ەرىنبەگەن كاسىپكەر بولادى

ازاماتتارىمىزدىڭ ءوز مۇمكىن­دىك­تە­رىنە قاراي كاسىپ اشىپ, تابىس تاۋىپ, سالىق تولەپ, بيزنەس اياسىن كەڭەيتىپ, بىرنەشە ادامدى جۇمىسپەن قامتۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن الەۋمەتتىك مەگا­جو­با­لاردىڭ تيىمدىلىگىن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ «باستاۋ بيزنەس» جو­باسى فورۋمى قاتىسۋشىلارىنا ارنا­عان ۇن­دەۋىندە اتاپ وتكەن. ەلبا­سى كاس­ىپ­كەر­لىكپەن اينالىسۋعا قۇل­شى­نىس­تى تۇرعىندار قاتارىنىڭ كوبەيۋىنە مەم­لە­كەتتىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قاتىستى زاڭنامانى جەتىلدىرىپ, سالىق اۋىرتپالىعىن ازايتىپ, اكىمشىلىك راسىمدەردى قىسقارتىپ, نەسيە رەسۋرستارىنا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ساياساتى سەبەپ بولعانىن, قازىرگى تاڭدا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ سانى 4 ملن-عا, ال ونىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسىن 35%-عا جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىراز شارۋا اتقارىلىپ جاتقانىن ايتقان.

راسىندا دا, «باستاۋ بيزنەس» باع­دار­­لاماسىنىڭ قولداۋى ارقاسىندا كوپتەگەن جۇمىسسىز ازاماتتار, مۇ­گە­دەك جاندار, كوپبالالى نە ءومىر­دىڭ ءتۇرلى سىناعىنا تاپ بولعان قىز-كەلىنشەكتەر بيزنەستە ءوز ورىندارىن تاۋىپ جاتىر. ماسەلەن, اقتوبە وبلىسىندا «باستاۋ بيزنەس» ارقىلى «اتامەكەن» وڭىرلىك پالاتاسىندا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىپ, مەملەكەتتەن 550 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قايتارىمسىز گرانتقا يە بول­عان تۇر­عىن­دار ەكى جىلدان سوڭ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باع­دارلاماسى شەڭ­بەرىندە نەسيە را­سىم­دەپ, نە قايتا­رىم­سىز گرانت ۇتىپ, كا­سىپ­كەرلىك اياسىن كە­ڭەيتىپ كەلەدى.

 كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا نيەتتى اقتوبەلىكتەرگە ەرەكشە مۇمكىندىك بەرگەن مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ كوش باسىندا 2013 جىلى قابىلدانعان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» (وتكەن جىلى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى –2025» بيز­نەستى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ مەم­لە­كەتتىك باعدارلاماسى بولىپ وز­گەر­دى) جانە جۇمىسسىز ازاماتتاردىڭ كا­سىپ اشۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن «باستاۋ بيزنەس» باعدارلاماسى تۇر. جەكە كاسىپكەرلەردى ارزان نەسيە رەسۋرس­تا­رى مەن قايتارىمسىز گرانت بەرۋ ار­قى­لى قولدايتىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى بويىنشا بيىل اقتوبە وبلىسىندا 8,3 ملرد تەڭگەگە 1 895 جوبا نەسيەلەندىرىلدى. سوڭعى ەكى جىلدا وسى باعدارلامانىڭ قاي­تارىمسىز گرانت بەرۋ قورى دا بىر­نە­شە ەسە ۇلعايدى. ماسەلەن, 2018 جىلى وبلىستا 18 جوباعا 40 ملن تەڭگە, 2019 جىلى 33 جوباعا 61 ملن تەڭگە كولەمىندە قايتارىمسىز گرانت بەرىلسە, 2020 جىلى 140 ملن تەڭگەگە 34 جوبا قارجىلاندىرىلدى. جوباعا قاتىسقان كاسىپكەرلەر گرانت قارجىسىن شيكىزات, جابدىق, قوندىرعىلار ساتىپ الۋعا جۇمسايدى. جالپى, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا سەگىز جىل ىشىندە اقتوبە وبلىسىندا 363,6 ملن تەڭگەگە 141 قايتارىمسىز گرانت بەرىلسە, ونىڭ 58 پايىزى ىسكە اسىپ, گرانت يەگەرلەرى 94 جۇمىس ورنىن قۇردى.

اتالعان باعدارلامانىڭ شارتى بويىنشا قايتارىمسىز گرانتقا قول جەتكىزگەن ازامات 18 اي ىشىندە جوبانى ىسكە اسىرۋعا ءتيىس. بولىنگەن قار­جى­نىڭ ماقساتتى جۇمسالۋىن موني­تو­رينگتىك توپ قاداعالايدى. باقى­لاۋ­دىڭ دا ءوز مەرزىمى بار. ماسەلەن, 2020 جىلى قولداۋعا يە بولعان جوبانى مونيتورينگتىك توپ 2023 جىل­دىڭ 1 توقسانىندا تەكسەرەدى. ەگەر وسى مەرزىم ىشىندە كاسىپكەر دىم بىتىرمەگەن بولسا, قارجىنى كەرى قاي­تارۋى ءتيىس. ونداي جاعدايدا وبلىستىق كاسىپ­كەرلىك باسقارماسى شارتتى ورىن­دا­ماعان كاسىپكەردىڭ ۇستىنەن سوتقا شا­عىم­دانادى.

اقتوبە وبلىسى بويىنشا تيىم­دى­لى­گىن كورسەتىپ كەلە جاتقان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسىنىڭ گرانت كونكۋرسىنا وتىنىمدەر بيىل 31 تامىز بەن 6 قىركۇيەك ارالىعىندا Qoldau.kz پلاتفورماسى ارقىلى قا­بىل­­داندى. ال وسىعان دەيىن جوباعا قا­تىسۋشىلار قۇجاتتارىن اۋداندىق كاسىپكەرلىك بولىمدەرىنە كەلىپ, قاعاز جۇزىندە تاپسىراتىن. اۋداندىق كاسىپ­كەر­لىك بولىمدەرى بارلىق قۇجاتتى اق­تو­­بەدەگى كونكۋرستىق كوميسسيا قا­را­ۋى­نا ۇسىناتىن.

 قۇرامىنا كاسىپكەرلەر, قوعامدىق ۇيىم وكىلدەرى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مەكەمە قىزمەتكەرلەرى, بۇ­قا­را­لىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى كىرگەن كوميسسيا مۇشەلەرى 403 ءوتىنىمدى ءۇش كۇن بويى قارادى. ايتا كەتۋ كەرەك, بيىل «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى گرانت كون­كۋرسىنىڭ قورى 140 ملن تەڭگە. ونىڭ 21 ملن-ى 29 جاسقا دەيىنگى جاس كاسىپكەرلەر ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنسە, 119 ملن-ى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن تولىقتىرىلدى. وبلىستىق كا­سىپكەرلىك باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرحان تىلەۋبەرگەنوۆتىڭ ايتۋىن­شا, بيىل جوباعا قاتىسۋعا قۇجات تاپ­سىر­عانداردىڭ 65 پايىزى اۋىل كا­س­ىپ­كەر­لە­رى بولسا, 20 پايىزى – الەۋ­مەت­تىك وسال توپ وكىلدەرى.

 اۋدان كاسىپكەرلەرى كوميسسيا وتى­رىسىنا اۋداندىق كاسىپكەرلىك بو­لىمدەرىنەن Zoom پلاتفورماسى ارقىلى شىقتى. وبلىس ورتالىعىنان تۇسكەن وتىنىمدەر ەڭ سوڭعى كۇنى قا­رال­دى. نازار اۋدارارلىعى, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى جوبالار سانى كوپ بولدى. سونىڭ ىشىندە اسىلتۇقىمدى ەشكى, قويدىڭ گيسسار تۇقىمىن, بيە ساتىپ الۋعا, قۇس وسىرۋگە, ومارتا ۇستاۋعا, جىلىجايدا قۇلپىناي, الما اعاشتارىن وسىرۋگە باعىتتالعان جوبالار سانى كوبەيگەن. مال ازىعى, سونىڭ ىشىندە جوڭىشقا ءوسىرىپ, ونى باۋلاپ ساتۋدى جوسپارلاعان اۋىل ادامدارى دا كوبەيگەن. سۋدى اسا كوپ قاجەت ەتپەيتىن, تامىرى مىقتى جوڭىشقانىڭ قۇنارلى ازىق ەكەنى بەلگىلى. قيار مەن قىزاناق وسىرەتىن جىلىجايدىڭ تامشىلاتىپ سۋارۋعا ارنالعان قۇرال-جابدىقتارىن ساتىپ الۋعا گرانت العىسى كەلەدى. وتىنىمدەر سانى جاعىنان العا, ايتەكە بي, شالقار اۋداندارىنىڭ, ال بيزنەس-جوبالارىنىڭ ساپاسى بويىنشا بايعانين, ويىل, تەمىر اۋدانىنىڭ جەكە كاسىپكەرلەرى ەرەكشەلەندى. ءبىرىن-ءبىرى قايتالاعان جوبالار, ءتىپتى ينتەرنەتتەن كوشىرىپ العان بيزنەس-جوبالار دا كەزدەستى. جەرگىلىكتى جاعدايدىڭ قا­جەتتىلىگىنە ونشا كەلىڭكىرەمەيتىن, قار­جى شىعىندارىن ماقساتسىز ۇلعاي­تىپ كورسەتكەن جوبالار دا بولدى. ايتا كەتەرلىگى, «اتىراۋ-اقتوبە» تاس­جو­لىنىڭ قايتا سالىنۋىمەن تەمىر, العا اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى جول بويىندا كولىك جوندەيتىن ورتالىقتار اشۋ ءۇشىن قۇرال-جابدىق ساتىپ الۋعا قارجى سۇرايدى. ويىل اۋدانىنىڭ تۇرعىنى دارحان ايداروۆ ويىل ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەسىنە قا­راس­تى اۋماقتا 800 ءتۇپ الما ءوسىرىپ, بىرنەشە اۋداندى المامەن قام­تا­ما­سىز ەتپەكشى. ءسويتىپ, 1990 جىل­داردىڭ توقىراۋىندا قاراۋسىز قا­­لىپ, قۋراپ كەتكەن الما باعىن تى­رىلت­پەك بولعان اۋىل كاسىپكەرىنىڭ ۇسى­نىسى تاماشا. ايتەكە بي اۋدانىنان ۇسىنىلعان 21 جوبانىڭ ىشىندە قۇرىلىسقا قاجەتتى بلوك كىرپىشتەر مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان تاس توسەنىشتەر جاسايتىن تسەح, ءۇي تۇرمىسىنا قاجەتتى تەمىر بۇيىمداردى جاساپ, دانەكەرلەيتىن تسەح جوباسى نازارعا ءىلىندى. وسى اۋداننان 3 ادام جىلىجايدىڭ قۇرال-جابدىقتارىن ساتىپ الۋعا قايتارىمسىز گرانت سۇرايدى. ءبىر كاسىپكەر جىلىجايدا راۋشان گۇلدەرىن ءوسىرىپ-ساتقىسى كەلسە, ەكىنشىسى قوي جۇنىنەن پالتو تىگىپ ساتپاقشى. تەمىر اۋدانىنان ۇسىنىلعان 19 جوبا­نىڭ اراسىندا قۇلپىناي ءوسىرىپ-ساتۋ, توكار شەبەرحاناسىن اشۋ جوبالارى ەرەكشەلەندى. بىراق نەگە ەكەنى بەل­گىسىز, تەمىرلىك تۇرعىننىڭ بيزنەس-جوبا­سىندا قۇلپىنايدىڭ جابدىعىنا قاراعاندا, تۇقىمى قىمباتقا تۇسكەن. ماسەلەن, ول اۋماعى 48 گەكتار جەرگە قۇلپىناي كوشەتتەرىن ساتىپ الۋعا 3 ملن تەڭگە سۇرايدى.

قارعالى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ناريمان موڭكەباەۆ 300 كگ جۇكتى كو­تە­رەتىن تراكتور جاساپ شىعارعان. بيىلعى گرانتتىڭ نوۋ-حاۋى وسى دەۋگە بولادى. ءوزى قۇراستىرعان تراكتو­رىن كورسەتتى. جەڭىل تراكتورى اۋىل كوشەلەرىن قاردان ارشۋ, كومىر تيەپ-ءتۇسىرۋ, ءشوپ اكەلۋگە تاپتىرماس كولىك ەكەن. ناريماننىڭ قولدان قۇراستىرعان كولىگىن قازىر اۋىلداعى شارۋا قوجالىقتارى جالعا الىپ كەتەدى ەكەن. شەبەر ۇستا ەسكى تەح­­نيكالاردى جيناپ, ءتۇرلى تراكتور جا­ساۋعا نيەتتى. بىراق قارجىسى جوق. ول فرەيزەر ستانوگىن, جارتىلاي اۆتوماتتى دانەكەرلەۋشى ستانوكتار ساتىپ الۋعا قارجى سۇرايدى.

بيىل گيدروپونيكامەن اينالىسۋعا ىقى­لاستىلار سانى ارتقان. بۇل دە­گەنىڭىز جىلىجاي سياقتى جابىق عي­ماراتتا قاتارلاستىرا قالانعان سورە­لەرگە ءداندى داقىلداردى ءوسىرىپ, ونىڭ جاس وسكىندەرىن ورىپ ساتۋ ەكەن. تارى, ارپا, بيدايدى وسىنداي تاسىلمەن ءوسىرىپ, مال ازىعى ءۇشىن ساتۋعا قويۋدى جوسپارلاعاندار كوپ. دەگەنمەن ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا گيدروپونيكادا وسكەن ارپا-بيدايمەن جايىلىمداعى مالدى ازىقتاندىرا المايسىڭ. قالاي بولعاندا دا كوپجىلدىق وسىمدىكتەر ەگۋ, سونىڭ ىشىندە جوڭىشقا ءوسىرۋ قولايلىراق بولار. ارالاس قۇس ەتىنەن (تاۋىق پەن ۇيرەك, قاز بەن كۇركەتاۋىق, تاۋىق پەن قاز) بۇقتىرىلعان, تارتىل­عان ەت تۇرىندە جارتىلاي فابريكات ازىرلەگىسى كەلەتىن العالىق كاسىپكەردىڭ جوباسى ۇنادى. مۇگەدەك بالالارعا ار­نالعان ارنايى كونسەرۆىلىك تاعام­دار ازىرلەۋ, مۇگەدەكتەردى وڭالتۋ ور­تالىعىن اشۋعا قۇرال-جابدىق سۇرا­عان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇسىنىسى دا – بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك سيپات الا باستاعانىنىڭ ايعاعى.

كوميسسيا وتىرىسىنا قاتىسىپ, ءارتۇرلى بيزنەس-جوبالاردى قاراي وتى­رىپ, تۇرعىندارىمىزدىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعى, تۋريزم, تازا تابيعي ونىم­دەردەن كيىم تىگۋ, بۇيىمدار جا­ساۋعا ىقىلاستى ەكەندىكتەرىنە ەرەكشە قۋاندىق. الايدا كاسىپكەرلىكتىڭ جولى وڭاي ەمەس. قولدان جاسالعان بۇيىمدى ساتا ءبىلۋ دە كەرەك. وسى جاعىنان كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقىسى كەلەتىن تۇرعىندارعا اۋىل اكىمدەرى, اۋداندىق كاسىپكەرلىك ءبولىمىنىڭ ماماندارى, «اتامەكەن» پالاتاسىنىڭ بيزنەس-ترەنەرلەرى ۇدايى كومەكتەسىپ وتىرۋى قاجەت. سونىڭ ەڭ باسىندا اۋىل اكىمى تۇرادى. ويتكەنى قانداي دا ءبىر اۋىلدىڭ قاجەتىن, ەڭ الدىمەن, سول اۋىلدىڭ باسشىسى بىلەدى عوي. اۋىل ادامى بيداي ەگە مە, قىمىز وندىرە مە, نە ىرىمشىك تسەحىن اشا ما, الدە تەمىر سوعىپ, قاقپا جاساي ما؟ سىرتتاي قاراعاندا, وسى شارۋالار ۇساق-تۇيەك بولىپ كورىنسە دە, اۋىل كاسىپكەرلىگىنىڭ اياقتان تۇرىپ, جاندانىپ كەتۋى ءۇشىن ارقاشان دا ماڭىزدى بولىپ قالماقشى.

 اقتوبە وبلىسى