پاندەميا ينتەرنەت مۇمكىندىگىن ارتتىردى

ءىس-شاراعا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي, ەقىۇ-نىڭ باق بوستاندىعى جونىندەگى وكىلى تەرەزا ريبەيرو, قازاقستانداعى بۇۇ تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري, ەۋروپالىق حابار تاراتۋ وداعى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى جان فيليپ دە تەندەر, Nur Media حولدينگىنىڭ باس ديرەكتورى بولات كاليانبەكوۆ, «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» اق باسقارما ءتورايى­مى كۇلاش ءشامشيدينوۆا قاتىس­تى. پىكىرتالاس مودەراتورى – مەديامەنەدجەر, Tan Media Group يەسى ارمانجان بايتاسوۆ.

اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان شەتەلدىك قوناقتارعا, ارىپتەستەرىنە العىس ايتىپ, پاندەميا سالدارىنان پايدا بولعان ماسەلەلەر مەن وزگەرىستەرگە توقتالدى.

«ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاس­قاننان كەيىن جاڭا كەزەڭ باستالادى, ونىڭ باستى مىندەتى – ادامدارعا پاندەميادان كەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا قالاي بەيىمدەلۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىرۋ. بۇل كەزەڭدە نەگىزگى سوققى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە تيگەنىن بىلەمىز. مەنىڭ ويىمشا, ەكونوميكانىڭ بۇل سەكتورى بۇرىنعى قالىپتى ءومىرىن جوعالتىپ الدى جانە كوبىنە باسىنان باستاۋعا ءماجبۇر. بۇل رەتتە ونىڭ بارلىق وكىلىنىڭ مەملەكەتتىڭ قولداۋ شارالارىنا تولىق حاباردار بولۋى وتە ماڭىزدى», دەدى ايدا بالاەۆا.

«ىندەتپەن كۇرەس ءالى دە جالعاسىپ جاتىر. بۇل باعىتتاعى قارقىندى جۇمىستى جال­عاس­تىرۋىمىز كەرەك. مينيسترلىك جۋر­ناليس­تەردىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن ما­سە­لەلەردى شەشىپ, كاسىپتەرىنە جاردەم ەتۋ­دى ماڭىزدى مىندەت دەپ بىلەدى. جاڭا شارتتار­دا ينتەرنەت مۇمكىندىگى ون ەسە ارتتى. وعان حالىقتىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا بەيجاي قارا­ماۋى, وقشاۋلانۋ كەزىندە بوس ۋاقىتتىڭ كوبە­يۋى مەن قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ سەبەپ. پان­دە­ميا باستالعالى قولدانۋشىلاردىڭ تالعا­مى دا وزگەردى. ولار جاڭالىق پەن ونلاين ترانس­ليا­تسيا­لارعا دەن قويا باستادى», دەدى مينيستر.

سونىمەن قاتار مينيستر جالعان اقپا­راتپەن كۇرەسكە قاتىستى شارالار­عا توقتا­لىپ ءوتتى. «الەۋمەتتىك جەلىدە كارانتيندىك تالاپتارعا, ۆاكتسينا سالدارىنان بولاتىن ءولىم, ۆاكتسينالاۋدىڭ ادام دەنساۋلىعىنا تەرىس اسەرى جانە تاعى باسقالار تۋرالى جالعان اقپارات جيىلەپ كەتتى. ينتەرنەت جەلىسىندەگى وسىنداي تەرىس اقپاراتتى ازايتۋ ماقساتىندا stopfake.kz سايتى ىسكە قوسىلدى. ول باق-تا, الەۋمەت­تىك جەلىلەردە, مەسسەندجەرلەردە جانە تۇسىنىك­تەمەلەردە تاراتىلاتىن اقپاراتتىڭ دۇ­رىستىعىن تەكسەرەدى. سايت ىسكە قوسىلعان­نان بەرى 1500-دەن استام جالعان اقپارات تەرىسكە شىعارىلدى», دەدى ايدا بالاەۆا.

پانەلدىك پىكىرتالاسقا قاتىسقان ەقىۇ-نىڭ باق بوستاندىعى جونىندەگى وكىلى تەرەزا ريبەيرو پاندەميا جاعدايىن­داعى باق-تىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, جۋرناليستەر قۇقىعى ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى.

«پاندەميا ەكى جىل بويى جالعاسۋ ۇستىندە. وسى ۋاقىت ارالىعىندا كوپتەگەن جاھان­دىق ماسەلە پايدا بولدى. سونداي پروب­لە­مالاردىڭ ءبىرى – ۆاكتسينالاۋ. قازىرگى تاڭدا ور­كەنيەتتى ەلدەر دامۋشى ەلدەردى ۆاكتسي­نا­مەن قامتاماسىز ەتۋگە كىرىستى. پان­دە­ميا كەزىندە انتيۆاكسەر­لەردىڭ ارەكەتىن كورىپ وتىرمىز. بۇل رەتتە باق ىندەتپەن كۇرەستە كۇش بىرىكتىرۋ ءۇشىن اسا قاجەت», دەدى تەرەزا ريبەيرو.

ونىڭ ايتۋىنشا, پاندەميا باستال­عالى الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالاناتىن ادامداردىڭ سانى 13 پايىزعا وسكەن. بۇل – الەمنىڭ 2,4 ملرد حالقى الەۋمەتتىك جەلىنى پايدالانادى دەگەن ءسوز.

«COVID-19 ادامداردى وقشاۋلانۋعا ماجبۇرلەدى. سونىڭ اسەرىنەن الەۋمەتتىك جەلىلەرگە جۇگىنۋشىلەر سانى ارتتى. سونداي-اق ينتەرنەت ءسوز بوستاندىعى مەن تسيفرلىق باق-تى دامىتۋ ءۇشىن دە ما­ڭىزدى. ەكىنشى جاعىنان, حالىقتىڭ رەسمي باق-قا قاراعاندا الەۋمەتتىك جەلىگە كوبى­رەك سەنەتىنى انىقتالىپ وتىر. ال وندا فەيك جاڭالىقتاردىڭ دا بولۋ قاۋپى جو­عارى. بارىمىزگە وسى قۇبىلىستىڭ ءتۇرلى نى­ساندارىنا جاۋاپ قاتىپ, جۋرناليستەر اتمو­سفەراسىنا ۇلەس قوسۋ ماڭىزدى. بۇل قو­عام ءۇشىن دە, وسى قۇرمەتتى ماماندىق وكىل­دەرى ءۇشىن دە ۇلكەن سىن-قاتەر», دەدى ول.

«بيىل تىلشىلەردىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى الەمدە 400-دەن استام ءجۋرناليستى ءولتىرۋ دەرەگى تىركەلدى. بۇل قىلمىستاردىڭ ءبارى تۇپكىلىكتى زەرتتەلمەدى. ءبىز تىلشىلەر­دىڭ قوعامدىق ويدىڭ وزگەرۋىنە اتسالى­سىپ وتىرعانىن بىلەمىز. ولارعا ونلاين قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, شىعارماشىلىق ەركىندىك بەرۋگە ءتيىسپىز. سونىمەن قاتار بۇل سالادان كەتكەن جانداردىڭ دا قۇقىعى قورعالۋى كەرەك», دەدى ەقىۇ وكىلى.

قازاقستانداعى بۇۇ تۇراقتى ۇيلەس­تىرۋشىسى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري كەز كەلگەن ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بىرىگۋ ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتتى.

«قازاقستانمەن بىرلەسىپ, ماسەلەنى شەشىپ قانا قويماي, جاڭا مۇمكىندىكتەر اشاتىنىمىزعا سەنەمىن. قازىر ۆاكتسينا ماسەلەسى كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەگە اي­نالدى. وسى رەتتە تەكسەرىلگەن, دۇرىس اق­­پا­رات­­پەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. پان­­دەميامەن كۇرەستە ۆاكتسينا ءبارىمىز ءۇشىن دە ەڭ ءتيىمدى قۇرال بولىپ وتىر», دەدى ول.

ودان بولەك, ينفودەميانىڭ دا ۇلكەن ماسەلەگە اينالعانىنا توقتالدى. جۋرناليستەر ءۇشىن دۇرىس اقپارات جەتكىزۋ جاۋاپكەرشىلىگى بارىن ايتتى. 

«جالعان اقپارات ۇلكەن كەلەڭسىزدىك­تەرگە الىپ كەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان دسۇ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى سياقتى سەنىمدى دەرەككوزدەردەن عانا اقپارات الىپ, سارالاي ءبىلۋ ماڭىزدى», دەدى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي پاندەميا كەزىندە حالىققا وبەكتيۆتى اقپارات بەرۋ ارنالارى ءبىرىنشى ورىنعا شىققانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقتى اقپاراتتاندىرۋدىڭ دۇرىس ستراتەگياسىن تاڭداپ, اقپارات كوزدەرىن ازىرلەۋ ماڭىزدى بولدى. ولار – coronavirus-2020 سايتى, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ پورتالدارى جانە باسقا دا اككاۋنتتار.

«كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينانىڭ پايدا بولۋى دا – ماڭىزدى وقيعا. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا 7,5 ملن ادام ۆاكتسينا الدى. باستاپقىدا حالىق ۆاكتسيناعا سىنمەن قارادى. ەندى ادامدار ۆاكتسينانىڭ ۆيرۋستان قورعايتىنىنا كوز جەتكىزىپ, وڭ قاباق تانىتىپ وتىر. ال حالىقتى ۆاكتسينادان قورقۋعا يتەرمەلەيتىن «انتي­ۆاكسەرلەردىڭ» ارەكەتىن دەست­رۋكتيۆتى دەۋگە بولادى, ۆاكتسينالاۋ – كەز كەلگەن جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ­­دىڭ جالعىز ءادىسى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­­نيستر­­لىگى پاندەميا كەزەڭىندە ينفەكتسيا تۋ­­را­­لى جالعان اقپاراتتاردى انىقتاپ, حا­لىق­­قا مۇنداي فاكتىلەردىڭ شىندىققا ساي­كەس كەل­مەيتىنىن تۇسىندىرۋدە», دەدى الەكسەي تسوي.