پاندەميا كوپ نارسەگە كوزىمىزدى جەتكىزدى. سونىڭ ىشىندە ءبىلىم الۋشىلارعا وقۋ ورداسىنىڭ ورنى, ۇستازداردىڭ ءرولى قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ۇعىندىق. كارانتين كەزىندەگى قاشىقتان وقىتۋ ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتتى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتكە بيىلعى وقۋ جىلىن ءداستۇرلى فورماتتا باستاۋدى تاپسىردى.
مىنەكي, ەندى سول قوعام بولىپ كۇتكەن ۇيرەنشىكتى وقۋ جۇيەسىنە قايتا كوشتىك. جاڭا وقۋ جىلى ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا شتاتتىق رەجىمدە باستالدى. بالالار بالاباقشاعا, وقۋشىلار مەكتەپكە, ستۋدەنتتەر كوللەدجدەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە بارىپ وقيدى. دەسەك تە قاشىقتان وقىتۋدىڭ ءتيىمدى تەحنولوگيالارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە قولدانىلا بەرەدى جانە كارانتين كەزىندەگى وقۋدا كەتكەن ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ جۇمىستارى دا جىل بويىنا جۇرگىزىلمەك. بۇل تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ: ء«بىز ءبىلىم بەرۋدىڭ ءداستۇرلى فورماتىنا كوشتىك, الايدا بالالارعا ىڭعايلى پلاتفورمالاردى ۇزبەي قولدانا بەرۋىمىز كەرەك», دەگەن بولاتىن.
سونداي-اق مينيستر باعدارلاما بويىنشا تۇسىرىلگەن بەينەساباقتار تولىعىمەن ورنالاستىرىلعان ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارىن ءبىلىم الۋشىلار قالاعان ۋاقىتىندا قاراپ, قايتا ورالىپ, بەكىتىپ وتىراتىنىن ايتا كەلە: «جاڭا وقۋ جىلىن ءداستۇرلى فورماتتا باستاعانمەن, قاشىقتان وقۋ كەزىندە ءبىلىم ساپاسىنداعى ولقىلىقتاردى تولتىرۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت. وسى ماقساتتا كەشەندى جۇيەلى شارالاردى ىسكە اسىرامىز. حالىقارالىق تاجىريبەدە جۇرگىزىلگەن قاشىقتان وقىتۋدىڭ ناتيجەسى دە زەرتتەلدى. سوعان سايكەس وقۋ جىلىندا نەگىزگى پاندەر بويىنشا بىلتىرعى قيىن تاقىرىپتارعا كوبىرەك ساعات ءبولىنىپ, وقۋ باعدارلامالارىن كوررەكتسيالاۋعا, ۇلگەرىمى ناشار بالالارمەن قوسىمشا جۇمىسقا باستى نازار اۋدارىلادى», دەدى مينيستر.
قاشىقتان وقىتۋ پاندەميانىڭ سەبەبىنەن الەمدىك وقىتۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلىپ كەتكەن سەكىلدى. سەبەبى وقىتۋدىڭ بۇل فورماتى بيىل دا وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە ىڭعايلى بولعاندىقتان عانا ەمەس, كەيبىر پاندەر ونلاين وقىتىلاتىندىقتان دا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنەن تولىق الىنعان جوق. سەبەبى ءبىلىم الۋشىلار ءبىر جەردە ۇزاق شوعىرلانىپ وتىرماۋى ءتيىس. وسى تالاپقا سايكەس ورتا, كاسىپتىك-تەحنيكالىق, جوعارى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ءىشىنارا پاندەر ونلاين وقىتىلۋى مۇمكىن. مۇنداي وزگەرىس جايىندا ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى شولپان كارينوۆا:
«2021-2022 وقۋ جىلىن قاتاڭ سانيتارلىق-ەپيدەميالىق تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ, ءداستۇرلى فورماتتا باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار شتاتتىق جۇمىس رەجىمىنە ورالادى. ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەكتەر قورىنىڭ (ۇبدق) مالىمەتى بويىنشا مەكتەپتەردىڭ 95%-نىڭ جوبالىق قۋاتى مەن وقۋشىلار سانى وقۋدى تولىق ءداستۇرلى فورماتتا باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەكتەپتەرگە قاجەت بولعان جاعدايدا پاندەردىڭ ءبىر بولىگىن («مۋزىكا», «كوركەم ەڭبەك», «ينفورماتيكا», «قۇقىق نەگىزدەرى», «گرافيكا جانە جوبالاۋ», «كاسىپكەرلىك جانە بيزنەس نەگىزدەرى» سەكىلدى پاندەردى) ونلاين فورماتتا وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرىلەدى. اۋىسىمدار ۇيىمداستىرىلىپ, بارلىق نەگىزگى پاندەر شتاتتىق فورماتتا وقىتىلۋى كەرەك. باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەردىڭ قاۋلىسى بويىنشا اۋرۋعا شالدىققان اداممەن بايلانىستا بولعان بالالار ءۇشىن وقشاۋلاۋ كەزەڭىندە سينحروندى وقىتۋمەن (ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە ونلاين وقىتۋ) قاشىقتان وقىتۋ ۇيىمداستىرىلادى», دەپ تۇسىنىك بەردى.
سونىمەن قاتار بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى دا قاشىقتان وقۋعا مۇمكىندىك بەرىلۋى مۇمكىن. ايتالىق, ەگەر بالالار اۋرۋدىڭ اۋىر تۇرىنە شالدىعىپ, وعان دارىگەرلەردىڭ ۇسىنىستارى بولسا, اتا-انالاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا بالالاردى قاشىقتان وقىتۋ (ۇيدە وقىتۋ) مۇمكىن بولاتىنىن ايتتى. بالالارعا وقۋلىقتار, وقۋ كونتەنتى بار اقپاراتتىق جۇيە, ەلەكتروندى جۋرنال قولجەتىمدى بولادى. تاراۋ بويىنشا جيىنتىق باعالاۋدى قاشىقتان نەمەسە ءداستۇرلى فورماتتا تاپسىرۋعا رۇقسات ەتىلەدى.
بيىلعى وقۋ جىلىندا مەكتەپتەردەگى سانيتارلىق نورمالاردى ساقتاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. كۇندەلىكتى تەرمومەتريا جۇرگىزىلەدى, ماسكا رەجىمى ساقتالادى. سىنىپتاردا كۆارتستاۋ, جەلدەتۋ, دەزينفەكتسيالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋى قاجەت. بۇقارالىق ءىس-شارالارعا شەكتەۋ قويىلادى. ساباقتار ء«بىر سىنىپ – ءبىر كابينەت» قاعيداسىمەن جۇرگىزىلەدى. ءتيىستى ۆەدومستۆونىڭ تاراتقان اقپاراتىنا قاراعاندا, ءبىلىم الۋشىلار وقۋ كونتەنتى بار اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن قامتىلادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وقۋ كونتەنتى بار تسيفرلى پلاتفورمالارعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى. مەكتەپتەر قاجەتتى اقپاراتتىق جۇيەلەرگە قوسىلعان. «كۇندەلىك» جۇيەسى مەن ينتەرنەت-رەسۋرستاردا 1-11-سىنىپتارعا ارنالعان 13 مىڭنان استام بەينەساباق ورنالاستىرىلعان.
ورتا ءبىلىم جۇيەسىندەگى بۇدان بولەك تاعى ءبىر وزگەرىس بار, بۇل – وقۋ ۇزاقتىعىنداعى 5 مينۋتتىڭ قايتارىلۋى. جاڭا وقۋ جىلىندا ءار ساباقتىڭ ۇزاقتىعى 45 مينۋتتان بولادى. ال مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا ءبىر توپتاعى بالا سانى 20-25-تەن اسپاعان جاعدايدا شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرىلەدى.
كوللەدجدەردە دە وقۋ پروتسەسى شتاتتىق رەجىمدە باستالادى. ەلىمىزدىڭ 795 كوللەدجىندە 470 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت ءبىلىم الاتىن بولادى. 1-كۋرستارعا 150 مىڭنان استام ستۋدەنت كەلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. كوللەدجدەردىڭ جوبالىق قۋاتتىلىعى وقۋدى شتاتتىق فورماتتا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, سونىمەن قاتار وقۋ پاندەرىنىڭ 20%-ىن قاشىقتان وتكىزۋگە رۇقسات ەتىلەدى. زەرتحانالىق, تاجىريبەلىك ساباقتار جانە وندىرىستىك پراكتيكا وفلاين وتكىزىلەدى. ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردىڭ بەلگىلەرى بار جانە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار ءبىلىم الۋشىلار ءۇشىن قاجەت بولعان جاعدايدا وقىتۋ قاشىقتان ۇيىمداستىرىلادى.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ جوعارى ءبىلىم بويىنشا ورىنباسارى قۋانىش ەرعاليەۆ ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى وقۋ جايىنىڭ قالاي بولاتىنىن جەتكىزدى. ول: «ستۋدەنتتەر, ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك ستۋدەنتتەر دە دايىندىقتىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا ءداستۇرلى فورماتتا وقيدى. بۇل رەتتە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ شەشىمى بويىنشا ارالاس وقىتۋ فورماتى دا قولدانىلادى. دارىستەر ونلاين, ال سەمينار, زەرتحانالىق جانە تاجىريبەلىك ساباقتار وفلاين رەجىمدە وتكىزىلۋى مۇمكىن. قاشىقتان وقىتۋ فورماتىن ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار ستۋدەنتتەر مەن تاۋەكەل توبىنداعى ءبىلىم الۋشىلار ءۇشىن قولدانۋعا بولادى. ايتا كەتكەن ءجون, ستۋدەنتتەردىڭ شوعىرلانۋىن ازايتۋ ءۇشىن كاسكادتى ءادىس قولدانىلادى. ياعني وقۋ جىلى وقۋ كۋرسىنا بايلانىستى باستالادى. ماسەلەن, 3-4-كۋرس ستۋدەنتتەرى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ وقيدى. ال 1-2-كۋرس ستۋدەنتتەرى مەن ماگيسترانتتارى ءۇشىن وقۋ جىلى قىركۇيەك ايىندا, بىراق 30 قىركۇيەكتەن كەشىكتىرىلمەي باستالادى. ستۋدەنتتەردەن پتر-تەستىلەۋ تالاپ ەتىلمەيدى. جوعارى وقۋ ورنى, وقۋ كورپۋستارى, كىتاپحانا مەن جاتاقحانالاردىڭ اۋماعىندا Ashyq قوسىمشاسى پايدالانىلادى. وقۋ عيماراتتارىنا «جاسىل» نەمەسە «كوك» مارتەبەسى بار ستۋدەنتتەر كىرە الادى», دەپ ءتۇسىندىردى.
ق.ەرعاليەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, سانيتارلىق نورمالاردى ساقتاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. كىرەبەرىستە ستۋدەنتتەر تەرمومەتر ارقىلى تەكسەرۋدەن وتەدى, انتيسەپتيكپەن زالالسىزداندىرۋ قاراستىرىلعان. ماسكا رەجىمى دە قامتاماسىز ەتىلەدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا مەديتسينالىق بەكەتتەر جۇمىس ىستەپ, قوسىمشا سانيتايزەرلەر مەن تەرمومەترلەر ساتىپ الىندى. جوو-دا جىلجىمالى ساباق كەستەسىن جاساپ, ء«بىر اۋديتوريا – ءبىر توپ» قاعيداسى ساقتالادى. ساباقتار اراسىندا اۋديتوريالاردى جەلدەتۋ جانە سانيتارلىق وڭدەۋ ءۇشىن ۇزىلىستەر قاراستىرىلعان. بۇقارالىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە تىيىم سالىنادى. ساباقتار مەن ۇزىلىستەر ءار ءتۇرلى ۋاقىتتا باستالادى. ماسەلەن, ءبىر توپ ءۇشىن ساباقتار ساعات 9.00-دە, ال باسقا توپتا 15 مينۋتتان كەيىن باستالۋى مۇمكىن.