...قولداۋ بىلدىرەدى
الەمگە تىنىشتىق بەرىڭىزدەر, مىرزالار!
«بىزگە ەۋرازياداعى «ۇلكەن ويىندار» قاجەت ەمەس, بارشاعا بەيبىت, قاۋىپسىز جانە تۇراقتى بولاشاق قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا زور سەرپىلىس كەرەك!», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ دۋشانبە قالاسىندا وتكەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىندە سويلەگەن سوزىندە. الەم وسىنداي ءبىر اۋىز, بىراق پاراساتقا تولى ءسوزدى ەستىمەگەلى قاشان؟! قارۋلى قاقتىعىستار مەن بەيبىت حالىقتىڭ قىرىلۋىنان, قانتوگىستەردەن, جارتىلاي اش, جارتىلاي جالاڭاش كۇن كەشۋدەن, ءوزارا تەكە-تىرەستەردەن, ءبىرىن-ءبىرى قۇلدىراتۋ ءۇشىن, قۇلاتۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان سانكتسيالاردان, ەلىنىڭ تىنىشتىعىنىڭ شىرقى بۇزىلعان حالىقتىڭ باسىنا پانا ىزدەپ بوسىپ كەتۋلەرىنەن, ادام بالاسىنىڭ بىرىنە-ءبىرى جاساپ جاتقان ءتۇرلى زورلىق-زومبىلىقتارىنان, شىنىن ايتقاندا, شارشادىق!
ادامزات شارشادى! دۇنيە شارشادى! ەندى ءبىر ءسات سول الەمنىڭ تىنىشتالۋى دا كەرەك قوي! پرەزيدەنت توقاەۆ ايتىپ وتىرعانداي, «ەۋرازياداعى ۇلكەن ويىندار» قاشانعى جالعاسادى؟! قاشانعى قارا حالىق سول ويىننىڭ زاردابىن تارتا بەرەدى؟! الدە الەم قولىندا اتوم قارۋى مەن كۇش-قاراجاتى بار الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ باسىندا وتىرعانداردىڭ تەك وزدەرى عانا ىقپالدى, تەك وزدەرى عانا كوشباسشى بولۋلارى كەرەك دەگەن تالاستارىنىڭ ءوزارا ويىنشىعىنا اينالىپ بارا ما؟! ادام تاعدىرىمەن ويناۋ ما بۇل؟! الەمگە تىنىشتىق بەرىڭىزدەر, مىرزالار!
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيىلعى «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» جولداۋىندا «اۋعانستانداعى احۋال جانە جاھاندىق شيەلەنىستىڭ كۇشەيۋى بىزگە قورعانىس ونەركاسىبى كەشەنىن جانە اسكەري دوكترينامىزدى تولىعىمەن قايتا قاراۋعا مىندەتتەيدى. ءبىز سىرتقى قاتەرگە جانە وقيعانىڭ قالاي وربۋىنە دە دايىن بولۋىمىز كەرەك», دەۋى ابدەن ورىندى. ويتكەنى سىرتقى كۇشتەردىڭ اۋعانستانداعى قازىرگى جاعدايدى كەشەگى كەڭەستىك ءبىر جۇيەدە بولعان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىن قارۋلى قاقتىعىستار مەن داۋ-جانجالداردىڭ ايماعىنا اينالدىرىپ جىبەرۋ قاۋپى دە جوق ەمەس, بار. سوندىقتان قازاقستان باسشىسى ايتقان «ەۋرازياداعى ۇلكەن ويىندار» الاڭىنا اينالىپ كەتۋگە جول بەرمەس ءۇشىن قازاقستان, تاجىكستان, وزبەكستان, تۇرىكمەنستان, قىرعىزستان باسشىلارىنىڭ ءجيى-ءجيى باسقوسۋلارى وسى قاۋىپتىڭ الدىن الۋ تۇرعىسىنان ورىندى دەپ سانايمىز جانە قولداۋ بىلدىرەمىز.
تۇرسىن كوپەەۆ,
وتستاۆكاداعى پوليتسيا مايورى
قاراعاندى
...ۇيلەسىمدىلىككە ۇندەيدى
...ۇلتتىق قۇندىلىق – ۇرپاق نەسىبەسى
قازاق حالقى تالاي عاسىر تالماي تالپىنعان تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەن كەزدە قالپاعىمىزدى اسپانعا اتىپ قۋاندىق. ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا جان-جاقتان قاۋمالاعان قيىنشىلىقتارعا دا, ولاردىڭ وتكىنشى ەكەنىن بىلگەندىكتەن, ونشا-مۇنشا موي قويعان جوقپىز. ويتكەنى زامانا جەلىنىڭ قۇبىلا ۇيىتقىعان ىزعارىنان ىقپاي, قاشاندا توتەپ بەرە بىلگەن ەر قازاقتىڭ ەركىندىك اڭساعان ۇرپاعى ەدىك.
قۇدايعا شۇكىر دەيىك, بۇگىندە كوپتەگەن قيىنشىلىق ارتتا قالدى. كەيبىر تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ ءالى دە بار ەكەنىنە قاراماستان, ەل بىرتە-بىرتە ەڭسە تىكتەپ كەلەدى. قازىر قولى قيمىلداعاننىڭ اۋزى قيمىلدايتىن زامان عوي, ەرىنبەي ەكى قولىنا ءبىر كۇرەك ۇستاعان ادامدار ەشكىمگە الاقان جايماي-اق تىرشىلىكتەرىن جاساپ جاتىر.
ەلىمىزدە قالىپتاسقان بۇگىنگى قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان دەۋگە كەلەتىن بەيبىت زاماندا اتتەگەن-اي دەگىزبەي قويمايتىن وقىس وقيعالاردىڭ دا اراگىدىك بوي كورسەتىپ قالاتىنى وكىنىشتى, ارينە. تەلەديداردان, اقپارات قۇرالدارىنان, الەۋمەتتىك جەلىلەردەن نەشە ءتۇرلى سۇمدىق جاعدايلاردى كورىپ تە, ەستىپ تە ءجۇرمىز.
ماسەلەن, قاتىگەز انا, تاستاندى بالا, جالعىزباستى اكە, بالدىرعان زورلاعان وڭباعاندار, قارتتار مەن جەتىمدەر ۇيىندە ءوزىمىزدىڭ كوگەنكوزدەرىمىزدىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانى, ءبىر-بىرىمەن سوتتاسقان اعايىن, كىسى ولىمىنە سوقتىرعان اتىس-شابىس سەكىلدى قوعامىمىزدى قوجىراتقان كەلەڭسىزدىكتەر كوڭىلگە كىربىڭ ۇيالاتپاي قويمايدى. نەبىر زار زاماندا جەتىمى مەن جەسىرىن جىلاتپاعان قازاقتىڭ ۇرپاعى ەدىك. وسىندايدا بۇگىندە وزگەرگەن ادام با الدە زامان با دەگەن سۇراق كوكەيدە كەپتەتىلىپ تۇرىپ الاتىنى بار. ال وسى ساۋالعا ءسىز بولىپ, ءبىز بولىپ جاۋاپ ىزدەپ كورسەك. مەنىڭشە, بۇل – بىرتە-بىرتە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدان الشاقتاپ بارا جاتقانىمىزدىڭ سالدارى. سوندىقتان ءسوز ۇعاتىن بارشا اعايىنعا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدان اجىرامايىق دەگىم كەلەدى.
نۇرجان بايمەنوۆ,
جەكە كاسىپكەر
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
تۇلكىباس اۋدانى
...ۇسىنىسىن بىلدىرەدى
اماناتقا قيانات جاسامايىق
الاشتىڭ ارداقتىسى, بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى س.سەيفۋلليننىڭ 1923 جىلى «كەڭسەنىڭ ءتىلى قازاق ءتىلى بولماي, ءىس وڭبايدى» دەپ كورەگەندىك تانىتقانىنا دا ءبىر عاسىرداي ۋاقىت بولىپتى. ارينە, مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلە ەتىپ كوتەرۋدەن كەندە ەمەس. بىراق وكىنىشكە قاراي, ىلگەرى باسىپ جاتقان ءىس شامالى.
كوپتەن بەرى ويىمدا جۇرگەن وسى جايت تۋرالى جازۋىما سولتۇستىككە ساپارىمىز تۇرتكى بولدى. وسىدان شامالى ۋاقىت بۇرىن اقمولا وبلىسىنىڭ استراحان اۋدانىندا تۇراتىن قۇدامىزدىڭ مەرەيتويىنا بارىپ قايتتىق. كورسەتكەن سىي-قۇرمەتتەرىنە وتە ريزا بولدىق. قازاقى قالىپپەن ۇلكەن قوناقجايلىق تانىتتى.
بىراق قۋ كوڭىلدىڭ ءبىر كوتەرىلمەي-اق قويعانى. وعان سەبەپ, وتباسى مۇشەلەرى تۇگەلدەي دەرلىك ورىسشا سويلەيدى ەكەن. داستارقاندا قۇس سۇتىنەن باسقانىڭ ءبارى بار, تەك قازاق تىلىنە عانا ورىن جوق. وڭتۇستىكتەن كەلگەن بىزدەر ءۇشىن كەيبىرەۋلەرى قازاقشا سويلەۋگە تىرىسىپ-اق جاتىر.
ءبىر اتاپ كورسەتەرلىگى, وزدەرى شەتتەرىنەن ونەرلى, ءانشى كەلەدى ەكەن. ورىنداعاندارى دا تەك حالىق اندەرى. ورىسشا وقىعان, بىراق قازاقشا بىلەتىن قۇدامىزدىڭ 17 جاستاعى نەمەرەسىنىڭ (قازاقشا تۇسىنگەنىمەن, سويلەمەيدى) دومبىرانىڭ قۇلاعىندا وينايتىنىن كورىپ, تاڭداي قاقتىق. قۇرمانعازىنىڭ, تۇركەشتىڭ, داۋلەتكەرەيدىڭ كۇيلەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىنداپ بەردى. شىن كوڭىلدەن ريزاشىلىق بىلدىردىك.
ايتايىن دەگەنىم, بۇگىندە انا ءتىلىمىزدى باسقا ۇلتتار عانا ەمەس, ءوزىمىزدىڭ قازاقتارعا ۇيرەتۋدىڭ ءوزى قيىنعا سوعىپ وتىر. انا ءتىلىمىزدىڭ التىن تاعى نەگە بوس تۇر دەگەن ساۋال مەنى ازامات رەتىندە بۇعان دەيىن دە كوپ ويلاندىراتىن. تۇسىنگەن ادامعا ءبىر-ءبىرىمىزدى قازاقشا سويلەۋگە ۇگىتتەپ وتىرعانىمىزدىڭ ءوزى ۇيات نارسە. ال وسى ساپاردان كەيىن 2025 جىلعا دەيىن حالقىمىزدىڭ 90 پايىزى قازاقشا سويلەيدى دەگەنگە كۇمانىم ارتا ءتۇستى. كەيبىر ۇلكەن لاۋازىمداعىلاردىڭ انا تىلىمىزدە سويلەي الماي تۇرعانىن كورگەندە نامىسىم كەلەدى.
انا ءتىلىمىزدى كەلەشەك ۇرپاققا جەتكىزۋ ءار قازاققا امانات بولۋى ءتيىس. اماناتقا قيانات جاساۋعا بولمايدى!
شايگۇل قاشاعانوۆا,
ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى
جامبىل وبلىسى,
قورداي اۋدانى,
نوعايباي اۋىلى