مادريد. بىلتىر بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى 193 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرىنىڭ باستارىن قوسىپ, بۇكىلالەمدىك كەڭەس وتكىزدى. جيىندا ايتىلعان پىكىرلەر بىرقاتار ماڭىزدى فاكتىنىڭ بەتىن اشتى. بيىل بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسى بۇل پىكىرلەرگە ەرەجەلەرگە نەگىزدەلگەن كوپجاقتىلىق پرينتسيپىنە قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى جاۋاپ بەرمەك.
بىرىنشىدەن, بۇكىلالەمدىك كەڭەس ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ, قىزدار مەن ۇلداردىڭ ارمانى مەن ءۇمىتى ۇقساس ەكەنىن كورسەتتى. ادامدار مەديتسينالىق قىزمەت, سانيتاريا مەن بىلىمگە قولجەتىمدىلىك ارتسا دەپ ارماندايدى. ولار پاندەميادان مەيلىنشە كوپ زارداپ شەككەن ادامدار مەن كەدەيلىكتە تۇراتىن حالىققا قولداۋ كورسەتىلگەنىن قالايدى. رەسپوندەنتتەردىڭ كوبى كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن بيوالۋاندىلىقتىڭ جويىلۋى ماسەلەسىنە الاڭدايدى. جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ 90 پايىزى قازىرگى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن عالامدىق ىنتىماقتاستىق كەرەگىن ايتسا, كوبى پاندەميا بۇكىلالەمدىك ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى دەپ ەسەپتەيدى. اسىرەسە, بۇكىل الەم جاستارىنىڭ حالىقارالىق ارىپتەستىكتى نىعايتۋعا مۇددەلى ەكەنى ەرەكشە ءۇمىت سىيلايدى.
بىلتىرعى كەڭەس الەم ەلدەرىن ارەكەتكە كوشۋگە شاقىرعان جيىن بولدى. بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتتەريش ءبىر جىل بۇرىن ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى قابىلداعان, بۇۇ75 ساياسي دەكلاراتسياسىنا نەگىزدەلگەن ء«بىزدىڭ ورتاق كۇن ءتارتىبىمىز» دەپ اتالاتىن ءىس-قيمىل جوسپارىن جاريالادى. جاڭا كۇن تارتىبىندە بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى ماسەلەلەردى شەشۋ جوسپارى قامتىلعان.
ساتسىزدىككە ۇشىراۋ قاۋپىن سەرپىلىسكە مۇمكىندىك دەپ قابىلداعان ءجون. مىنە, سوندىقتان دا مەملەكەتتەرىمىز باس حاتشىنىڭ بۇۇ-نىڭ كۇن تارتىبىنە ەنگەن ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ جولىنداعى ءىس-قيمىلدارىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتۋى كەرەك.
COVID-19 پاندەمياسىنا قارسى عالامدىق كۇرەس ءالى اياقتالعان جوق. پاندەميا ءبىزدىڭ ءوزارا بايلانىستى ءارى ءبىر-بىرىنە تاۋەلدى الەمدە تۇرىپ جاتقانىمىزدى ءتۇسىندىردى. كەيىنگى بىرنەشە ايدا اپتاپ ىستىقتان, سۋ تاسقىنى مەن ورمان ورتىنەن وتە كوپ ادام زارداپ شەكتى. بۇل كليماتتىڭ وزگەرۋى ادامزاتقا ۇلكەن قاۋىپ توندىرەتىن ماسەلە ەكەنىن دالەلدەدى.
بۇۇ – حالىقارالىق جۇيەنىڭ جۇرەگى. 76 جىل بۇرىن الەم ەلدەرى ءبىر ۇستەل باسىنا جينالىپ, حالىقارالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە عالامدىق ارىپتەستىك ورناتۋ ءۇشىن ارنايى ۇيىم قۇردى. بۇل ۇيىمنىڭ قانشا ماسەلە مەن كەمشىلىككە قاراماستان, ءالى كۇنگە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانى تاڭعالدىرماي قويمايدى. بۇۇ بەيبىت ءارى تۇراقتى بولاشاققا باستايتىن جول باسەكەدەن ەمەس, ارىپتەستىكتەن تۇراتىنىن كورسەتتى.
دەگەنمەن, حالىقارالىق ۇيىمدار قارجى داعدارىسى, پاندەميا, تەرروريزم, قىلمىستىق جەلىلەر, مۇحيتقا تونگەن قاۋىپ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى سياقتى قيىندىقتاردى ەڭسەرۋگە ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتارالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن قۇرىلعان. سوندىقتان كوپجاقتى ينستيتۋتتارىمىزدى جاڭعىرتۋدان وتكىزىپ, ولاردى ۇرپاقتار اراسىنداعى جانە عالامدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە بەيىمدەۋىمىز كەرەك.
بۇۇ-نى قۇرعان تۇلعالاردىڭ كەزى مەن قازىرگى الەم اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى بايقاپ, بىلتىر قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن رەفورمالاۋ تۋرالى پىكىرتالاس باستاپ, باس اسسامبلەيا جۇمىسىن قايتا جانداندىرىپ, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ساياساتتى نىعايتۋ تۋرالى شەشىمگە كەلدىك. 2020 جىلى 10 قاراشادا مادريدتە قول قويعان بىرلەسكەن مالىمدەمەمىزگە سايكەس, كوپجاقتىلىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان ورتاق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءۇش سالاعا ايرىقشا كوڭىل ءبولۋ كەرەك دەپ سانايمىز.
بىرىنشىدەن, بىزگە حالىقارالىق ارىپتەستىكتى قولدايتىنىمىزدى راستاۋ قاجەت. جەرگىلىكتى جەرلەردەگى جاعدايدى وزگەرتۋ ءۇشىن كوپجاقتى ۇيىمداردىڭ قارجىسى مەن قۇزىرەتى بولۋى كەرەك. بۇۇ, وڭىرلىك ۇيىمدار مەن حالىقارالىق قارجى قۇرىلىمدارىنىڭ اراسىنداعى ساياسي جانە وپەراتيۆتى دەڭگەيدەگى ارىپتەستىك جاقسارۋعا ءتيىس. جاستارعا, ازاماتتىق قوعامعا, جەكە سەكتورعا جانە اكادەميالىق ورتاعا كەلىسسوزدەر ۇستەلىنەن ورىن بەرۋ ءۇشىن كوپجاقتى جۇيە الدەقايدا اشىق ءارى ينكليۋزيۆتى بولعانى ءجون.
ءبىز وسىنىڭ ءبارىن تاجىريبەگە ەنگىزىپ جاتىرمىز. بيىل باس اسسامبلەيا جۇمىسىنىڭ اياسىندا «بەيبىت, ءادىل جانە ينكليۋزيۆتى قوعامدى ىزدەۋشىلەر» باستاماسىمەن بىرگە «بۇۇ-نىڭ ورتاق كۇن تارتىبىندە كورسەتىلگەن ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ: تەڭدىك پەن ينتەگراتسياعا قول جەتكىزۋ جولىنداعى ءىس-قيمىلدار» دەپ اتالاتىن ۆيرتۋالدى شارا وتكىزدىك.
ەكىنشىدەن, ءبىز باس حاتشىنىڭ كەدەيلىك پەن تەڭسىزدىككە قارسى الەۋەتىمىزدى نىعايتۋعا ارنالعان باعدارلاماسى بويىنشا ارەكەت ەتىپ, ينكليۋزيا, تەڭدىك پەن ادىلدىككە جول اشىپ, كليماتتىق داعدارىس پەن بيوالۋاندىلىقتىڭ جويىلۋىنا قارسى كۇرەسىپ, پاندەميانىڭ بولاشاق قاۋپىنە دايىندالۋىمىز كەرەك.
COVID-19 داعدارىسىنان كەيىن ىندەتتىڭ ءورشۋى, جاڭا سوعىس, جاپپاي كيبەرشابۋىل, ەكولوگيالىق اپات پەن باسقا دا كۇتپەگەن وقيعالار سياقتى كۇردەلى قاۋىپتەردى بولجاۋ, الدىن الۋ جانە باسقارۋ دەگەن ۇجىمدىق قابىلەتىمىزدى شىڭداۋ كەرەكتىگىن تۇسىندىك. سوندىقتان باس حاتشىنىڭ قاۋىپتەردى بولجاۋ جانە باسقارۋداعى عالامدىق الەۋەتتى كۇشەيتۋ جولدارى, ونىڭ ىشىندە بۇكىلالەمدىك جاڭا «توتەنشە پلاتفورما» قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن قولدايمىز.
ۇشىنشىدەن, 2023 جىلى بولاشاق ءسامميتىن وتكىزۋ يدەياسىن ماقۇلدايمىز. ءبىز حالىقارالىق ارىپتەستىكتى نىعايتۋ جولىنداعى ءىس-قيمىلدارىمىزدى قايتا باستاۋ ءۇشىن وسى مۇمكىندىكتى پايدالانۋىمىز كەرەك. قازىرگى الەمدەگى وسى ءساتتى پايدالانىپ, قولايلى, ءتيىمدى, ازاماتتارعا ەسەپ بەرىپ, سولاردىڭ يگىلىگىنە جۇمىس ىستەيتىن, ءبىز كەزدەسكەن عالامدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە كومەكتەسەتىن كوپجاقتى جۇيە قۇرۋىمىز قاجەت.
ءبىز وسى باستامانىڭ الدىڭعى شەبىندە بولعىمىز كەلەدى. ەرەجەلەرگە نەگىزدەلگەن كوپجاقتىلىق ءپرينتسيپىن بىرگە ىسكە قوسا الامىز. بۇل پرينتسيپ نەگىزىندە بۇۇ-نىڭ الدەقايدا مىقتى ءارى ينكليۋزيۆتى ۇلگىسى جاتىر. قازىرگى زاماننىڭ ەڭ ۇلكەن ساياسي مىندەتى – وسى.
كارلوس الۆارادو كەسادا,
كوستا-ريكا پرەزيدەنتى
دجاسيندا اردەرن,
جاڭا زەلانديا پرەمەر-ءمينيسترى
ستەفان لەۆەن,
شۆەتسيا پرەمەر-ءمينيسترى
سيريل رامافوسا,
وڭتۇستىك افريكا پرەزيدەنتى
ماكي سالل,
سەنەگال پرەزيدەنتى
پەدرو سانچەس,
يسپانيا پرەمەر-ءمينيسترى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org