پرەزيدەنت – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ حالىققا جولداۋىن وقىعاندا وربىگەن وي
حالقىنا – بەگى, بەگىنە – حالقى سەنگەن ەل ۇزاق جاسايدى.
كۇلتەگىن.
قازاقستاننىڭ بۇكىل حالىق سايلاعان تۇڭعىش جانە قازىرگى پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ الدىنا ۇلى ماقساتتار قويا بىلەتىندىگىنە جانە ونى جۇزەگە اسىرا الاتىندىعىنا كوزىمىز انىق جەتىپ, كوڭىلىمىز ابدەن سەندى. انا جىلى «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى جاريالانعاندا ءبارىمىزدىڭ بولماسا دا ءبىرازىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدە ۇمىتتەن گورى كۇدىكتىڭ باسىم بولعانى اششى دا بولسا اشىپ ايتار شىندىق. بۇگىن سول ۇلى مىندەتتىڭ ءوزى ەڭسەرىلدى. بۇل ۇلى ساياساتكەردىڭ الدىنا ۇلى ماقساتتار قويىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋىنىڭ انىق ءبىر ايعاعى ەمەس پە؟!
پرەزيدەنت – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ حالىققا جولداۋىن وقىعاندا وربىگەن وي
حالقىنا – بەگى, بەگىنە – حالقى سەنگەن ەل ۇزاق جاسايدى.
كۇلتەگىن.
قازاقستاننىڭ بۇكىل حالىق سايلاعان تۇڭعىش جانە قازىرگى پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ الدىنا ۇلى ماقساتتار قويا بىلەتىندىگىنە جانە ونى جۇزەگە اسىرا الاتىندىعىنا كوزىمىز انىق جەتىپ, كوڭىلىمىز ابدەن سەندى. انا جىلى «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى جاريالانعاندا ءبارىمىزدىڭ بولماسا دا ءبىرازىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدە ۇمىتتەن گورى كۇدىكتىڭ باسىم بولعانى اششى دا بولسا اشىپ ايتار شىندىق. بۇگىن سول ۇلى مىندەتتىڭ ءوزى ەڭسەرىلدى. بۇل ۇلى ساياساتكەردىڭ الدىنا ۇلى ماقساتتار قويىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋىنىڭ انىق ءبىر ايعاعى ەمەس پە؟!
ەندى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستىك. اسا سالماقتى بۇل ۇلى ستراتەگيانىڭ ورىندالاتىنىنا سەنىمدىمىز. ول سەنىمنىڭ كەپىلى – نۇرسۇلتان سىندى كەمەل ويلى كەمەڭگەر باسشى جانە ەل باستاعان ەرىنە سەنگەن ەڭبەككەر ەل!
دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ جوسپارىن ۇسىنعان بيىلعى جولداۋدىڭ باستى ءبىر ەرەكشەلىگى – ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ باعىتىن بەلگىلەپ, باعدارىن بەكەم بەكىتىپ بەردى. وسى تۇستا مەملەكەت باسشىسىنىڭ الداعى 35 جىلدا الار اسۋلارىمىزدى جەتى «بەسجىلدىققا» ءبولۋى, سوعان وراي ناقتى مىندەتتەر قويۋى, حالىقتى ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاققا باعىتتاۋى – اداستىرماس اق جول.
بيىلعى ون سەگىزىنشى جولداۋدىڭ التىن دىڭگەگى, تەمىر قازىعى – ماڭگىلىك ەل! بۇل ۇلتتىق ۇلى يدەيا ەلدى ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاققا بىرىكتىرىپ, جاڭا اسۋلارعا باستايدى. وتكەن جىلعى جولداۋدىڭ وزەگى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» – ماڭگىلىك ەل يدەياسىنىڭ بەرىك ىرگەتاسى بولاتىن. «ماڭگىلىك ەلدى» نىعايتۋ, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن ماڭگىلىككە جالعاستىرۋ ءبىر ماقسات, ال, وركەندەگەن, ەركىن ەلدە ءومىر ءسۇرۋ – ءبىر مۇددە, تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ وركەندەۋى – ءبىر بولاشاق. بيىلعى جولداۋداعى ءسوزىن: «ءبىر جىل بۇرىن مەن ەلىمىزدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ جاڭا ساياسي باعدارىن جاريا ەتتىم. باستى ماقسات – قازاقستاننىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋى. ول – «ماڭگىلىك قازاقستان» جوباسى, ەل تاريحىنداعى ءبىز اياق باساتىن جاڭا ءداۋىردىڭ كەمەل كەلبەتى», دەپ باستاعان پرەزيدەنت وتكەنگە شولۋ, بولاشاققا بارلاۋ جاساپ, باعىت-باعدار بەرە كەلىپ جاساعان ءتۇيىنى دە الشى تۇسەر اسىققا قۇيعان قورعاسىنداي كوكەيگە قونا كەتتى: «بايلىعىمىز دا, باقىتىمىز دا بولعان ماڭگىلىك تاۋەلسىزدىگىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاي ءبىلۋىمىز كەرەك.
«قازاقستان-2050» – ماڭگىلىك ەلگە باستايتىن ەڭ ابىرويلى, ەڭ مارتەبەلى جول. وسى جولدان اينىمايىق, قادىرلى حالقىم!
ءاربىر كۇنىمىز مەرەكەلى, ءاربىر ءىسىمىز بەرەكەلى بولسىن!» دەگەن ءتۇيىننىڭ حالىقتى ەرەن ەڭبەككە جۇمىلدىرىپ, ماڭگىلىك ەلدىڭ ىرگەتاسىن بەكىتە تۇسەرى حاق.
پرەزيدەنت جولداۋىندا اقيقاتقا اينالعان ارمان دا, بۇگىننەن دە نۇرلى بولاشاق تا اداستىرماس اق جول, جارىق جۇلدىز بولىپ جارقىراپ تۇر. بۇل اسا قۇندى قۇجاتتا ايتىلعاننىڭ ءبارى دە سالماقتى, ءبارى دە اسا ماڭىزدى. جولداۋدا حالىققا دەگەن مەملەكەت قامقورلىعى ناقتى كورىنىس تاپقان.
ماسەلەن, جولداۋدا اتاپ ايتىلعان: «بۇل – قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ قاعيداتى. قاراپايىم ادامداردىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل-كۇيى ءبىزدىڭ باستى ماقساتقا ىلگەرىلەۋىمىزدىڭ ماڭىزدى ينديكاتورى بولۋعا ءتيىس», دەگەن سوزدەرگە ساي پرەزيدەنت ۇكىمەتكە ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەدى. ولار: «ۇكىمەتكە ازاماتتىق قىزمەتشىلەر ەڭبەكاقىسىنىڭ جاڭا ۇلگىسىن ازىرلەۋدى جانە 2015 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ ەنگىزۋدى تاپسىرامىن. ول قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىلارىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا – 28, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا – 29, الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىندا 40 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
مۇگەدەكتىگىنە جانە اسىراۋشىسىنان ايرىلۋىنا بايلانىستى الەۋمەتتىك جاردەماقى كولەمىن ۇكىمەتكە 2015 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ 25 پايىزعا ارتتىرۋدى تاپسىرامىن. مۇگەدەكتەر بىرلەستىكتەرى قىزمەتىنىڭ قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرگەن ءجون.
ۇكىمەتكە «ب» كورپۋسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن 2015 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ – 15 پايىزعا, ال 2016 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ – تاعى 15 پايىزعا ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن» دەگەن سوزدەر «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىراتىن قازاقستان ازاماتتارىنا دەگەن قامقورلىقتىڭ ايقىن ءبىر كورىنىسى.
جولداۋدا اتاپ ايتىلعانداي: «ەندىگى ۇرپاق – ماڭگىلىك قازاقتىڭ پەرزەنتى» جاس ۇرپاققا ۇلكەن ءۇمىت ارتقان پرەزيدەنت وسىعان وراي بىلاي دەدى: «اسىرەسە, جاستارعا مىنانى ايتامىن: «بۇل ستراتەگيا سىزدەرگە ارنالعان.
ونى جۇزەگە اسىراتىن دا, جەمىسىن كورەتىن دە سىزدەر. ءوز جۇمىس ورىندارىڭىزدا وتىرىپ, وسى جۇمىسقا ارقايسىڭىز اتسالىسىڭىزدار. نەمقۇرايلىلىق تانىتپاڭىزدار.
ەلدىڭ بولاشاعىن بارشا حالىقپەن بىرگە جاساڭىزدار».
بيىلعى جولداۋدا جاستارعا دەگەن قامقورلىق: «جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردى اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق اۆتونومياعا بىرتىندەپ كوشىرۋگە جوسپارلى تۇردە كىرىسۋ قاجەت. ۇلگەرىمى جاقسى ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلاردى قولداۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن جاساۋ قاجەت دەپ سانايمىن. ۇكىمەتكە 2016 جىلى 1 قاڭتاردان باستاپ ستيپەنديالار ءمولشەرىنىڭ 25 پايىزعا ءوسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن», دەگەن جولداردا ايقىن اڭعارىلىپ تۇر.
«ەكونوميكا جانە ونىمەن بايلانىستىنىڭ ءبارى دە مادەنيەتكە باعىنىشتى» (كوبو ابە). كوركەم ادەبيەتى مەن مادەنيەتى دامىعان ەلدىڭ يدەيالار وتانىنا اينالاتىندىعى شىعار كۇندەي شىندىق. وسىنى بارىمىزدەن دە جاقسى بىلەتىن پرەزيدەنت بيىلعى جولداۋىندا: «جالپىقازاقستاندىق مادەنيەتتى دامىتۋعا جاڭاشا سەرپىن بەرگەن ءجون. مادەني ساياساتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ قاجەت. وندا قازاقستاندىقتاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتى مادەني مەنتالدىگىن قالىپتاستىرۋعا, زاماناۋي مادەنيەت كلاستەرلەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان شارالار بەلگىلەۋ كەرەك» دەپ قاداپ ايتتى. وسىعان وراي بىزگە – جازۋشىلارعا ۇلكەن مىندەت جۇكتەلەدى. رۋحاني قۇندىلىقتاردى جاساۋدىڭ العى ساپىندا بولۋ – قالامگەر قاۋىمىنىڭ قاسيەتتى بورىشى. رۋحاني قۇلدىراۋدىڭ سوڭى قۇردىمعا كەتۋ. ەڭ باي مەملەكەت ءريمنىڭ تۇبىنە جەتكەن دە وسى.
ءوز باسىم جولداۋداعى: «قازاق ءتىلى بۇگىندە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ينتەرنەتتىڭ تىلىنە اينالادى. قازاق تىلىندە ءبىلىم الاتىنداردىڭ سانى جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلەدى. ەلىمىز بويىنشا مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتاتىن 57 ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ولاردان مىڭداعان ازاماتتار قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ شىقتى, ءالى دە ۇيرەنۋدە. بىلتىرعىعا قاراعاندا بيىل قازاق ءتىلىن بىلەمىن دەگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ سانى 10 پايىزعا وسكەن. بۇل دا ءبىراز جايتتان حابار بەرەدى. تەك سوڭعى 3 جىلدا مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا رەسپۋبليكا بويىنشا 10 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. ەندى ەشكىم وزگەرتە المايتىن ءبىر اقيقات بار. انا ءتىلىمىز ماڭگىلىك ەلىمىزبەن بىرگە ماڭگىلىك ءتىل بولدى! ونى داۋدىڭ تاقىرىبى ەمەس ۇلتتىڭ ۇيىتقىسى ەتە بىلگەنىمىز ءجون», دەگەن جولداردى وقىپ قاتتى تەبىرەندىم. «ءتىلى جوعالعان حالىقتىڭ ءوزى دە جوعالاتىنىن ۇلتتىڭ ۇلى ۇستازى احاڭ – احمەت بايتۇرسىنوۆ باياعىدا ايتقان. «انا ءتىلى – حالىق بولىپ جاسالعاننان بەرى ونىڭ جان دۇنيەسىنىڭ ايناسى, ءوسىپ-ءونىپ تۇرلەنە بەرەتىن, ماڭگى قۇلامايتىن بايتەرەك» (جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ). قازاق ءتىلى الەمدەگى ەڭ باي ءتىلدىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى. «بىلىمدىلىكتىڭ ەڭ باستى فاكتورى – تۋعان تىلىندە سويلەۋ مەن ونى سىيلاۋدان باستالادى», دەپتى گەگەل. «انا ءتىلىن شەكارانى قورعاعانداي قورعاۋ كەرەك! (پەتر ۆيازەمسكي). الايدا, كەيبىر اسىرا سىلتەۋشىلەر سياقتى كوشە دەموكراتياسىمەن ەمەس, ەلباسى ءوز جولداۋىندا ايتقان قامقورلىق, ناقتى ءىس ارقىلى قورعاۋ كەرەك!
پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعانداي, عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كولەمى بۇدان بىلاي جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ەڭ كەم دەگەندە 3 پايىز دەڭگەيىنە دەيىن ۇلعايتىلادى. ءسۇيىنشى سۇراۋعا تۇرارلىق جاڭالىق قوي بۇل! عىلىم سالالارىن الەمدىك ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزبەي يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالىق باعدارلامانى دامىتۋ مۇمكىن ەمەس. مىرجاقىپ دۋلاتوۆ كەزىندە بىلاي دەپ جازدى: «تىرشىلىك – باسەكە جارىس. دۇنيە – بايگە ۇيلەستىرۋشى. وزعانعا قاراي بايگە بەرەدى. جارىستىڭ الدى بولىپ كەلگەن بايگەنىڭ الدىن الادى, ورتاسى بولىپ كەلگەن ورتاسىن الادى, سوڭىندا قالعان بايگەدەن ءتىپتى قۇر قالادى. وسىلاي بولعان سوڭ ادامنان ادام, جۇرتتان جۇرت, ۇلتتان ۇلت وزسام دەيدى. وزعاننىڭ ءىسى قاي ورىندا دا بولسا, ۇستىنە ءتۇسىپ, قالعاننىڭ ءىسىن باسپاقشى». عاسىر باسىندا ايتىلعان بۇل ءسوز, بۇل وي ەسكىرگەن جوق. ومىردەگى باسەكە, جارىس بۇگىن ءتىپتى قىزىپ تۇر. ال, وسى الەمدىك جارىستا وزۋدىڭ كىلتى – عىلىم. ولاي بولسا, ەلباسى ءوز جولداۋىندا ۋاقىت العا قويعان ۇلى مىندەتتىڭ ءبىرىن تامىرشىداي تاپ باسىپ تۇر.
بيىلعى – 2014 جىلعى جولداۋدىڭ 10 باعىتىندا:
«بەسىنشى. ءتيىمدى جەر نارىعى قۇرىلادى. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى بۇدان بىلاي تەك ينۆەستيتسيا سالۋ جانە وزىق تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ شارتىمەن عانا جالعا بەرىلەدى, بۇل وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى» دەلىنگەن. وسى ءبىر از عانا سوزدە اسا سالماقتى وي, ساليقالى ساياسات جاتىر. ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ سوزىمەن ايتساق: «مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ارقا سۇيەر تىرەگى – جەر. ول بولماسا مەملەكەت بولماق ەمەس. جەر, جەر جانە جەر. جەرسىز وتان جوق». زامانا ءورتى جەردى دە ورتەي باستادى. ورتەگەنى ەمەي نەمەنە بايشىكەشتەر جەردى ساتىپ الىپ, ونى يگەرمەي قاڭتارۋلى اتقا ۇقساتىپ قويدى. ۇندىستەردىڭ اقىلمان اعاسى سيەتل ديۋۆاميش 1885 جىلى اقش-تىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى فرانكلين پيەرسكە جازعان حاتىندا بىلاي دەپتى: «جەر – ادامنىڭ مۇلكى ەمەس, ادام جەردىڭ مۇلكى. جەر – مەنىڭ حالقىما, ياعني بوبەگىنە جۇرەگى ەلجىرەي ەمىرەنەتىن انا!» جۇرەك تەبىرەنتەتىن بۇل سوزدەر جەر-انانىڭ قادىر-قاسيەتىن ايقىنداپ تۇرعان جوق پا؟! «ۋنەسەننىە ۆەتروم» («جەل ايداعان») رومانىندا ايتىلعانداي: «جەر! بۇل جالعاندا سول ءۇشىن عانا جانتالاسىپ ەڭبەكتەنۋگە, سوعىسۋعا ءھام ولۋگە بولادى, ويتكەنى جەر عانا ماڭگىلىك».
قارا جەردى قادىرلەمەگەندى قارعىس اتادى. اللا تاعالانىڭ قاھارىنا ۇشىرامايىق دەسەك جەر-انانىڭ قاسيەتىن ۇعىپ, كيەسىنەن قورقىپ, قادىرىنە جەتەيىك. «قولدا باردا التىننىڭ قادىرى جوق» دەگەن ءسوز جەر-اناعا جۇرمەيدى. جەر-انانى قادىرلەۋدى جاپون جۇرتىنان ۇيرەنگەن ءجون. پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان جەر-انا جايلى تولعاۋ وسىنداي سان تاراۋ ويعا جەتەلەيدى.
پرەزيدەنتتىڭ حالىققا جولداۋىندا ايتقان ءسوزىنىڭ ءبارى ماڭىزدى. ونىڭ ءار تاراۋى ەمەس, ءار سويلەمىنىڭ سالماقتىلىعى سونشا جولداۋدى تالداۋعا ءبىر ماقالا از.
ەلى – ەڭبەككەر, ەرى كەمەڭگەر ەلدىڭ پرەزيدەنت ايتقانداي: «دامۋى جەدەل, كەلەشەگى كەمەل بولارى» ايدان انىق. «ماڭگىلىك ەل» الىستاعى قول جەتپەيتىن ارمان ەمەس, جاقىن دا جارقىن, ۇلى دا نۇرلى بولاشاق!
ءسابيت دوسانوۆ,
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.
الماتى.