باعانىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ كەرەك

«بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, قازىرگى تاڭدا الەمدىك نارىقتا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعانىڭ ءوسۋ ءۇردىسى ساقتالۋدا. ماسەلەن, تامىز ايىندا الەمدىك باعالار وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 33%-عا ءوستى. قانت 9,6%-عا, وسىمدىك مايلارى – 6,7%-عا, ءدان­دى داقىلدار – 3,4%-عا, ونىڭ ىشىندە بيداي – 8,8%-عا قىمباتتادى. مۇنىڭ ءبارى قا­زاقستاننىڭ ىشكى نارىعىنداعى باعا­نىڭ وسۋىنە اسەر ەتەدى. ويتكەنى بىل­تىر­دىڭ وزىندە ەلگە اكەلىنگەن اۋىل شارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىنىڭ يمپورتى 4 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى», دەدى ب.وسپانوۆ.

جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسى 9,6%-عا ءوستى. ەڭ جوعارى ءوسىم نۇر-سۇلتان قالاسىندا (11,3%), قىزىلوردا (11,2%) جانە جامبىل (10,7%) وبلىستارىندا ورىن الدى. بۇل رەتتە جىل باسىنان بەرى بىردە-ءبىر ايماقتا ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ تومەندەۋى بايقالمادى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنان ەڭ قاتتى قىمباتتاعانى – ءسابىز. ونىڭ باعاسى 40,7%-عا, كۇنباعىس مايى – 29,4%-عا, قىرىققابات – 25,7%-عا, كارتوپ – 21,2%-عا, پياز – 19,5%-عا, جانە وسى جىلدىڭ 8 ايىندا ءوندىرىس كولەمىنىڭ 3 ەسەگە ارتقانىنا قاراماستان, قانت 13%-عا قىمباتتاعان. «تالداۋ كورسەتكەندەي, جىل سايىن كارتوپ پەن ءسابىزدىڭ باعاسى نەگىزىنەن ماۋ­سىمنان تىس كەزەڭدە (ناۋرىز-شىلدە) جانە ەگىن جيناۋ ناۋقانىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى كەيدە قىستا كوتەرىلەدى. مۇنىمەن قوسا, بۇگىنگى تاڭدا كوكونىس (كارتوپ, ءسابىز, پياز, قىزىلشا, قىرىققابات) باعاسىنىڭ ودان ءارى وسۋىنە اسەر ەتەتىن بىرقاتار فاكتورلار بار. اتاپ ايتقاندا, كولىك شىعىندارىنىڭ ءوسۋى, بيىل جازدا بىرنەشە ايماقتا ورىن العان قۇرعاقشىلىق, جالداۋ اقى­­سى­نىڭ ءوسۋى جانە ت.ب. ناقتى شارالار قا­بىل­دان­باعان جاع­دايدا باعالار ماۋ­سىمدىق مەر­زىم باس­تالعانعا دەيىن ءوسۋى مۇمكىن. بۇل بول­جام بويىنشا, وسى جىلدىڭ سوڭى­نا دەيىن جالعاسپاق», دەپ اتاپ ءوتتى ول.

ب.وسپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مينيسترلىگى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ىسكە اسىرىپ جاتقان شەكتى ماندەر مەن رۇقسات ەتىل­گەن بولشەك ساۋدا باعالارىن بەلگىلەۋ, ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەلەرىن ۇيىمداس­تىرۋ, ساۋدا جەلىلەرىن نەسيەلەۋ سياقتى شارا­لار ەشبىر وڭىردە ينفلياتسيانى بەلگى­لەنگەن نەمەسە ودان تومەن دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرا الماۋدا. سونىمەن قاتار وڭىر­لەردە تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپ­تاستىرۋ بويىنشا جۇمىس ءتيىستى دەڭ­گەيدە ۇيىمداستىرىلماعان. «وڭىرلەر­دىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارىنىڭ قولدا بار قورلارىمەن قامتا­ماسىز ەتىلۋى (ناقتى تۇتىنۋ بويىنشا) بىرنەشە كۇننەن ءبىر اپتاعا دەيىنگى ۋا­قىتقا عانا جەتەدى. مىسالى, 20 قىر­كۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا اقتوبە جانە جامبىل وبلىستارىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ بىرنەشە ءتۇرى (ۇن, كۇرىش) بويىنشا عانا قورلار قالدى. ال اتىراۋ جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىنداعى تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ قورى جوق. تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ەڭ از قارجىلاندىرۋ سولتۇستىك قازاقستان (146,6 ملن تەڭگە), قىزىلوردا (83,5 ملن تەڭگە) جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا (23,6 ملن تەڭگە) كوزدەلگەن», دەدى كەڭەس توراعاسى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا بۇرىن ساتىپ الىنعان ازىق-ت ۇلىك كولەمى الداعى كەزەڭدە جەتكىلىكسىز بولادى. وسىعان بايلانىستى باعانىڭ الىپساتارلىق ءوسۋىن ازايتۋ ماقساتىندا 2021 جىلدىڭ كوكتەمىندەگىندەي باعانى كوتەرۋ ارە­كەتتەرىنە ءتيىستى تۇردە جاۋاپ بەرۋ قاجەت.

قازىرگى ۋاقىتتا بازارلاردا الىپساتارلار وتە جوعارى ۇستەمە باعا قويادى. مىسالى, بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرى كارتوپ پەن ءسابىزدى تيىسىنشە 70-80 جانە 110 تەڭگە باعامەن ساتادى. ال بازارلاردا باعا 155 جانە 205 تەڭگەگە دەيىن جەتەدى (ماسەلەن, اقتاۋ قالاسىندا – كارتوپ 189 تگ, ءسابىز 287 تگ). «مۇنداي فاكتىلەر تىكەلەي شارۋاشىلىقتاردان ءونىمدى فورۆاردتىق ساتىپ الۋدىڭ ءالسىز ۇيىمداستىرىلعانىن ايعاقتايدى. ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, 2020 جىلدىڭ جازىندا وڭىرلىك اكك-گە اۋىل شارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىن بەلگىلەنگەن باعا بويىنشا ساقتاۋ شارتتارىن جاساسۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن جىبەرىلگەن حاتتارعا جاۋاپ بولماعان. سالدارىنان ماۋسىم ايىندا كارتوپ باعاسى رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا ەسەپپەن ءبىر كيلوسى ءۇشىن 217 تەڭگەگە, ال جەكەلەگەن وڭىرلەردە 290 تەڭگەگە جەتتى», دەدى ب.وسپانوۆ.

وسىعان بايلانىستى, Nur Otan پارتياسى جانىنداعى اگرارلىق سەكتوردى دامىتۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەس اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, Nur Otan پارتياسىنىڭ وڭىرلىك فيليالدارىنىڭ توراعالارى – وبلىس اكىمدەرىنە نارىقتى تۇراقتاندىرۋ جانە نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باعاسىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ قاجەتتى تىزبەسى مەن كولەمىن ايقىنداۋعا, ءونىمدى تىكەلەي تاۋار وندىرۋشىلەردەن تومەن باعامەن ساتىپ الۋ ارقىلى وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا ازىق-ت ۇلىكتىڭ جەتكىلىكتى رەزەرۆتەرىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋعا قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىمدار بەردى.

Nur Otan پارتياسى جانىنداعى اگ­رار­لىق سەكتوردى دامىتۋ جونىندەگى وڭىر­لىك جانە اۋماقتىق قوعامدىق كەڭەس­تەرگە وسى جىلدىڭ 8 قازانىنا دەيىن الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك باعا­سىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ جانە ىشكى نا­رىقتى وتاندىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن مولايتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ تاپسىرىلدى. قابىلدانعان شارالار تۋرالى اقپاراتتى پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتىنا 2021 جىلعى 1 قاراشاعا دەيىن ۇسىنۋ قاجەت ەكەنى حابارلاندى.