بانك سەكتورىندا جارتى جىلدا نە وزگەردى؟

قانشا بانك نارىقتان كەتتى؟

قارجىگەرلەر قاۋىم­داس­تىعى ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىن­شا, ەلدەگى قيىن ەپيدە­ميا­لىق جاعداي جانە كارانتين شەك­تەۋ­لەرىنىڭ قايتا ورناۋى ىسكەرلىك بەل­سەندىلىكتى تو­مەن­دەتىپ, قارجى رەسۋرستارىنا, نەسيە تولەمىنە دەگەن سۇرانىسقا تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن. «مۇنداي نە­گاتيۆتى احۋالدان ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ نەسيە ساياساتى دا تىس قالمايدى», دەيدى قاۋىمداستىق ساراپشىلارى.

ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, ينفلياتسيانىڭ ايتارلىقتاي ءوسىم كورسەتۋى اقشا-نەسيە ساياساتىن ودان ءارى قاتاڭداتا ءتۇسۋدى تالاپ ەتەدى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە نەسيە رەسۋرستارىنىڭ نارىقتىق قۇنىنا تەرىس اسەرىن تيگىزبەك. ياعني نەسيە پايىزى قىمباتتايدى. ال بۇل جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قال­تا­لارىنا سالماق سالادى. يپو­تەكا سەگمەنتىندەگى سۇرانىس (+10 پايىز) پەن تۇتىنۋشىلىق نەسيە­نىڭ (+14 پايىز) ارتۋىنا باي­لا­نىستى بولشەك زايمدار كو­لەمى وسكەن.

كوپتەن بەرى اڭگىمە بولىپ كەلە جاتقان اتفبانك اقىرى نارىقتان كەتىپ تىندى. بيىل 16 ناۋرىزدا Jusan Bank پەن اتفبانك اكتسيونەرلەرىنىڭ جيىنىندا قوس قارجى ۇيىمىن بىرىكتىرۋ شە­شىمى قابىلدانعان ەدى. ەندى 6 قىر­كۇيەكتەن باس­تاپ اتفبانك-ءتىڭ بارلىق كليەنت­تەرىنە Jusan Bank قىزمەت كور­سەت­پەك. ال جىل­دىڭ العاشقى جارتىسىندا AsiaCredit Bank پەن Capital Bank Kazakhstan ليتسەنزياسىنان ايى­رىلدى. ەكەۋى دە پرۋدەنتسيالىق تالاپتاردى جانە وزگە دە مىندەتتەمەلەردى ورىنداماعانى سەبەپتى نارىقتان شەتتەتىلدى. ال پاكىستان ۇلتتىق بانكىنىڭ ەنشىلەس بانكى ءوز ەركىمەن نارىقتان شىقتى. بۇرىن ForteBank-كە تيەسىلى بولعان بانك Kassa Nova اقپان ايىندا «فريدوم فينانس» اق-عا ساتىلىپ, «فريدوم فينانس قازاقستان بانكى» دەپ قايتا اتالدى. نارىقتان كەتكەن بانكتەردى تۇگەلدەپ بولساق, وزگە دە جاڭالىقتارعا كەزەك بەرە وتەلىك.

تسيفرلىق تەڭگە قاشان ەنگىزىلەدى؟

جىل باسىندا ۇلتتىق بانك تسيفرلى تەڭگەنى ەنگىزۋ ماسەلەسىنە توقتالعان ەدى. كەيىنىرەك ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ «تسيفرلى تەڭگەنى ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى شەشىم ىقتيمال ارتىقشىلىقتار مەن تاۋە­كەل­دەردى, اقشا-نەسيە سايا­ساتى مەن قار­جىلىق تۇراقتىلىققا اسەر ەتۋدى, ۇلت­تىق تولەم جۇيەسىنە اسەر ەتۋدى كە­شەندى زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىن­­شا قابىلدانادى», دەدى. ءسوي­تىپ, بۇل ماسەلە جىلدىڭ ەكىنشى جار­تى­سىندا شەشىمىن تابا جاتار دەگەن­دى مەڭزەگەن. ۇب مالىمدەۋىنشە, بۇل بيت­كويننىڭ انالوگى نە بولماسا كريپ­توۆاليۋتا ەمەس. تسيفرلى تەڭگە – زاڭ­دى تولەم قۇرالى, قۇن ولشەمى جانە جيناق قۇرالى.

«ەگەر شەشىم قابىلدانسا, تسيفر­لى تەڭگە بىرەگەي تسيفرلى رەتتى­لىك (جەتوندار) نەمەسە ارنايى ەلەك­ت­روندى ءاميانداردا ساقتالاتىن ەلەكت­رون­دىق جازبالار تۇرىندە شى­عا­رى­لادى. ول زاڭدى تولەم قۇرا­لى رەتىن­دە كەڭىنەن قابىل­دانادى جانە كلاسسيكالىق اقشانىڭ بار­­لىق فۋنكتسياسىن ورىندايدى. ەكو­نو­مي­كانىڭ بارلىق سۋبەكتى­لەرى تسيفر­لى تەڭگەگە قول جەتكىزەدى. تسيفر­­لى تەڭگەنى بارلىق ءداستۇرلى تو­لەم مە­حا­نيزم­دەرىنىڭ كومەگى­مەن تولەۋ­گە جانە ءبىر-بىرىمەن قول­ما-قول اقشا سياق­تى ايىرباستاۋعا بو­لا­دى. باس­قاشا ايتقاندا, تولەم ين­تەر­نەتكە قو­سىلۋسىز قولجەتىمدى بو­لادى. سونى­مەن قاتار تسيفرلى تەڭ­گەنى ونلاين تولەمدەر ءۇشىن دە پاي­دالانۋعا بولادى», دەلىنگەن ۇب مالىمدەمەسىندە.

تسيفرلى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەنگى­زىلۋىمەن بانك شوتتارىنا جاسالا­تىن ونلاين-اۋدارىمدار بۇرىنعىدان دا قولجەتىمدى بولا تۇسپەك. كوميس­سيا­لىق الىمدار ازايىپ, ترانزاكتسيا جەدەل جۇزەگە اسا باستايدى. ساراپ­شى اندرەي چەبوتارەۆتىڭ ايتۋىن­شا, تسيفر­لى ۆاليۋتانىڭ ەنگىزىلۋى ءىرى كوم­پانيالار ءۇشىن اشىقتىقتى قام­تاماسىز ەتەدى. اقشانىڭ قايدان جانە قاشان اۋدارىلعانىن انىقتاۋ قيىنعا تۇسپەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قولما-قول تولەم ارقىلى ساۋدا جا­ساپ, كولەڭكەلى ەكونوميكانى «ور­كەن­دەتىپ» جۇرگەندەر ءۇشىن, البەتتە, اسا جاعىمدى اقپارات ەمەس.

بانك اكتيۆتەرى ءوستى مە؟

شىلدە ايىنداعى جاعداي بويىن­­شا بانك سەكتورىنىڭ جيىنتىق اكتيۆ­­تەرى 34,8 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. قازاق­ستان قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ حابار­لاۋىن­شا, مۇنىڭ شوتتارداعى قولما-قول اقشا قالدىقتارى جانە باعالى قا­­عازدار پورتفەلىنىڭ 6 پا­يىزعا ءوسۋى (464 ملرد تەڭگەگە), تازار­تىل­عان قىمبات مەتالدار مەن كور­رەس­پون­دەنت­تىك شوتتارداعى قالدىق­تاردىڭ 6,8 پايىزعا (259 ملرد تەڭگەگە) ۇلعايۋىمەن بايلانىستى ەكەنى ايتىلعان.

«ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە وتىمدىلىگى جوعارى اكتيۆتەردىڭ قورى 12,4 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل – جالپى اكتيۆتەردىڭ 35,9 پايى­زى. دەپوزيتتەر ەسەبىنەن ەركىن وتىم­دىلىك­تىڭ ءوسۋى بانكتەرگە ءوز مىن­دەتتە­مەلەرىن تولىق كولەمدە ورىن­داۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەلىنگەن اگەنتتىك حابارلاماسىندا.

اگەنتتىك دەرەگىنشە, ماۋسىم ايىندا بانك سەكتورىنىڭ جيىنتىق مىندەتتەمەسى 2,2 پايىزعا (665 ملرد تەڭگەگە) وسكەن. قازىرگى كەزدە بانكتەر­دىڭ كاپيتال قورى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە. التى اي قورىتىندىسى بويىنشا 659,7 ملرد تەڭگە كولەمىندە تازا تابىس تۇسكەن. بۇل 2020 جىلدىڭ التى ايىمەن سالىستىرعاندا 76,6 پا­يىز­­عا جوعارى ەكەن. ايتپاقشى, ءتور­­تىنشى توقساننان باستاپ قارجى نارى­عىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنت­تىگى جەكەلەگەن بانكتەر بويىنشا قاناتقاقتى رەجىمدە سترەسس-تەستىلەۋ وتكىزە باستايدى.

بيزنەسكە قانشا جەڭىلدىك جاسالدى؟

پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن بيىل دا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە نەسيە تولەمىن كەيىنگە شەگەرۋ كومەگى ۇسىنىلدى. بۇل شارا 1 ءساۋىر مەن 1 شىلدە ارالىعىندا جۇزە­گە استى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ باسشى­سى ءما­دي­نا ابىلقاسىموۆا بۇل ماقساتتا بيۋد­جەتتەن قوسىمشا 18,4 ملرد تەڭ­گە بولىنگەنىن دە ايتقان ەدى. ءساۋىر-شىل­دە ارالىعىندا 547 شوب نىسانى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە راسىم­دەگەن نەسيەسى بويىنشا جالپى سوماسى 9,3 ملرد تەڭگەگە كەيىنگە شەگەرۋ كومەگىن الىپتى.

«2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى جاع­داي بويىنشا ەكىنشى دەڭ­گەي­لى بانك­تەرگە 592 شوب زاەمشى-سۋبەك­تىسىنىڭ زايمدارى بويىنشا كەيىنگە شەگەرۋ تۋرالى ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. سولار­دىڭ 547-ءسى 9,3 ملرد تەڭگەگە تولەمدى كەيىنگە شەگەرە الدى. تاعى 129 شوب سۋبەكتىسى ميكروقارجى ۇيىمدارىنا ءوتىنىش بەرىپ, سونىڭ 95-سىنە 102,1 ملن تەڭگەگە ماقۇلداۋ بەرىلدى», دەيدى اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ولەگ سمولياكوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگە شەگەرۋ مەرزىمى كەزەڭىندە تالاپ قويۋ جۇمىستارى, مەرزىمى وتكەن بەرەشەكتى وتەۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى حابارلاما, سونداي-اق كرەديتوردىڭ كوميسسيالىق جانە باسقا دا تولەمدەردى الۋى توق­تاتىلعان.

وسىعان دەيىن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ تە بيزنەسكە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ۇسىنۋ تۋرالى ايتىپ, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ وزىندە وسى ماقساتقا 1 ترلن تەڭگە جۇم­­سال­عانىن جاريا ەتىپ ەدى. بۇل سو­ما­نى 31 مىڭنان اسا كاسىپكەر پاي­دالان­عان. ەسكە سالساق, مۇنداي نەسيە تو­لەمىن كەيىنگە شەگەرۋ كومەگى بىل­تىر 16 ناۋ­رىز – 1 قازان ارالى­عىن­دا ۇسىنىلدى. ونى 12,5 مىڭ شوب سۋبەكتىسى پايدالانىپ, ناتيجەسىندە 209 ملرد تەڭگەنى تولەۋ كەيىنگە شەگەرىلدى.

بانكتەر جاعدايى

قازىرگى احۋالدىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن, دەگەنمەن نارىقتاعى وزگەرىستەرگە بەيىم­دەلۋ­گە تىرىسىپ جاتىرمىز», دەيدى بانك باسشىلارى.

«كوۆيد كەزەڭىندە تۋىنداعان قيىن­دىقتارعا قاراماستان ءبىرىنشى جارتى­جىلدىقتا 4,3 ملرد تەڭگە تازا تابىس ءتۇستى. 2020-نىڭ التى ايىمەن سالىس­­تىر­عاندا 47 پايىزعا كوپ. بۇل بيز­نەس-پرو­تسەستەردى ترانسفورماتسيا­لاۋ شارا­لارىنىڭ دەر كەزىندە ءارى ءساتتى جۇر­گىزىلگەنىن ايعاقتايدى. ءبىز سول كەزدە ساتۋ مودەلىن وزگەرتىپ, كوپ­تە­­گەن ىشكى-سىرت­قى سەرۆيستەردى اۆتو­مات­­تان­دىردىق», دەيدى ۆتب بانك (قازاق­ستان) توراعاسى دميتري زابەللو.

Eurasian Bank باسقارما توراعاسى ۆالەنتين موروزوۆ «پاندەميا بانك­تەر­دەگى تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن تىم جەدەلدەتىپ جىبەردى», دەگەن پىكىردە.

«ەگەر ءبىر جىل بۇرىن تسيفرلاندى­رۋ كەز كەلگەن بانكتىڭ كۇن تارتىبىندە ءبىرىنشى ورىندا تۇرادى دەسە, ويىنشى­لاردىڭ ەشبىرى سەنبەگەن بولار ەدى. پاندەميا ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە قارجى سەكتورىندا دا تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن جىلدامداتتى. تسيفرلى بانك دەگەنىمىزدىڭ ءدال بۇگىنگى كۇن ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ءبارى دە ءتۇسىندى. ءبىزدىڭ بانكتە دە بىرقاتار تەحنولوگيالىق وزگەرىس ورىن الدى. IT-پلاتفورمانى جەتىلدىرىپ, كليەنتتەر مەن نارىق تالاپتارىنا جىلدام بەيىمدەلە الاتىنداي ەتىپ كۇشەيتتىك. شاعىن بيزنەستە دە, بولشەك ساۋدا دا جاڭا تسيفرلى ونىمدەر ۇسىندىق, ءموبيلدى قوسىمشامىزدى شىعاردىق جانە «الليۋر اۆتومەن» بىرىگە وتىرىپ اۆتوموبيلدەردى ونلاين-نەسيە­لەي­تىن جوبانى ىسكە قوستىق. ازاماتتار كولىكتى 10 مينۋت ىشىندە ونلاين راسىم­دەي الادى», دەيدى ۆالەنتين موروزوۆ.

جاقىندا Fitch Ratings حالىق­ارا­لىق رەيتينگ اگەنتتىگى ءبىزدىڭ ەلدىڭ تاۋەلسىز كرەديت رەيتينگىن «ۆۆۆ» دەڭ­گەيىندە راستادى. Fitch Ratings ساراپ­شىلارىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, كوروناۆيرۋس پاندەمياسى مەن مۇ­ناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋ ساتىن­دە ۇلت­ت­ىق قورداعى اكتيۆتەر مەن ۇلت­­تىق بانكتەگى رەزەرۆتەردىڭ ايتار­لىق­تاي كولەمى قازاقستان ەكونوميكا­سىنا تۇ­راق­تىلىعىن ساقتاۋعا مۇم­كىن­دىك بەر­گەن. ساراپشىلار سان الۋان ەكو­نو­ميكالىق قيىندىقتارعا قاراماس­تان مەم­لەكەتتىڭ سىرتقى رەزەرۆتەرىنىڭ تۇ­راقتى دەڭگەيدە ساقتالۋىن سىرت­قى رەزەرۆتەردى ءتيىمدى ينۆەستيتسيا­لاۋمەن جانە التىن باعاسىنىڭ جوعارىلاۋىمەن بايلانىستىرعان.