2014 جىلعى 23 قاڭتار, استانا قالاسى
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى»
مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى
«نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1998 جىلعى 24 ناۋرىزداعى زاڭنىڭ 29-بابى 1-تارماعىنىڭ 6) تارماقشاسىنا جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2013 جىلعى 25 اقپانداعى № 172 قاۋلىسىنا سايكەس بۇيىرامىن: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ەرەجەسى بەكىتىلسىن. 2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارىكوميتەتى زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن 1) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلۋىن; 2) وسى بۇيرىقتى مەملەكەتتىك تىركەۋدەن كەيىن ون كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە كەزەڭدىك باسىلىمدارعا جانە «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىنە رەسمي جاريالاۋدى; 3) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاسۋىن قامتاماسىز ەتسىن. 3. وسى بۇيرىق العاش رەت رەسمي جاريالانعاننان كەيىن ون كۇنتىزبەلىك كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. مينيستر ن.قاپپاروۆ. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترىنىڭ 2014 جىلعى 23 قاڭتارداعى №14-ءو بۇيرىعىمەن بەكىتىلدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ Cۋ رەسۋرستارى كوميتەتى تۋرالى ەرەجە 1. جالپى ەرەجەلەر 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى (بۇدان ءارى - كوميتەت) قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ (بۇدان ءارى – مينيسترلىك) سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىنداعى ىسكە اسىرۋ جانە باقىلاۋ قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىراتىن ۆەدومستۆوسى بولىپ تابىلادى. 2. كوميتەت ءوز قىزمەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانە ۇكىمەتىنىڭ اكتىلەرىنە, باسقادا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىگە جانە وسى ەرەجەگە سايكەس جۇزەگە اسىرادى. 3. كوميتەت مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ ۇيىمداستىرۋ-قۇقىقتىق ۇلگىسىندەگى زاڭدى تۇلعا بولىپ تابىلادى, مەملەكەتتىك تىلدەگى اتاۋلارىمەن ءمورى جانە ءمورتابانى, بەلگىلەنگەن ۇلگىدەگى بلانكىسى, سونداي-اق زاڭنامالارعا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگىنىڭ قازىناشىلىق ورگاندارىندا ەسەپتەرى بار. 4. كوميتەت ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستارعا ءوز اتىنان تۇسەدى. 5. كوميتەتتىڭ قۇرىلىمى مەن شتاتتىق سانى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترىنىڭ كەلىسۋىنەن كەيىن مينيسترلىكتىڭ جاۋاپتى حاتشىسىمەن بەكىتىلەدى. 6. كوميتەتتىڭ زاڭدى مەكەنجايى: يندەكسى 010000, قازاقستان رەسپۋبليكاسى, استانا قالاسى, ەسىل اۋدانى, ورىنبور كوشەسى, 8 ءۇيى. 7. كوميتەتتiڭ تولىق اتاۋى - «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلiگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى» مەملەكەتتىك مەكەمەسi. 8. وسى ەرەجە كوميتەتتىڭ قۇرىلتاي قۇجاتى بولىپ تابىلادى. 9. كوميتەت قىزمەتىن قارجىلاندىرۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنان جۇزەگە اسىرىلادى. 10. كوميتەتكە ءوزiنiڭ فۋنكتسيالارى بولىپ تابىلاتىن مiندەتتەردi ورىنداۋ تۇرعىسىندا كاسiپكەرلiك سۋبەكتىلەرiمەن شارتتىق قاتىناستارعا تۇسۋگە تيىم سالىنادى. ەگەر زاڭنامالىق اكتىلەرمەن كوميتەتكە كiرiستەر اكەلەتىن قىزمەتتi جۇزەگە acىpۋ قۇقىعى بەرىلسە, وندا مۇنداي قىزمەتتەن الىنعان كiرiستەر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كiرiسiنە جiبەرiلەدi. 11. كوميتەت كەلەسى باسقارمالاردان تۇرادى: 1) سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى; 2) سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋ باسقارماسى; 3) سۋ شارۋاشىلىعى جۇيەلەرىن جانە قۇرىلىستاردى پايدالانۋ باسقارماسى; 4) سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋى جانە ينۆەستيتسيا باسقارماسى; 5) قۇقىقتىق جانە كادرلىق جۇمىس باسقارماسى; 6) ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسى; 7) ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى جانە قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ باسقارماسى. 12. كوميتەتتىڭ كەلەسى اۋماقتىق ورگاندارى بار: 1) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى ارال-سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسياسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى; 2) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى بالقاش-الاكول باسسەيندىك ينسپەكتسياسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى; 3) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى ەرتىس باسسەيندىك ينسپەكتسياسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى; 4) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى ەسىل باسسەيندىك ينسپەكتسياسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى; 5) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى نۇرا-سارىسۋ باسسەيندىك ينسپەكتسياسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى; 6) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى توبىل-تورعاي باسسەيندىك ينسپەكتسياسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى; 7) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى جايىق-كاسپي باسسەيندىك ينسپەكتسياسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى; 8) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى شۋ-تالاس باسسەيندىك ينسپەكتسياسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى. 13. كوميتەت قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ «قازسۋشار» شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنىن باسقارۋدى جۇزەگە اسىراتىن ورگان بولىپ تابىلادى. 2. كوميتەتتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى جانە قىزمەتتەرى 14. مىندەتى: ەكونوميكانىڭ سۋ سەكتورىن دامىتۋ باعدارلاماسى, سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ. قىزمەتتەرى: 1) سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋعا قاتىسادى; 2) مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ەسەبىنەن سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى, سونداي-اق حالىقارالىق قارجىلىق ۇيىمداردىڭ زاەمدارى مەن گرانتتارى ەسەبىنەن دايىندايدى جانە ىسكە اسىرادى; 3) نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىس ورگانى بولىپ تابىلادى, رەتتەلەتىن سالالاردا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىن كەلىسەدى, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى كەلىسۋ (تىركەۋ) وتۋىنە قاتىسادى; 4) ترانسشەكارالىق سۋلار تۋرالى حالىقارالىق كەلىسىمدەردىڭ شارتتارى مەن تالاپتارىن ورىنداۋعا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 5) سۋ قورىن پايدالانۋ, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك باسقارۋدى جۇزەگە اسىرادى (ەلدى مەكەندەردە ورنالاسقان سۋ شارۋاشىلىعى جانە سۋ تارتۋ جۇيەلەرىنەن باسقا); 6) قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورششاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنداعى «قازسۋشار» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىنعا جانە ونىڭ فيليالدارىنا ءتيىمدى باسقارۋدى جۇزەگە اسىرادى; 7) سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى مەملەكتەتىك م ۇلىكتى باسقارۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرادى; 8) قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭدارىمەن كوزدەلگەن جاعدايدا, رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن, بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن, جۇمىستاردىڭ (قىزمەتتەردىڭ) مىندەتتى كولەمدەرى مەن قىزمەتتىڭ باسىم باعىتتارىن انىقتايدى; 9) رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن قىزمەتىنىڭ ءمانى مەن ماقساتىن انىقتايدى; 10) رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن قىزمەتىنىڭ ءمانى مەن ماقساتىن انىقتاۋ بويىنشا مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا ۇسىنىس ەنگىزەدى; 11) رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىندى دامىتۋ جوسپارلارىن جانە ولاردىڭ ورىندالۋى بيوىنشا ەسەپتەردى قاراستىرادى جانە بەكىتەدى; 12) رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىندار م ۇلىگىنىڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋدى جانە ونىڭ دامۋ جوسپارلارىنىڭ ورىندالۋىنا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 13) رەسپۋبليكالىق كاسىپورىنعا بەرىلگەن نەمەسە شارۋاشىلىق قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە ساتىپ الىنعان م ۇلىكتى الۋ نەمەسە قايتا بولۋگە مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا كەلىسىم بەرەدى; 14) رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىنمەن وندىرىلەتىن جانە ىسكە اسىرىلاتىن تاۋارلارعا (جۇمىستار, قىزمەتتەر) باعانى قويادى; 15) مەملەكەتتىك م ۇلىك بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگانمەن كەلىسىم بويىنشا رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىندى تاراتۋدى جانە قايتا قۇرۋدى جۇزەگە اسىرادى; 16) رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىننىڭ ەڭبەك تولەمىنىڭ قورى كولەمىن جىل سايىن بەلگىلەيدى; 17) ونىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىن باسقادا ماسەلەلەردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالارىمەن شەشەدى. 15. مىندەتى: حالىقتىڭ جانە ەكونوميكا سالالارىنىڭ تۇتىنۋشىلىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سۋ قورىن پايدالانۋدى رەتتەۋ, سۋدى پايدالانۋدىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىز جانە ەكونوميكالىق وڭتايلى دەڭگەيىن ۇستاۋ جانە قول جەتكىزۋ. قىزمەتتەرى: 1) مەملەكەتتىك سۋ ەسەبى جانە ونى پايدالانۋدى, مەملەكەتتىك سۋ كاداسترىن جانە سۋ نىساندارىنىڭ مەملەكەتتىك مونيتورينگىن جۇرگىزۋدى جۇزەگە اسىرادى; 2) سۋ نىساندارىنىڭ اقپاراتتىق بازاسىن قۇرادى جانە بارلىق مۇددەلى تۇلعالاردىڭ وعان قول جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى; 3) رەسپۋبليكالىق مەنشىكتەگى سۋ نىساندارىن, سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىن پايدالانۋدى ۇيىمداستىرادى, سونىمەن قاتار جوبالاۋ, كۇردەلى جوندەۋ, قايتا جاڭارتۋ, سالۋ جانە ۇستاۋ, سونداي-اق ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى; 4) ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارمەن ازىرلەنگەن ەكونوميكا سالالارىن جانە ءوندىرۋشى كۇشتەردى دامىتۋ جانە تاراتۋ سۇلبالارى قۇرامىندا سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ بولجامدارى, سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيىنە كەلىسەدى; 5) سۋ نىساندارىنىڭ باسسەيندەرى بويىنشا تابيعاتتى قورعاۋ جانە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق سۋ جىبەرۋ كولەمدەرىن بەلگىلەيدى; 6) قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىندا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانمەن جانە جەر قويناۋىن زەرتتەۋ جانە پايدالانۋ بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگانمەن بىرلەسىپ ءار سۋ نىسانىنىڭ باسسەينى ءۇشىن سۋ ساپاسىنىڭ جاعدايى جانە بەلگىلەرىنىڭ نىسانالى كورسەتكىشتەرىن ازىرلەيدى; 7) سۋ نىساندارىنىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق جانە ەكولوگيالىق جاعدايىن, جىلدىڭ سۋلىلىعى ەسەبىمەن جىل سايىنعى سۋدى پايدالانۋ ليميتتەرىن انىقتايدى; 8) ەكونوميكا سالاسىندا سالىستىرمالى سۋدى تۇتىنۋ نورمالارىن كەلىسەدى; 9) رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى نەگىزگى وزەندەر مەن باسقادا سۋ نىساندارىنىڭ باسسەيندەرى بويىنشا سۋ رەسۋرستارىن كەشەندى پايدالانۋ جانە قورعاۋ سۇلباسىن ازىرلەيدى; 10) ەلدى مەكەندەر شەگىنەن تىس سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ, سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىندا جوبالاۋ, ىزدەستىرۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە قۇرىلىمدىق جۇمىستارىن ۇيىمداستىرادى; 11) سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىن پايدالانۋعا قابىلداۋ-تاپسىرۋ بويىنشا جۇمىستارعا قاتىسادى, سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىنىڭ جوبالارىن جانە سۋ نىساندارىنىڭ جاعدايىنا اسەر ەتەتىن قۇرىلىس, ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ جانە باسقادا جۇمىستار ءوندىرىسىن كەلىسەدى; 12) سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدىڭ رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-تالداۋ جۇيەسىن قۇرادى; 13) سۋ شارۋاشىلىعى بالانستارىن ازىرلەيدى; 14) مەملەكەتتىك سۋ كاداسترىنداعى اقپاراتقا مۇددەلى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قول جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى; 15) باسسەيندىك سۇلبالار نەگىزىندە وزەندەر باسسەيندەرى بويىنشا سۋدى پايدالانۋ ليميتتەرىن جانە سۋ نىساندارىنا شەكتى مۇمكىن زيان اسەر ەتۋلەردىڭ نورماتيۆتەرىن ازىرلەيدى; 16) سۋ شارۋاشىلىعى ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن ادىستەمەلىك قامتاماسىز ەتۋدى جۇزەگە اسىرادى; 17) كوميتەتتىڭ, ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرىنىڭ بيۋدجەتتىك وتىنىمدەرىن دايىنداۋدى, ونى مينيسترلىككە ۇسىنۋدى, سونداي-اق بيۋدجەتتىك پروتسەستىڭ باسقادا راسىمدەرىن ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتەدى. 16. مىندەتى: سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى وتكىزۋدى ۇيىمداستىرادى. قىزمەتتەرى: 1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ زاڭنامالارىن بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ, انىقتاۋ جانە جويۋ جانە ايىپتىلاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ بويىنشا شارالار قابىلدايدى; 2) سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى وتكىزۋدى ۇيىمداستىرادى. 3. اۋماقتىق ورگانداردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى جانە قىزمەتتەرى 17. مىندەتى: حالىقتىڭ جانە ەكونوميكا سالالارىنىڭ تۇتىنۋشىلىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سۋ قورىن پايدالانۋدى رەتتەۋ, سۋدى پايدالانۋدىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىز جانە ەكونوميكالىق وڭتايلى دەڭگەيىن ۇستاۋ جانە قول جەتكىزۋ. قىزمەتتەرى: 1) باسسەيندىك پرينتسيپ نەگىزىندە گيدروگرافيالىق باسسەيننىڭ سۋ رەسۋرستارىن كەشەندى باسقارۋ; 2) ماعىنالى, ادال جانە ەكولوگيالىق ورنىقتى سۋدى پايدالانۋدىڭ وڭ ەكونوميكالىق اسەرىنە قول جەتكىزۋ ماقساتىندا سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ بويىنشا سۋ قاتىناستارى سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ; 3) سۋ نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە قورعاۋ تۋرالى باسسەيندىك كەلىسىمدەردى دايىنداۋ جانە ىسكە اسىرۋ; 4) باسسەيندەر بويىنشا سۋ نىساندارىنىڭ مەملەكەتتىك مونيتورينگى مەن مەملەكەتتىك سۋ كاداسترىن, مەملەكەتتىك ەسەبىن جۇرگىزۋ; 5) زاڭنامامەن بەلگىلەنگەن تارتىپتە ارنايى سۋدى پايدالانۋعا رۇقساتتى بەرۋ, ءىس-ارەكەت ەتۋىن توقتاتۋ جانە قايتارىپ الۋ; 6) كەلىسەدى: ءتيىستى باسسەيننىڭ سۋ نىساندارىن ءتيىمدى پايدالانۋ بويىنشا وبلىستاردىڭ (رەسپۋبليكالىق ماندەگى قالا, ەلوردا) جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارى جوسپارلارىن; كاسىپورىنداردىڭ جانە سۋ جاعدايىنا اسەر ەتەتىن باسقادا قۇرىلىستاردى سالۋ ورىندارىن انىقتاۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى; كاسىپورىنداردىڭ جانە سۋ جاعدايىنا اسەر ەتەتىن باسقادا قۇرىلىستاردى سالۋ جانە قايتا جاڭارتۋ جوبالارى, جوبا الدىنداعى قۇجاتتامالاردى; كۇرىلىس, ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ, پايدالى قازبالاردى, سۋ وسىمدىكتەرىن ءوندىرۋ بويىنشا جارىلىس جۇمىستارى, كابەلدەردى, قۇبىروتكىزگىشتەردى جانە باسقادا كوممۋنيكاتسيالاردى وتكىزۋ, ورماندى كەسۋ, سونداي-اق بۇرعىلاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە سۋ نىساندارىندا, سۋدى قورعاۋ ايماقتارى مەن بەلدىكتەرىندە باسقادا جۇمىستاردى وتكىزۋ تۋرالى قۇجاتتارىن; سۋ نىساندارى جاعدايىن ساقتاۋ, جاقسارتۋ بويىنشا سۋدى پايدالانۋشىلاردىڭ ءىس-شارالار جوسپارىن; 7) سۋ جاعدايىنا اسەر ەتەتىن وندىرىستىك, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تۇرعىن ءۇي-ازاماتتىق تاعايىنداۋداعى نىسانداردى پايدالانۋ بويىنشا مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇمىسىنا, سونداي-اق تابيعي جانە تەحنوگەندى سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ كەلۋى ناتيجەسىندە تۋىنداعان سالداردى جويۋ بويىنشا جۇمىستارعا قاتىسادى; 8) ءتيىستى باسسەيندەر بويىنشا سۋدى پايدالانۋشىلار بولىندىسىندە سۋدى پايدالانۋ ليميتتەرىن انىقتايدى; 9) ارنايى سۋدى پايدالانۋعا رۇقسات بەرۋگە وتىنىشتە كورسەتىلگەن مالىمەتتى انىقتايدى; 10) سۋ نىساندارى مەن سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارى جانە بالىق قورلارىن ءوندىرۋ جاعدايىن جاقسارتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بالىق ءوسىرۋ جانە مەليوراتيۆتىك-تەحنيكالىق ءىس-شارالاردى كەلىسەدى; 11) بەكىتۋ بويىنشا كونكۋرسقا قويىلعان بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارى مەن (نەمەسە) جەرگىلىكتى ماندەگى ۋچاسكەلەر تىزبەسىن كەلىسەدى; 12) وقشاۋلانعان نەمەسە بىرلەسىپ پايدالانۋدا سۋ نىساندارىن بەرۋ بويىنشا كونكۋرستى ۇيىمداستىرۋعا جانە وتكىزۋگە قاتىسادى; 13) جەر استى سۋ قورلارىن بەكىتۋگە قاتىسادى; 14) سۋ نىساندارى مەن سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىن, سايكەس باسسەيننىڭ سۋلارىن كەشەندى پايدالانۋ جانە قورعاۋ سۇلباسىن كەلىسەدى; 15) سايكەس باسسەين بويىنشا سۋ شارۋاشىلىعى بالانستارىن ازىرلەۋگە قاتىسادى; 16) سۋ نىساندارىن جەكەلەگەن جانە بىرلەسكەن پايدالانۋعا بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى جانە ونداعى سۋدى پايدالانۋ شارتتارىن كەلىسەدى; 17) سۋ جاعدايى مەن ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار تۋرالى, سۋ قورىن ءتيىمدى پايدالانۋ جانە قورعاۋ جونىندە وتكىزىلگەن جۇمىستار تۋرالى حالىققا اقپارات بەرۋ; 18) وبلىستاردىڭ (رەسپۋبليكالىق ماندەگى قالا, ەلوردا) جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن جانە باسقادا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ, سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا قارىم-قاتىناس جاسايدى; 19) سۋ قورىن ءتيىمدى پايدالانۋ جانە قورعاۋ ىسىندە حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ جانە تاربيەلەۋ بويىنشا جۇمىستاردى جۇرگىزەدى; 20) ارنايى سۋدى پايدالانۋ قۇقىعىن جۇزەگە اسىراتىن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن سۋدى الۋ نەمەسە بۇرۋ بويىنشا قۇرىلىستاردا نەمەسە قوندىرعىلاردا ورناتىلاتىن سۋدى ەسەپتەۋ قۇرالدارىنا پلومبا قويادى جانە تىركەيدى; 21) سالىق ورگاندارىنا بەرگەنگە دەيىن جەر ءۇستى كوزدەرىنەن سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋعا تولەم بويىنشا سالىق ەسەپتەرىن كۋالاندىرۋدى جۇزەگە اسىرادى; 22) باسسەيندىك كەڭەس جۇمىسىن, باسسەيننىڭ اۋماعىندا سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا باسسەيندىك كەڭەس مۇشەلەرىمەن كەڭەس بەرۋدى ۇيىمداستىرادى, باسسەيندىك كەڭەسپەن دايىندالعان ۇسىنىستاردى تالدايدى, ولاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا شارالاردى جۇزەگە اسىرادى, سۋدى پايدالانۋشىلار مەن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا باسسەيندىك كەڭەستىڭ ۇسىنىستارىن جەتكىزەدى; 23) وبلىسارالىق, وڭىرارالىق, مەملەكەتارالىق سۋ نىساندارى بويىنشا سۋ الۋ جانە سۋدى ءبولۋ جوسپارلارىن ازىرلەۋ جانە ولاردى قاداعالاۋعا باقىلاۋ جاسايدى. 18. مىندەتى: سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك باقىلاۋ وتكىزۋدى ۇيىمداستىرادى. قىزمەتتەرى: 1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ زاڭنامالارىن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن ساقتاۋىن, سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋعا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 2) سالاارالىق, وبلىسارالىق جانە مەملەكەتارالىق ماڭىزى بار ءىرى سۋ قويمالارىن, بىرلەسىپ پايدالانۋداعى سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس رەجيمىنە باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 3) وقشاۋلانعان نەمەسە بىرلەسىپ پايدالانۋعا بەرىلگەن سۋ نىساندارىن پايدالانۋدا بەلگىلەنگەن سۋ سەرۆيتۋتتارىن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن ساقتاۋىنا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 4) وبلىسارالىق, وڭىرارالىق, مەملەكەتارالىق سۋ نىساندارى بويىنشا سۋدى الۋ جانە سۋدى ءبولۋ جوسپارلارىن ازىرلەيدى جانە ولاردى ساقتاۋعا باقىلاۋ جاسايدى; 5) سۋ قورعاۋ ايماقتارى مەن بەلدىكتەرىنىڭ شەكارالارىن ساقتاۋعا, ولارداعى شارۋاشىلىق قىزمەتىنىڭ بەلگىلەنگەن رەجيمىن جانە ەرەكشە قورعالاتىن سۋ نىساندارىنا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 6) سۋ نىساندارى بويىنشا سۋدى تۇتىنۋ جانە سۋدى بۇرۋ ليميتتەرىن, بەلگىلەنگەن نورمالار مەن ەرەجەلەردى, سونداي-اق سۋدى پايدالانۋ رەجيمىن ساقتاۋعا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 7) سۋ شارۋاشىلىعى جۇيەلەرى مەن سۋ قويمالارى, سۋ توعان قۇرىلىستارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىن ساقتاۋعا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 8) سۋ نىساندارىنان الىناتىن جانە ولارعا تاستالاتىن سۋ كولەمىنە العاشقى ەسەپتى جۇرگىزۋ انىقتىلىعىنا, سۋ ساپاسىن انىقتاۋعا, سۋ بۇرۋ جانە تۇتىنۋ ەسەبى ءۇشىن جابدىقتار مەن اپپاراتۋرالاردى مەملەكەتتىك اتتەستاتسيادان ءوتۋ مەرزىمدەرىن ساقتاۋعا جانە جارامدىلىق جاعدايىن باقىلاۋدى, سۋدى پايدالانۋشىلارمەن ەسەپ بەرۋدىڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمدەرىن ساقتاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 9) ارنايى سۋدى پايدالانۋعا بەلگىلەنگەن تالاپتارى مەن شارتتارىن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن ورىنداۋعا, سونداي-اق سۋعا زيان اسەر ەتۋگە قارسى كۇرەس بويىنشا ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋىنا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى (سۋ تاسۋ, سۋ باسۋ, سۋ تاسقىنى, جاعالاۋدى بۇزۋ جانە باسقادا زيان قۇبىلىستار); 10) سۋ نىساندارىن وقشاۋلانعان جانە بىرلەسىپ پايدالانۋعا بەرۋ تارتىبىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەلگىلەنگەن زاڭنامالارىن ساقتاۋعا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 11) سۋ نىساندارىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ جاعىنان جەر استى جانە جەر ءۇستى سۋلارىنا مەملەكەتتىك ەسەپتى جۇزەگە اسىرۋ جانە سۋ نىساندارىنىڭ مەملەكەتتىك مونيتورينگىن جۇرگىزۋ تارتىبىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەلگىلەنگەن زاڭنامالارىن ساقتاۋعا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 12) بەلگىلەنگەن تارتىپتە بەكىتىلگەن جوبالاۋ قۇجاتتاماسىنىڭ بولۋىنا جانە سۋ نىساندارىن پايدالانۋ جانە قورعاۋمەن, ولاردى سالۋعا, قايتا جاڭارتۋعا, سۋدى قورعاۋ ايماقتارى جانە بەلدىكتەرىمەن بايلانىستى قىزمەتى جانە ەكونوميكا سالالارىنىڭ نىساندارىن تەحنيكالىق قايتا جابدىقتاۋعا سايكەستىلىگىنە باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 13) سۋ نىساندارىن ءوز ەركىمەن پايدالانۋدى, سۋ نىساندارىنىڭ سۋدى قورعاۋ ايماقتارى مەن بەلدىكتەرىنىڭ اۋماعىندا ءوز ەركىمەن قۇرىلىس جۇرگىزۋىن بولدىرماۋعا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 14) جيىنتىقتى سۋدى تۇتىنۋدى تومەندەتۋ بويىنشا ءىس-شارالار, سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە قورعاۋ سالاسىندا الدىڭعى قاتارلى تاجىريبەسىن, عىلىم مەن تەحنيكاعا قول جەتكىزۋدى كاسىپورىنداردا, مەكەمەلەردە جانە ۇيىمداردا ەنگىزۋگە باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى; 15) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەلگىلەنگەن زاڭنامالىق تارتىپتە سۋ قورىن پايدالانۋ جانە قورعاۋ, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ تارتۋ سالاسىندا بەلگىلەنگەن نورمالارىن جانە ەرەجەلەرىن بۇزۋمەن جۇزەگە اسىرىلعان سۋ جاعدايىنا اسەر ەتەتىن سۋ شارۋاشىلىعى جانە باسقادا نىسانداردى قارجىلاندىرۋ, جوبالاۋ جانە قۇرىلىسىن توقتاتۋ تۋرالى تالاپتاردى قويادى; 16) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ زاڭنامالارىن بۇزۋ تۋرالى ماتەريالداردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭدارىنا سايكەس ايىپتىلاردى تارتۋ ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جانە سوتقا تاپسىرادى; 17) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ زاڭنامالارىن بۇزعان جاعدايدا مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن شىعىندى وتەۋ تۋرالى ارىزدى سوتقا بەرەدى; 18) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىمەن بەلگىلەنگەن قۇزىرەتى شەگىندە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ىستەر بويىنشا ءوندىرىستى جۇزەگە اسىرادى. 4. قۇقىعى 19. كوميتەتتىڭ ءوز وكىلەتتىگى شەگىندە قۇقى بار: 1) بەلگىلەنگەن زاڭنامالىق تارتىپتە بارلىق ۇيىمدارمەن, لاۋازىمدى تۇلعالار جانە ازاماتتارمەن ورىنداۋ ءۇشىن مىندەتتى شەشىمدەردى قابىلداۋعا; 2) مينيسترلىكتەردەن, ۆەدومستۆالاردان جانە باسقادا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان, كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردان, سونداي-اق لاۋزاىمدى تۇلعالاردان ءوز قۇزىرەتى شەگىندە قاجەتتى اقپاراتتى الۋعا; 3) سوتتا ارىز يەسى جانە جاۋاپ بەرۋشى رەتىندە بولۋعا; 4) اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ءىستى قاراۋعا, اكىمشىلىك نەمەسە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تۇلعالاردى تارتۋ تۋرالى ماتەريالداردى ءتيىستى ورگاندارعا جولداۋعا; 5) پروكۋراتۋراعا جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ زاڭنامالارىن بۇزۋ ءىس-ارەكەتتەرىن بولدىرماۋ نەمەسە تيىم سالۋ ءۇشىن ىقپال ەتۋگە حابارلاسۋعا; 6) مينيسترلىكتىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ, سونداي-اق ولارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى ەنگىزۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى ەنگىزۋگە; 7) كوميتەتتىڭ اۋماقتىق ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا. 5. كوميتەتتىڭ قىزمەتiن ۇيىمداستىرۋ 20. كوميتەتتىڭ توراعاسىنىڭ مينيسترلىكتىڭ جاۋاپتى حاتشىسىمەن كوميتەت توراعاسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا قىزمەتىنە تاعايىندالاتىن جانە لاۋازىمىنان بوساتىلاتىن ورىنباسارلارى بار. 21. كوميتەتتىڭ توراعاسى كوميتەت جۇمىسىن ۇيىمداستىرادى جانە باسشىلىقتى جۇزەگە اسىرادى, كوميتەتكە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋعا جانە ءوز قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا جەكە جاۋاپكەرشىلىكتى اتقارادى. 22. وسى ماقساتتاردا كوميتەتتىڭ توراعاسى: 1) توراعا ورىنباسارلارىنان باسقا, زاڭنامالارعا سايكەس كوميتەت قىزمەتكەرلەرىن قىزمەتكە تاعايىندايدى جانە جۇمىستان بوساتادى; 2) تارتىپتىك جازالاردى زاڭمەن بەلگىلەنگەن تارتىپتە قولدانادى; 3) ءوز قۇزىرەتى شەگىندە بۇيرىقتاردى شىعارادى; 4) ءوز قۇزىرەتى شەگىندە كوميتەتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭنامالارىنا سايكەس مەملەكەتتىك ورگانداردا جانە باسقادا ۇيىمداردا ۇسىنادى; 5) مينيسترلىكتىڭ جاۋاپتى حاتشىسىنا كوميتەتتىڭ جانە ونىڭ وڭىرلىك ورگاندارىنىڭ قۇرىلىمى جانە شتاتتىق كەستەسىن وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىستى ەنگىزەدى; 6) ءوز قۇزىرەتىنە ەنەتىن باسقادا ماسەلەلەر بويىنشا شەشىم قابىلدايدى; 7) سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەتتەرگە جەكە جاۋاپكەرشىلىك اتقارادى; 8) بەلگىلەنگەن زاڭنامالىق تارتىپتە كوميتەتتىڭ قىزمەتكەرلەرىنە جانە وڭىرلىك ورگانداردىڭ باسشى ورىنباسارلارىنا ءىسساپارلار, دەمالىستار بەرۋ, ماتەريالدىق كومەكتەر كورسەتۋ, بىلىكتىلىك كوتەرۋ, دايارلاۋ (قايتا دايارلاۋ), كوتەرمەلەۋ, ۇستەمەاقى تولەۋ جانە سىياقى بەرۋ ماسەلەلەرىن شەشەدى; 9) بەلگىلەنگەن زاڭنامالىق تارتىپتە اۋماقتىق ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى مەن ونىڭ ورىنباسارلارىن قىزمەتىن تاعايىنداۋ جانە قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى, سونداي-اق تارتىپتىك جازاعا تارتۋ جانە كوتەرمەلەۋ جونىندە جاۋاپتى حاتشىعا ۇسىنىستى ەنگىزەدى; 10) بەلگىلەنگەن زاڭنامالىق تارتىپتە ءوزىنىڭ ورىنباسارلارىنىڭ, قىزمەتكەرلەرىنىڭ, اۋماقتىق ورگانداردىڭ باسشىلارىنىڭ مىندەتتەرى مەن وكىلەتتىكتەرىن (لاۋازىمدىق نۇسقاۋلىقتارى) انىقتايدى جانە بەكىتەدى. 23. كوميتەتتىڭ اتىنا جولدانعان قۇجاتتار توراعامەن جانە قۇزىرەت شەگىندە ورىنباسارلارىمەن قول قويىلادى. توراعا بولماعان جاعدايدا قۇجاتتارعا ونى اۋىستىراتىن تۇلعامەن قول قويادى. توراعا بولماعان كەزەڭدە كوميتەتتتىڭ قىزمەتىنە جالپى باسشىلىقتى ورىنباسارلارىنىڭ بىرىنە جۇكتەلەدى, ول كوميتەتكە جۇكتەلگەن مەن ءوز قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋعا جەكە جاۋاپكەرشىلىكتى اتقارادى. توراعانىڭ جانە ونىڭ ورىنباسارلارىنىڭ بولماعان ۋاقىتىندا بەلگىلەنگەن زاڭنامالىق تارتىپتە باسقارما باسشىلارى باسشىلارىنىڭ بىرىنە جۇكتەلەدى. 24. توراعا ورىنباسارلارى: 1) ءوز وكىلەتتىكتەرى شەگىندە قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرەدى; 2) لاۋازىمدىق جانە باسقادا جۇكتەلگەن مىندەتتەرگە سايكەس ءوز قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىرادى; 3) زاڭنامالارعا سايكەس جۇكتەلگەن باسقادا قىزمەتتەردى جۇزەگە اسىرىدى. 6. كوميتەتتى قايتا ۇيىمداستىرۋ جانە تاراتۋ 25. كوميتەتتi قايتا ۇيىمداستىرۋ جانە تاراتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە 2043 جىلعى 24 قاڭتاردا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق كەلىسىمدەردى مەملەكەتتىك تىركەۋدىڭ تىزىلىمىنە №9088 بولىپ ەنگىزىلدى.