نارەستەڭىز نەوناتالدىق سكرينينگتەن ءوتتى مە؟

– نەوناتالدىق سكرينينگ دەگە­نىمىز نە؟

– نەوناتالدىق سكرينينگ – جاڭا تۋعان نارەستەلەردە تۇقىم قۋا­لايتىن اۋرۋلاردىڭ بولۋ-بول­ماۋىن انىقتاۋ جانە ودان ءارى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋ ءۇشىن تەكسەرۋ. نەوناتالدىق سكري­نينگ كەيىننەن نارەستەنىڭ مۇ­گە­دەكتىگىنە اكەلۋى مۇمكىن اۋرۋ­­لاردىڭ اۋىر تۇرلەرىنىڭ دا­مۋى­نا جول بەرمەيدى. سونىمەن قا­تار جالپى تۋا بىتكەن جانە تۇ­قىم قۋالايتىن اۋرۋلاردى انىق­تاۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىنىڭ ءبىرى.

– نەوناتالدىق سكرينينگكە نە كىرەدى؟

– 2007 جىلى قازاقستاندا ەكى اۋرۋدى انىقتاۋعا نەوناتالدىق سكرين­ينگتىڭ مەملەكەتتىك باع­دار­لا­ماسى ەنگىزىلدى: فەنيلكەتونۋريا (فكۋ) جانە تۋا بىتكەن گيپوتيرەوز (تبگ). فكۋ – بۇل اعزاعا تاعامدىق اقۋىز­بەن ەنەتىن امين قىشقىلى-فە­­ني­لالانين الماسۋىنىڭ تۋا بىت­­كەن گەنەتيكالىق بۇزىلۋى انىق­­تالعان. تبگ – تۋىلعاننان باس­تاپ بىلىنەدى, ول قالقانشا بەزى قىز­مەتىنىڭ تولىق نەمەسە ءىشىنارا بۇزىلۋىنان بولاتىن سىرقات. مىندەتتى نەوناتالدىق سكرينينگ جۇرگىزىلۋىنىڭ, فكۋ جانە/نەمەسە تبگ ەرتە انىق­تال­ۋىنىڭ جانە ۋاقتىلى ەم تاعايىندالۋىنىڭ نا­تي­جەسىندە دارىگەرلەر نارەس­تە­نىڭ دامۋى ءۇشىن قولايلى بولجامدار جاسايدى. الايدا ەمدەلمەسە, كەيىن ەمگە باعىنبايتىن اقىل-وي دامۋىنىڭ اۋىر كەمىستىگى داميدى.

– نەوناتالدىق سكرينينگتى ۇيىمداستىرۋ جانە ودان ءوتۋ ءتارتىبى تۋرالى نە ايتاسىز؟

– قازاقستانداعى گەنەتيكالىق سكرينينگ جۇيەسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى دەپ تانىلدى جانە 2017 جىلدان باس­تاپ حالىقارالىق نەوناتالدىق سكرينينگ ۇيىمىنىڭ ISNS ەۋرو­پا­لىق توبىنا رەسمي مۇشەسى بولىپ قابىلداندى.

جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ سكري­­نينگى ونى ىسكە اسىرۋ بارى­سىن­­دا ءوزىنىڭ جوعارى تيىمدىلىگىن كور­­سەتتى. رەسپۋبليكا بويىنشا نەو­ناتالدىق سكرينينگپەن قامتۋ 2007 جىلى 52% بولسا, 2020 جىلى بۇل كورسەتكىش 97,4%-عا دەيىن ءوستى. 2007 جىلدان باس­تاپ 2021 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيىن قازاق­ستاندا 3 863 502 جاڭا تۋعان نارەستەگە تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلدى. تۋا بىتكەن گيپوتيرەوزى بار 538 نارەستە جانە فەنيلكەتونۋرياسى بار 177 نارەستە انىقتالدى. فكۋ جانە تبگ بار بارلىق نارەستە ۋاقتىلى ەمدەلدى.

– نەوناتالدىق سكرينينگتەن قاشان ءوتۋ كەرەك؟

– نەوناتالدىق سكرينينگ­تەن بار­لىق نارەستەلەر تۋعاننان كەيىن 2-3 تاۋلىك ىشىندە (دۇنيە­گە كەلگەننەن كەيىنگى 25-72 ساعاتتا) وتەدى. شالا تۋعان نارەس­تە­لەرگە 7-14 كۇنىندە سكرينينگ جۇر­گى­زى­لەدى.

– نەوناتالدىق سكرينينگتى قايدا جانە كىم جۇرگىزۋى كەرەك؟

– زەرتتەۋ پەرزەنتحانادا جۇر­گى­زىلەدى, نەوناتالدىق سكرينينگ جۇر­گىزۋدى نەوناتولوگ دارى­گەر تاعا­يىن­دايدى. ارنايى وقى­تىل­عان مەيىربيكە جاڭا تۋعان نا­رەستەنىڭ وكشەسىنەن قاننىڭ قۇرعاق داقتارىن الادى.

– ەگەر جاڭا تۋعان نارەستەگە نەوناتالدىق سكرينينگ جۇر­گى­زىل­مەسە, اتا-انالار قايدا جۇ­گىنۋ­لەرى كەرەك؟

– ەگەر سابيگە پەرزەنتحانا­دا نەوناتالدىق سكرينينگ جۇر­گىزىلمەسە, وندا قاننىڭ قۇرعاق داقتارىن الۋ جاڭا تۋعان نا­رەس­تەلەر ستاتسيونا­رىن­دا نەمەسە تۇرعىلىقتى جەرى بويىن­شا العاشقى مەدي­تسينالىق-سا­ني­تار­­­لىق كو­مەك ۇيىم­دا­رىن­دا ال­عاشقى پاترو­ناج­دىق قاراپ-تەك­سە­رۋ كەزىندە جۇرگىزىلەدى.

– ەگەر سكرينينگ ناتيجەلەرى قاناعاتتانارلىقسىز بولسا, اتا-انالار نە ىستەۋى كەرەك؟

– اۋىتقۋلار انىقتالعان كەزدە دارىگەرلەر نارەستەنىڭ وتباسىنا جەدەل حابارلايدى جانە ولاردى قوسىمشا تەكسەرۋگە شاقىرادى. سۇراقتار تۋىنداعان جاعدايدا گەنەتيك دارىگەرگە, وبلىستىق نە­مەسە قالالىق مەديتسينالىق-گە­نە­تي­كالىق كونسۋلتاتسياعا جۇگىنۋ كەرەك.

– جاڭا تۋعان نارەستە نەو­نا­­­تال­دىق سكرينينگتەن وتكەن كەزدە ونىڭ اناسى نەگە نا­زار اۋدار­ۋى كەرەك؟

– جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ وكشە­سى­نەن قان الۋ تەك قانا تاڭەرتەڭ اش قارىنعا جاسالادى جانە تاماق­تا­نۋ اراسىنداعى ينتەرۆال 2,5-3 ساعاتتى قۇراۋى كەرەك. بۇل ولشەن­گەن ماركەرلەردىڭ كونتسەنتراتسياسى دۇرىس بولۋى ءۇشىن ماڭىزدى.

ەگەر سىزدە مەديتسينالىق كو­­­­مەك الۋعا بايلانىستى سۇ­راق­­تار تۋىنداسا, ءسىز ءوز ەم­حا­نا­ڭىز­داعى پاتسيەنتتى قول­داۋ قىز­­مەتىنە حابارلاسا الاسىز. سونداي-اق مەديتسينالىق ساق­تان­­دىرۋ قورىنىڭ 1406 بايلانىس ورتالىعى, Qoldau 24/7 ءمو­بيلدى قوسىمشاسى, قوردىڭ www.fms.kz سايتى, Telegram-داعى Saqtandyry-bot كەرى بايلانىس ارنالارى ارقىلى ءوتىنىش بەرە الاسىز.

اڭگىمەلەسكەن

دۋمان اناش,

«Egemen Qazaqstan»