ەلوردادا مەملەكەتتىك كوميسسيا جانىنداعى جوبالاۋ كەڭسەسى جانە قوستاناي وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ جۇمىس توپتارىنىڭ «كۋلاكتاردى, بايلاردى, جارتىلاي فەودالداردى (ورتا شارۋا) جانە كرەستيان-شارۋالاردى اقتاۋ بويىنشا قورىتىندىلار مەن ۇسىنىمداردى زەردەلەۋ, ازىرلەۋ» تاقىرىبىنا ارنالعان ەكىنشى سەمينارى ءوتتى.
مەملەكەتتىك كوميسسيا مۇشەسى, جوبالىق كەڭسە باسشىسى سابىر قاسىموۆ ءوز سوزىندە «ەگەر بۇكىل كەڭەس حالقى ءۇشىن تراگەديا 1937-1938 جىلدارى, سول سياقتى «ۇلكەن تەررور» جىلدارى بولسا, وندا قازاقستان جانە ونىڭ حالقى ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان تراگەديا مەن ناعىز اپات 1928-1933 جىلدار بولىپ تابىلادى. وسى جىلدارى بولشەۆيكتىك-ستاليندىك رەجىمنىڭ حالىققا قارسى الدىن الا ازىرلەگەن ساياساتى, سونداي-اق قازاقستانداعى ونىڭ «تاعايىنداعان» قولداۋشىلارىنىڭ قابىلداعان مەملەكەتتىك شەشىمدەرى ناتيجەسىندە, مەملەكەت تاراپىنان قازاق حالقىنىڭ جالپى سانىنىڭ جارتىسىنان ايىرعان ادامگەرشىلىككە جاتپايتىن ناۋقاندار جۇرگىزىلدى... ناق وسى ءىرى بايلار مەن كۋلاكتاردى, ورتا شارۋالار شارۋاشىلىعى مەن م ۇلىكتەرىنىڭ جوعارىدان تۇسىرىلگەن جوسپار ارقىلى جاپپاي تاركىلەنۋى حالىق ءومىرىنىڭ ماتەريالدىق نەگىزىنىڭ جويىلۋىنا جول اشتى», دەدى.
سەمينار جۇمىسىندا رەپرەسسيا كەزەڭىنىڭ لەكسيكاسىندا «تاركىلەۋ» تەرمينىمەن قاتار «ەكسپروپرياتسيا» تەرمينى قولدانىلاتىنى اتالىپ ءوتىلدى. سوزدىكتەر مازمۇنىندا وسى ۇعىمنىڭ سينونيمدەرىن كەلەسىدەي تەرميندەر قۇرايدى: «توناۋ», «تارتىپ الۋ», «الىپ قويۋ», «قول سۇعۋ». ءدال وسى تەرميندەر قازاقستان تۇرعىندارىنىڭ بۇكىل مۇلكى تاركىلەندى دەپ سيپاتتاۋعا جارايدى.
سەمينار مودەراتورى س.قاسىموۆ زەرتتەۋشىلەر مەن بۇكىل قوعامدى جالپى تاقىرىپ بويىنشا, سونداي-اق جەكەلەگەن فاكتىلەردى دە ساياسيلاندىرۋعا جول بەرمەۋگە, وسىنداي اۋىر جىلدارى بۇرىنعى كەڭەس ەلىنىڭ بارلىق حالىقتارى زارداپ شەككەندىكتەن, وزگە حالىقتار مەن مەملەكەتتەردى ايىپتاماۋعا شاقىردى.
سەميناردا اتاپ وتىلگەندەي, زەرتتەۋشىلەردىڭ الدىن الا زەرتتەۋ مالىمەتتەرى بويىنشا «قازاقستاندا 54 مىڭ شارۋاشىلىق تاركىلەنگەن: وتاعاسى مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى سوتتالدى, جەر اۋدارىلدى جانە ت.ب. ەگەر ورتا ەسەپپەن ءبىر وتباسىنىڭ بەس مۇشەسىن الساق, وندا قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ادامداردى جانە تيىسىنشە قۇرباندار سانى ەكى ءجۇز مىڭنان استام ادامدى قۇرايدى».
سەمينار مودەراتورى اتاپ وتكەندەي, ءىس جۇزىندە قۇرباندار كوپ بولعان, ويتكەنى «باي-كۋلاكتارعا» قاتىستى «اۋىزەكى ايىپ تاعۋ» قولدانىلعان, سوت پەن تەرگەۋسىز «باي-كۋلاكتاردىڭ» كوپ بولىگى تاركىلەۋگە ۇشىرادى, قاماۋعا الىندى, تاركىلەۋ جونىندەگى ۋاكىلدەردىڭ جانە وڭىرلىك وگپۋ باسشىلارىنىڭ (وكىلدەرىنىڭ) اۋىزشا نۇسقاۋى بويىنشا قوعامدىق كەڭەستەر ارقىلى جەر اۋدارىلدى.
سوندىقتان دا تاركىلەۋ مەن جەر اۋدارۋدىڭ كوپتەگەن قۇرباندارى ەسەپكە الىنىپ, ەسەپ كىتابىنا تىركەلمەگەندىكتەن قۇجاتتىق دالەلدەر قالدىرىلماعان. ء«بىزدىڭ الدىمىزدا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى رەتىندە ولاردىڭ سانىن انىقتاۋ مىندەتى تۇر. بۇل جۇمىستىڭ باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ولاردىڭ ۇرپاقتارى جانە باسقا دا اقپارات بەرۋشىلەرمەن ساۋالداما جۇرگىزۋ... ءبىز كۇشتەپ تاركىلەۋدىڭ قۇرباندارىنىڭ, اسىرەسە بالالاردىڭ اۋرۋدان, اشتىقتان, ءماجبۇرلى بوسقىندىقتان, سۋىقتان, جەر اۋدارىلۋ سالدارىنان قانشا ادام قايتىس بولعانىن زەرتتەۋىمىز كەرەك. ادام شىعىنى كوپ بولدى. نەلىكتەن تاركىلەنگەن جانە قۋعىنعا ۇشىراعان ناقتى وتباسىنىڭ مىسالىندا ادام شىعىنىن زەردەلەمەسكە. ءدال وسى جۇمىستار ەرىكتىلەردىڭ, جۋرناليستەردىڭ, تەلەارنا جانە اكىمدىكتىڭ يدەولوگيا سالا بويىنشا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مىندەتى ءارى بورىشى», دەدى س.قاسىموۆ.
سەمينارعا قاتىسۋشىلار زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن ءوزارا تاجىريبە الماسىپ, بىرقاتار جاڭا ماتەريالدى, جازىقسىز قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ جاڭا ەسىمدەرىن ۇسىنىپ, ودان ءارى قاراي زەرتتەۋ جوسپارلارىن بەلگىلەدى.