ءسويتىپ, ليۋچەنتسيو ء(داۋرەن سەرعازين) مەن ترانيو (ەربول تىلەۋكەنوۆ) سۇيرەپ شىعار دوڭگەلەكتەي زامانا كەرۋەنىمەن بىرگە سپەكتاكل تىزبەگى دە دوڭگەلەنىپ جۇرە بەرەدى. سول كوشكە ىلەسىپ كومەديا ىشىنە قالاي ەنىپ كەتكەنىڭىزدى ءتىپتى, اڭعارماي دا قالاسىز.
انە, ساحناعا قامشىسىن وڭدى-سولدى سىلتەپ, ادۋىنىمەن, تەنتەكتىگىمەن تالايدى تايسالدىرىپ اساۋ دا ەركە كاتارينا شىقتى. ءرول جاۋاپكەرشىلىگى تەاتردىڭ تالانتتى اكتريساسى اينۇر راحيپوۆاعا جۇكتەلىپتى. كەزىندە اتالعان بەينەنى ءبۇتىن وبراز بيىگىنە كوتەرگەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆا جولىن جالعاعان اينۇردىڭ كەيىپكەر بولمىسىن بارىنشا بويىنا سىڭىرۋگە تىرىسقانى كورىنىپ تۇر. ءتىپتى, اسىرا تىرىسۋى وتكىر دە وجەت بەينەنى شەكتەن تىس ىزاقور, دولى ەتىپ جىبەرگەنىن ەسكەرتۋگە ءتيىسپىز. شەكسپير سۋرەتتەگەن, ۇلى سۋرەتكەر مۇحتار اۋەزوۆتىڭ تارجىمەسىندە بىزگە جەتكەن كاتارينا قانداي ەدى؟ پەسا جەلىسى ءاۋ باستا اكتريساعا تۇرپايى, تىلگە وتكىر, بىربەتكەي بولۋىن مىندەتتەيدى. الايدا, ول كەيىپكەر كاتارينانىڭ تابيعي بولمىسى ەمەس ەدى. بۇل مىنەز ونىڭ ءوزى ءومىر سۇرگەن نادان دا ەكىجۇزدى ورتاعا, ماڭىن تورۋىلداعان توعىشار توپقا كورسەتكەن ىشتەي قارسىلىعى بولاتىن. بويجەتكەن بويىندا اساۋلىق تا, تەنتەكتىك تە, ەركەلىك تە بار. ونى كوپتەن ەرەكشەلەيتىن كاتارينالىق قاسيەتى – جان, رۋح ەركىندىگى. كۇيكى, بيشارالىق ءومىر وعان جات. اينۇر كەيىپتەگەن كاتارينادان, مىنە, ءبىز وسىنى سەزىنە المادىق. اكتريسا اساۋ بولۋدىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ, دولىلىق پەن ىشقىنا شىققان ايعايدىڭ, اسىرە قىزىل اشۋدىڭ ادۋىنا تۇسالىپ قالعانىن ءسىرا اڭعارماعان دا بولار. پەترۋچيوداي وزىق ويلى ازاماتتىڭ جۇرەگىنە وت سالعان ارۋدىڭ ەركەلىگى, اساۋلىقتىڭ استارىندا جاسىرىنىپ جاتقان اقىلدىلىعىنىڭ ۇشقىنى قايدا؟ باس كەيىپكەرمەن كەزدەسىپ, ارالارىندا قىز بەن جىگىتتىڭ ايتىسىنداي ۇتقىر دا قىزىقتى ءوربيتىن ديالوگتارى بارىسىندا كاتارينانىڭ ءاۋ باستاعى ادۋىن, اساۋلىعى بىرتە-بىرتە نازدى ەركەلىككە قاراي اۋىسا ءتۇسۋى كەرەك ەدى. وكىنىشكە قاراي, اينۇر ويىنىنان ونداي كەيىپكەر كوڭىل كۇيىمەن بىرگە دامىپ, وزگەرىپ وتىراتىن مىنەز-ق ۇلىقتى, ديناميكانى ۇشىراتا المادىق. كومەديانىڭ ءتۇيىنى – ايەلدىڭ كۇشى السىزدىگىندە ەكەندىگىن ايگىلەيتىن كاتارينا مونولوگىنىڭ دا ءدال پەسانى وقىعانداي تاڭداي قاقتىرا الماعانىن ەسكەرتۋ پارىزىمىز.
ال پەترۋچيونىڭ ورنى بولەك. شاكەن ايمانوۆ سالعان تۇڭعىش سۇرلەۋدى كەيىن ىدىرىس نوعايباەۆ جالعاسا, بۇگىنگى قويىلىمدا ەستافەتا دارىندى اكتەر ءادىل احمەتوۆكە ءتيىپتى. فاكتۋرا, قيمىل-ارەكەت, سىر-سىمبات جاعىنان كەيىپكەر بولمىسىن تاپ باسىپ تانىعان رەجيسسەر تاڭداۋى ءدوپ تۇسكەن. وزىنە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى اكتەردىڭ دە ءجىتى سەزىنگەندىگى ءسوز ساپتاسى مەن ساحناداعى ءجۇرىس-تۇرىسىنان ايقىن اڭعارىلادى. ءسوزى انىق, ارەكەتى نىق. كەيىپكەرىن بارىنشا جاندى ەتىپ شىعارۋعا تىرىسقان. سولاي بولا تۇرسا دا, ءادىل ويىنىنا ءسال زيالىلىق جەتىسپەيتىندەي كورىندى. پەترۋچيونىڭ دا توعىشار توپتىڭ ورتاسىندا كيىپ الار بەتپەردەسى بار. بىراق ول بەتپەردەنىڭ وزىق ويلى, العىر ازامات پەترۋچيو پاراساتىن, ورە بيىگىن, وڭاشا قالعاندا وي قورىتار تانىم كوكجيەگىن كولەگەيلەۋگە حاقىسى جوق. وسىنى اكتەر تولىققاندى تۇسىنگەنى ابزال. اساۋعا تۇساۋ سالامىن دەپ بىرتوعا دورەكىلىككە كەتىپ قالۋ باس كەيىپكەر تابيعاتىنا اپارار جولدا جاڭىلىستىرادى. سوندىقتان دا اساۋدى تۇسار ازامات كەيپىندە جۇرگەن اكتەر مىنەزىندە ادۋىندىلىقتان بولەك, سەرىكتەسىنىڭ مىسىن باسار اقىل-پاراسات, ىشكى تەرەڭدىك, ءتىپتى, سەرىلىكتىڭ ۇشقىنى دا سەزىلىپ جاتسا, ريزاشىلىق سەزىمىز ەسەلەنە تۇسەر ەدى. ايتپەسە, ءادىل احمەتوۆ نۇسقالاعان پەترۋچيومەن ساحنادا جولىققانىمىزدا, كەي تۇستا ت.ءميننۋلليننىڭ «ديليافرۋزدىڭ ءتورت كۇيەۋى» قويىلىمىنداعى ماقتانشاق جىگىت سماعۇلدى كورىپ وتىرعانداي اسەر بەرگەنىن جاسىرمايمىز. ال پەترۋچيو مەن سماعۇل بەينەسى اراسىنىڭ جەر مەن كوكتەي ەكەندىگىن ەسكەرسەك, اكتەرگە قاي تۇرعىدان ىزدەنۋ قاجەتتىلىگى ءوز-وزىنەن انىق اڭعارىلىپ تۇر عوي دەپ ويلايمىز.
قويىلىمدا ەپيزودتىق ءرول بولسا دا نازارىڭدى اۋدارماي قويمايتىن گرۋميو (جانداۋلەت باتاي), ليۋچەنتسيو (داۋرەن سەرعازين), گورتەنزيو (نۇرلىبەك تولەگەن) بەينەلەرى وزىندىك بوياۋ-بەدەرىمەن ەستە قالدى. گرەميو (بەيبىت قۇسانباەۆ) مەن باپتيستانىڭ (ازامات ەسقۇلوۆ) بۇدان دا جارقىن ويىن ۇلگىسىن كورسەتۋگە مۇمكىندىگى تولىق جەتەتىنىنە سەنەمىز. كەيىپكەرلەرىن ءالى دە ءبىراز ەكشەي, مىنەز-تابيعاتىنا ساي كوپ شالدان ەرەكشەلەي تۇسسە, اقساقالدار بەينەسى جاندانا تۇسەر ەدى. ال بيانكا رولىندە كورىنگەن عازيزا مۇقانعا جاساندى داۋىستان ارىلىپ, تابيعي, شىنايى ويىنعا كوشۋ ءۇشىن ءبىرشاما ىزدەنىستىڭ قاجەت ەكەندىگى بايقالادى. ال كەرىسىنشە ءبىر سپەكتاكل بويىندا بىرنەشە ءرولدى بىردەي يگەرىپ جۇرگەن داۋرەن سەرعازيننىڭ شاپشاڭدىعى, كومەديا جانرى ارتىسىنە ءتان تاپقىرلىقتارى مەن ۇتقىر شەشىمدەرى ەزۋگە كۇلكىمەن قاتار, كوڭىلگە قۇرمەت تە ورنىقتىردى.
تەاتر – ۇجىمدىق ونەر دەسەك, بۇگىن ۇجىمنىڭ سول ۇيىمشىل جۇمىسىنا كۋا بولدىق. قىسقا ءجىپتىڭ كۇرمەۋگە كەلمەگەنىنە قاراماستان, «اساۋعا تۇساۋداي» كلاسسيكالىق تۋىندىلارعا ۇلكەن باتىلدىقپەن كەلىپ جانە ونى ابىرويمەن الىپ شىعۋعا دەگەن ۇمتىلىسى ترۋپپا ەڭبەگىنە باس يگىزدى. الداعى ۋاقىتتا جاس تەاترعا كورسەتىلەر قولداۋ مەن قامقورلىق ەسەلەنەر بولسا, استانا قالاسى جاستار تەاترىنىڭ باعىندىرار بەلەسىنىڭ بۇدان دا ەڭسەلىرەك, بۇدان دا مول بولماعىنا سەنەمىز. جاس ۇجىمنىڭ وعان مۇمكىندىگى دە, قاجىر-قايراتى دا ابدەن جەتەدى.
نازەركە جۇماباي,
جۋرناليست.