كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ الماتىداعى عيماراتىندا بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ ەلدەگى ۆاليۋتا باعامىندا ورىن العان وزگەرىستەرگە بايلانىستى شۇعىل ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى.
2014 جىلدىڭ 11 اقپانىنان باستاپ تەڭگەنىڭ بۇرىنعى دەڭگەيىن ساقتاپ تۇرۋدان, ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيالاردىڭ كولەمىن ازايتۋ, تەڭگەنىڭ ايىرباس كۋرسىن قۇرۋ ۇدەرىسىنەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكى باس تارتاتىندىعى تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن مالىمدەگەن قايرات كەلىمبەتوۆ وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ەلدەگى قارجى ساياساتىنىڭ اياق الىسى مەن قازىر تۋىنداپ وتىرعان شۇعىل شەشىمنىڭ ماڭىزدىلىعىنا از-كەم توقتالدى.
توراعانىڭ ايتۋىنشا, ايىرباس باعامىنىڭ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, سوڭعى جىلدارى ۇلتتىق بانكتىڭ ۆاليۋتالىق ساياساتى ۇلتتىق ۆاليۋتا دەڭگەيىنىڭ 145-155 اقش دوللارى كولەمىندە ساقتالىنۋىنا باعىتتالىپ, ناتيجەسىندە بۇل ۇستانىم ەلدەگى ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن. 2013 جىلى قازاقستاننىڭ ءىجو-ءسى 6 پايىزعا ارتىپ, ينفلياتسيا 4,8 پايىزعا كەمىدى. وسى كەزەڭ ارالىعىندا قول جەتكىزگەن ىرىقتاندىرۋ بويىنشا ەڭ تومەن كورسەتكىشتى كورسەتىپ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق تاريحىندا وزىندىك ءبىر بەلەس رەتىندە دە جاريا بولعان-دى.
بۇعان قوسا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جاھاندىق ەكونوميكامەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن ەسكەرىپ, ۇلتتىق بانك الەمدىك قارجى جانە تاۋار رىنوكتارىنداعى جاعدايدى قاپەردەن شىعارا المايتىندىعىن, كوپ ۋاقىتتان بەرى الەمنىڭ بىرنەشە مەملەكەتتەرىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارىنىڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى باعامىنىڭ ءوسۋ-كەمۋ ۇدەرىسىن ءجىتى باقىلاۋدا ۇستاعاندارىن ايتادى.
«بىرىنشىدەن, جەتەكشى دامۋشى ەلدەردەگى, ونىڭ ىشىندە بريكس ەلدەرىندەگى جاعداي. اقش-تاعى «ساپالىق جۇمسارۋ» باعدارلاماسىنا سايكەس, قارجى دامۋشى ەلدەردەن دامىعان ەلدەرگە اعىلادى, ناتيجەسىندە وسى ەلدەردىڭ ۆاليۋتاسىنا قىسىم جاساۋمەن جالعاسىپ وتىراتىندىعى ءمالىم. الەمدىك ەكونوميكانىڭ كەيىنگى دامۋىنداعى بەلگىسىزدىك ۇدەرىسىنىڭ اسەرىنەن الەمدىك قارجى جانە تاۋار رىنوكتارىنداعى وزگەرىستەر ارتتى», – دەپ مالىمدەدى بريفينگ بارىسىندا ۇلتتىق بانك توراعاسى.
«ەكىنشىدەن, رەسەي ءرۋبلىنىڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى باعامىنا قاتىستى بەلگىسىزدىكتەر, ياعني تۇراقتى قالىپتاسپاعان جاعدايلار ورىن الىپ وتىر. رەسەي فەدەراتسياسى ورتالىق بانكىنىڭ رەسەي ءرۋبلىن ەركىن اينالىمعا جىبەرۋىنەن سوڭ 2013 جىلى ول اقش دوللارىنا دەگەن باعامى بويىنشا 7,1 پايىزعا السىرەدى. اعىمداعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا رەسەي ءرۋبلىنىڭ السىرەۋى تۇراقتى جالعاستى», – دەدى ول.
سونداي-اق, ءۇشىنشى سەبەبىنىڭ قازاقستان بانكتەرىنىڭ تولەم قابىلەتىنىڭ جاعدايىمەن بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇعان قوسا, قايرات كەلىمبەتوۆ اعىمداعى وپەراتسيالاردىڭ جاعىمدى بولۋىنا قاراماستان, پايدالانىلاتىن تاۋارلاردىڭ يمپورتى ەسەبىنەن تۇتىنۋ قابىلەتىنىڭ ءوسىپ جاتقاندىعىن دا جەتكىزدى.
تورتىنشىدەن, الىپساتارلىق وپەراتسيالاردىڭ ءوسۋىنىڭ اسەرىنەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكاسىندا تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋى ارتقاندىعىمەن جانە الىپساتارلىق دۇربەلەڭ مەن ايىرباس كۋرسىندا بولاتىن وزگەرىستەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانككە ۆاليۋتالىق رىنوكقا ءجيى ەنۋىنە تۋرا كەلەتىندىگىمەن ءتۇسىندىردى.
«بەسىنشىدەن, قۇنسىزدانۋدى 3-4 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ ءۇشىن بازالىق العىشارتتاردى قۇرۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى ورتاشا شۇعىل پەرسپەكتيۆادا ينفلياتسيالىق شەكتەۋگە كوشۋدى جوسپارلاپ وتىر, ياعني ول ايىرباستاۋ باعامىن قاتاڭ تۇردە رەتتەۋدى توقتاتۋدى ويلاستىرىپ وتىر. جۇرگىزىلگەن ساراپتامالىق جۇمىستاردان كەيىن دوللاردىڭ تەڭگەگە شاققانداعى باعامى 185 تەڭگە بولىپ قالادى جانە ءبىز ونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسامىز», دەپ اتاپ ءوتتى قايرات كەلىمبەتوۆ.
«جالپى, مۇنداي وزگەرىستەر تەڭگەنىڭ ايىرباستاۋ باعامىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جاقسارتىپ, سوعان سايكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ – ساراپشىلاردىڭ, سونىمەن بىرگە, يمپورت الماستىرۋشى وندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جاقسارتۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر. بۇل ءبىزدىڭ وندىرۋشىلەرگە كەدەن وداعى اياسىندا ولاردىڭ پوزيتسيالارىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», – دەپ مالىمدەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قايرات كەلىمبەتوۆ تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىنىڭ سىرتقى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ورنىنا كەلتىرۋ, سونداي-اق قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ سىرتقى ساۋدا بالانسىن جانە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قولداۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانكتىڭ ۆاليۋتالىق ساياساتىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن مالىمدەدى.
سونىمەن قاتار, ەلدەگى قارجى ماسەلەسىندەگى وقىس وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بانك تەڭگەنىڭ جاڭا باعامى 185 اقش دوللارى توڭىرەگىندە بولاتىندىعىن جانە وسى باعامدى ۇستاپ تۇرۋعا بارلىق جاعدايدىڭ جاسالاتىندىعىن باسا ايتتى. سونداي-اق, قارجىلىق وزگەرىستەر قانشالىقتى اسەر ەتسە دە, ازىرگە 20 مىڭ تەڭگەلىك ۆاليۋتانىڭ اينالىمعا شىعۋى تۋرالى اقپاراتتىڭ جوق ەكەندىگىن دە ەسكە سالدى.
تەڭگە باعامىنىڭ ۇزاق مەرزىمدىك ترەندى, ۇلتتىق بانك بۇعان دەيىن حابارلاعانداي, ىرگەلى ىشكى جانە سىرتقى ماكروەكونوميكالىق فاكتورلارعا قاتىستى بولادى. جانە دە بۇل قارجى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇرگىزىلەتىن ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيالاردان باس تارتۋ دەگەن ءسوز ەمەس ەكەندىگىن, قارجى رىنوگى مەن ەكونوميكادا تۇراقسىزدىقتى بولدىرماۋ جانە شاپشاڭ وزگەرىستەر مەن ايىرباس باعامىنداعى قىسقا مەرزىمدى وزگەرىستەردى جۇمسارتۋ ماقساتىنداعى ۇلتتىق بانكتىڭ ساياساتى جالعاساتىندىعىنا ارنايى توقتالدى. ال تەڭگەنىڭ ايىرباس كۋرسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى ترەند ماكروەكونوميكالىق جاعدايلارعا ساي تۇزىلەتىن بولادى.
ۇلتتىق بانكتىڭ ەسەپتەۋىنشە وسى باعامنان سوڭ الىپساتارلىق بولجامنىڭ الەۋەتى ازايماق.
باس بانكيردىڭ پىكىرىنشە, كەيىنىرەك ايىرباس كۋرسىنداعى وزگەرىستەر بويىنشا ۆاليۋتانىڭ كۇشەيۋى دە, السىرەۋى دە بولۋى مۇمكىن, بۇل الەمدىك ەكونوميكاداعى جاعدايعا بايلانىستى بولاتىن مەرزىمدىك قۇبىلىس.
ۇلتتىق بانك قازىرگى ۆاليۋتالىق وپەراتسيالار رەجىمىنە ەشقانداي توسقاۋىل قويماي, 2014 جىلدىڭ 11 اقپانىنان باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكى ايىرباس پۋنكتتەرىندەگى شەتەل ۆاليۋتاسىن تەڭگەگە ساتۋ-ساتىپ الۋ بويىنشا مىناداي بولجامدى ەنگىزەتىندىگىن جاريالادى. ماسەلەن, اقش دوللارىنا – 2 تەڭگە, ەۋروعا 3 تەڭگە شاماسىندا ايىرماشىلىق بولۋى مۇمكىن.
بۇدان وزگە, ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, تولەم جۇيەسىنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى جانە ۇلتتىق بانك تاراپىنان وزگە بانكتەرگە قاجەتتى قىسقا مەرزىمدى قارجىنى الدىن الا بەكىتىلگەن كەپىل بويىنشا بەرە بەرۋىن جالعاستىرادى.
ۇلتتىق بانك جانە بانكتەر تاراپىنان ايىرباس پۋنكتتەرى ءتيىستى شەتەل ۆاليۋتاسىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ايماقتارداعى فيليالدارى قازىرگى تاڭدا قاجەتتى دەڭگەيدەگى شەتەل ۆاليۋتاسىنا يە.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ ايىرباس كۋرسىنداعى وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكسپورتتىق جانە ەكونوميكانىڭ يمپورت الماستىرۋ سالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن وتاندىق كاسىپكەرلەر مەن تاۋارلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتى جاعدايلارى جاقسارادى دەپ سەنىم ارتىپ وتىر.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
____________________________
الماتى قالاسى اكىمدىگى حابارلايدى:
الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ تەڭگە باعامىنداعى وزگەرىستەرگە بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى جاساعان مالىمەتتەرگە وراي قالا اۋماعىندا ورنالاسقان ساۋدا ورىندارى مەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ نىساندارىندا جاساندى تۇردە باعا ءوسىرۋ ارەكەتتەرىن قاتاڭ قاداعالاۋدى تاپسىردى. جەكەلەگەن كاسىپ يەلەرى تاراپىنان كەلەڭسىزدىكتەر تۋىنداماس ءۇشىن ەلدەگى مونوپوليالىق زاڭدىلىقتار اياسىندا باقىلاۋ ورناتۋدى جانە قالاداعى جاعداي تۋرالى تاۋلىگىنە ەكى مارتە قالا اكىمىنە بايانداپ وتىرۋدى جۇكتەدى.