ءسۇت پەن ەت وندىرۋدە وزىق تاجىريبە بار

ىشكى نارىقتا ەت, ءسۇت ونىمدەرى باعاسىنىڭ كۇرت قىمباتتاۋى ۇكىمەتتى الاڭداتىپ, وسى سالانى قولداۋ قولعا الىندى. مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ با­عىتىن ۇكىمەت بىرنەشە جىلدان بەرى نىسانالى تۇردە ۇستانىپ كەلەدى. بيىلعى جولداۋىندا پرە­زي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسە­لەسىن كۇن تارتىبىنەن تۇسىر­مەۋدى تالاپ ەتتى. نىسانالى باعىت ارقىلى بەرىلگەن جەڭىل­دەتىلگەن نەسيە مەن سۋبسيديا كە­شى­كپەي-اق ناتيجەسىن بەرە باس­­تا­دى. سولتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىندا قازىر 600 مىڭ توننا ءسۇت وندىرىلەدى. سوڭعى بەس جىلدا وڭدەلگەن ءسۇت كولەمى 34 پايىز­دان 53 پايىزعا دەيىن ارتتى. بۇل ارينە, ايتارلىق تابىس.

جۋىردا وسى تابىستىڭ سىر-سيپاتىن جەتكىزۋ ءۇشىن پرە­زيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءوزىنىڭ كوشپەلى ءباسپاسوز ءماسلي­حاتىن ۇيىم­داستىردى. وعان وبلىس اكى­مىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات تاسماعانبەتوۆ, «دايىن­دىق» جشس ديرەكتورى ءبىرجان شايمەردەنوۆ, «سكا-اگرو-2050» جشس قۇرىل­تاي­شىسى اناتولي رافالسكي قاتىسىپ, جۋرناليستەردىڭ سۇراق­تارىنا جاۋاپ بەردى.

م.تاسماعانبەتوۆ وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان «جول كارتاسى» بويىن­شا 185 ملرد تەڭگەنىڭ 103 ينۆەس­تيتسيالىق جوباسىنىڭ 36-ى بيىل ىسكە اسىرىلىپ جات­قانىن جەتكىزدى. الداعى بەس جىل­دا بارلىعى 30 مىڭ باستى قام­تي­تىن تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن 50-گە جەتكىزۋ كوزدەلگەن. ەت ءون­دىرۋ باعىتى بويىنشا 12 مال بور­داقىلاۋ الاڭى جانە 12 اسىل تۇقىمدى مال ءوسىرۋ ورتالىعى, 7 قوي فەرماسى, سونىمەن قاتار جىلىنا 6 مىڭ توننا ەت بەرەتىن 2 برويلەرلىك قۇس فابريكاسىن سالۋ جوسپارلانعان.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ قۋاتتى الەۋەتىنە قول جەتكىزىپ, تاماشا مۇمكىندىكتەرگە يە بولدى. وڭىردە اۋىل شارۋاشىلى­عى­نا ارنالعان 7 ملن 313 مىڭ گەكتار جەر كولەمى بار. سونىڭ 5 ملن گەكتارى ەگىس بولسا, قالعان 2 ملن گەكتارى – جايىلىم. بۇ­گىنگى تاڭدا وبلىس ەلىمىزدىڭ اس­تى­عىنىڭ تورتتەن ءبىرىن, ءداندى دا­قىل­دارىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن, جۇ­مىرت­قانىڭ 11 پايىزىن, ءسۇتىنىڭ 10 پايىزىن, ەتىنىڭ 5 پايىزىن بەرىپ وتىر. قازىر وبلىستا 100-دەن ارتىق شارۋاشىلىق ءسۇت وندىرۋمەن اينالىسادى. سونىڭ ىشىندە 21 تسيفرلى تاۋارلى ءسۇت فەرماسى بار. سوڭعى ءۇش جىلدا ونىڭ 12-ءسى سالىنىپ, پاي­دا­لانۋعا بەرىلدى. مەملەكەت باس­­شىسى بەكىتكەن وبلىستىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى­نىڭ ەكىنشى كەشەندى جوسپارى اتالعان تابىسقا جەتۋگە ۇشان-تەڭىز شاراپاتىن تيگىزىپ وتىر. ۇكىمەت تاراپىنان بەرىلگەن سۋب­­سي­ديالار مەن سالىقتىق پرەفە­­رەن­تسيالار شارۋالاردىڭ دامي تۇسۋىنە مۇمكىندىك بەرۋدە. مى­سالى, 2018 جىلدان بەرى اگرار­لىق نەسيە كورپوراتسياسى 8 شارۋا­شى­لىقتى 7 ملرد تەڭگەگە قار­جى­لاندىردى. وبلىستىڭ ىشكى قار­جىسى ەسەبىنەن 4,5 ملرد تەڭ­گە­گە 14 جوبانىڭ شىعىنى كوتەرىل­دى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تەن كەشەندى جوسپاردىڭ ايا­سىندا 5,1 ملرد تەڭگەنىڭ 7 جو­باسى قار­جى­لاندىرىلعان. وسى قولداۋ ارقىلى وبلىس جىلى­نا 1 ملن توننا ءسۇت وندىرۋگە قول جەت­كىزۋ­دى مەجەلەپ وتىر. بۇل ءۇشىن جو­عارى ءونىمدى, اسىل تۇقىم­دى مال مەن جوعارى ءونىمدى ساۋىن تەح­­نو­لو­گيالارىن جەتكىزۋ ىندەت­كە قا­را­ماي تۇراقتى ارناعا ءتۇسىپ, جال­عاسىپ جاتىر. بيىل وبلىس شا­رۋا­شىلىقتارى 10 مىڭنان اس­­تام ءسۇتتى جانە ەتتى قارا مال جەت­­كىزۋ­دى جوس­پارلاعان. بۇگىنگە دەيىن سو­نىڭ 3 مىڭنان استامى جەتكىزىلدى.

يۆان زەنچەنكونىڭ تاۋار­لى ءسۇت فەرماسىندا ءبىر تاۋ­لىك­تە 14 توننا ءسۇت ساۋىلادى. مۇن­داي فەرمالاردىڭ سانى قازىر 16-عا جەتتى. جىل سوڭى­نا دەيىن 5,2 مىڭ سيىر ساۋاتىن 10 فەرماعا جەتكىزىلمەك. تاۋار­لى ءسۇت فەرمالارىن سالۋ مەن ونىڭ وزىندىك پروبلەمالارى جو­نىندە ا.رافالسكي مەن ب.شاي­مەردەنوۆ تە ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. «مال شارۋاشىلىعى وتە كۇردەلى بولعانىمەن ونى شەبەر ۇيىمداستىرا بىلسە, ەش قيىندىعى جوق. تابىسقا دا, رەنتابەلدىلىككە دە جەتۋدىڭ نەگىزى – جۇمىستى دۇرىس ۇيىم­داس­­تىرا ءبىلۋ. سونىمەن بىرگە ەگىس شا­­رۋا­­شىلىعىنداعى جۇ­مىس­­­كەر­­لەر كوكتەمگى ەگىس پەن كۇزگى وراق­تان كەيىن جۇمىس­سىز قال­عاندا ولارعا مال شارۋاشى­لىعىنىڭ ۇزىلمەيتىن شارۋالارىن تاپسىرىپ, ەڭبەكاقىلارىنىڭ ۇزىل­مەۋىن قامتاماسىز ەتەمىز», دەدى ا.رافالسكي.

ول مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋدىڭ سىرلارىن كانادا مەن ەۋروپا ەلدەرىنە بارعان ساپارىندا ۇيرەنگەنىن ايتتى. «بۇرىن ءبىز جوعارىدان تۇسى­رىل­گەن ادىسپەن عانا جۇمىس ىس­تەۋگە ماشىقتانىپ, ەشتەڭە ويلا­ما­ساق, ەندى ءوزىمىز وزىق ادىستەردى دامىعان ەلدەردەن ۇيرەندىك. ارينە, ءبارىن بىردەي بويعا سىڭىرە المادىق, بىراق جىلدار وتكەن سايىن شەبەرلىگىمىزدى ۇشتاپ كەلەمىز», دەدى مامان.

ءبىرجان شايمەردەنوۆتىڭ «دايىندىق» جشس-ءى – وبلىس­تاعى وزىق فەرما. وندا قازىر 1 مىڭنان اسا سيىر ساۋىلادى. ءبىرجان ءابدىلمان ۇلى «سيىردىڭ سۇتتىلىگى – تىلىندە» دەگەن حالىق نا­قىلىن ەسكە الىپ, ءونىمدى كوپ الۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن جەم-ازىق­تىڭ قۋاتتى, ءسىڭىمدى, تابەتتى بولۋىنا نازار اۋدارۋى كەرەگىن ايتتى. «سوندىقتان ەكى جىلدىق جەم-ازىق قورىن دايىندادىق. سونىمەن بىرگە ءتولدى امان ساق­تاۋ ءۇشىن الدىمەن ون كۇن ۋىز ءسۇتىن ەمىزەمىز. ودان كەيىن ەكى اي بويى ايرىلماعان اق ءسۇت ىشەدى. سوندا ءتول تەز جەتىلىپ, جەدەل وسەدى. ودان ءارى بەس ايعا دەيىن قۇر­عاق ءسۇت بەرىلەدى. وسىدان سوڭ ەتكە باعىتتالاتىن ەركەك بۇ­زاۋ­لاردىڭ تاۋلىكتىك سالماق قوسۋى كەم دەگەندە ءبىر كيلودان بولادى», دەدى ول مال باسىن ساقتاۋ ماسەلەسى تۋرالى تاجىريبەسىمەن بولىسكەندە. «دايىندىق» جشس-دە تاۋلىگىنە 600-دەي سيىر ساۋىلىپ, 10 مىڭ تونناداي ءسۇت تاپ­سى­رى­لادى. «بۇل – كۇن سايىن فەر­ما­­مىز سۇتتەن عانا 2 ملن تەڭگە­دەي اقشا تابادى دەگەن ءسوز. ءبىر اپ­تادا 12-13 ملن تەڭگەدەي تۇ­­سە­دى. بۇل شارۋاشىلىقتىڭ باس­­قا سا­لالارىن دامىتۋعا ۇلكەن پاي­­دا كەل­تىرەدى. سوندىقتان ءسۇت ءون­دى­رۋ­دى ۇلعايتا تۇسەمىز», دەدى ول. فەر­مانىڭ ساۋىنشىلارى ايىنا 400 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, مالشىلارى 250-280 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا ەڭبەكاقى الادى. سوندىقتان دا اتالعان كاسىپورىن ورنالاسقان دايىندىق اۋىلىندا بوس جۇمىس ورىندارى جوق كورىنەدى.