ەل ەكونوميكاسى قالپىنا كەلىپ جاتىر ما؟

«2021-ءدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان ءىجو-ءى 4 پايىزعا وسەدى دەپ بولجايمىز. ەكىنشى جارتى جىلدىقتا سا­ني­تارلىق شەكتەۋلەردىڭ السىرەۋىنە باي­لانىستى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس قال­پىنا كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. مەملەكەتتىك قول­داۋشارالارى مەن بيۋدجەت ساياساتى ەكو­نوميكالىق بەلسەندىلىككە قولداۋ كور­سەتىپ وتىر. ماسەلەن, قولجەتىمدى باس­پانا باعدارلاماسى قۇرىلىس سەكتورىن ەكو­نوميكانىڭ باستىقوزعاۋشى كۇشى رەتىندە ۇستاۋدا. ال ترانسشەكارالىق قوز­عا­لىس­تارعا سالىنعان شەكتەۋلەردىڭ الىنۋى ءبىر ۋاقىتتا بولمايتىنى سەبەپتى, حالىق­ارالىق تۋريزم جانە ترانسپورتتىق-لوگيس­تيكالىق سالاداعى بەلسەندىلىك بىرشاما تەجەلەدى», دەيدى بانكتىڭ باس ەكونوميسى ەۆگەني ۆينوكۋروۆ.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, مەم­لەكەتتىك قولداۋ شارالارى ەكونوميكاعا تىڭ سەرپىن بەردى. ءوز كەزەگىندە قۇرىلىسسەكتورى ەكونوميكا درايۆەرىنە اينالدى. «بيزنەستىڭ جولكارتاسى», «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» جانە «ەڭبەك» باع­دار­لاما­لارى اياسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قول­داۋ كورسەتىلدى. ەكو­نو­­مي­كانىڭ وزگە سەكتورلارىنا ءمان بەرگەن كەزدە بايلانىس جانە بولشەك ساۋ­دا كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسى العا باس­قا­نىن بايقاۋعا بولادى.

«بيىل ورىن العان سۋ تاپشىلىعى مەن قۋاڭ­شىلىق اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تۇراق­تى دامۋ ديناميكاسىنا قاۋىپ توندىر­مەك. تاۋ-كەن سالاسىندا دا ەكىنشى اي قا­تارىنان قۇلدىراۋ بايقالادى», دەلىن­گەن شولۋدا. ال بانك ينۆەستيتسيالىق بەلسەن­دى­لىك قايتا قالپىنا كەلۋدە دەپ جازادى. قاڭتار-ماۋسىمدا كاپيتال سالىمدارى 1,8 پايىزعا تومەندەگەن. وڭدەۋ سالاسى ينۆەستيتسيالىق ديناميكانىڭ وسۋىنە سەبەپ بولىپ وتىر. 2020 جىلدىڭ تاپ سول كە­زەڭىمەن سالىستىرعاندا 2021-ءدىڭ I توق­سانىندا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا بەس ەسە تومەن بولعان.

«قازاقستاندا تۇتىنۋشىلىق ينفلياتسيا ماۋسىم-شىلدەدە 7,9 جانە 8,4 پايىزعا دەيىن جىلدامدادى. مامىر ايىندا ول 7,2 پايىز بولعان ەدى. ۇلتتىق بانك 26 شىلدەدە بازالىق ستاۆكانى 9,25 پايىزعا كوتەردى. بۇل ينفلياتسيالىق تاۋەكەلدەردىڭ الدىنالۋ ءۇشىن جاسالدى. الەمدىك ازىق-ت ۇلىك نارىعى تاراپىنان بولعان ينفلياتسيالىق قىسىمدار جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا السىرەيدى دەپ ويلايمىز. بۇل ءوز كەزەگىندە ينفلياتسيانىڭ جىلدىق ديناميكاسىن باياۋ­لاتادى. التى ايدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلىعى 1,1 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ترانسفەرتتەر 32,3 پايىزعا ازايدى. جالپى العاندا مەملەكەتتىك بيۋدجەت تابىسى 2,5 پايىزدى قۇراپ وتىر. مۇعالىمدەر جالاقىسىنىڭ 25 پايىزعا ءوسۋى جانە الەۋمەتتىك جاردەماقى مەن قارىزدى قارجىلاندىرۋعا بايلانىس­تى شىعىندار بولىگى 12,4 پايىزعا ارتتى», دەلىنەدى دامۋ بانكىنىڭ زەرتتەۋىندە.

باس ەكونوميست ە.ۆينوكۋروۆتىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق جولاۋشىلار اينالىمىنىڭ قالپىنا كەلۋى جانە تاۋار تاسىمالى تىزبەگىنىڭ تولىققاندى جۇزەگە اسا باستاۋى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار ءوسىمى ءۇشىن يمپۋلس بولماق. ال تەڭىز كەنى­شىندەگى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 2022-2023 جىلدارى 4,5 جانە 5 پايىزعا دەيىن جوعارىلاماق.

«ارينە, بولجامنىڭ جۇزەگە اسۋى پان­دە­ميانىڭ ءارى قاراي قالاي وز­گەرەتىنىنە بايلانىستى. ۆاكتسينالاۋ قار­قىنى ارتىپ, ونىڭ كوروناۆيرۋستىڭ تارا­لۋىن ازايتۋعا سەبەپ بولۋى – ءبىزدىڭ بازا­لىق ستسەناريىمىزدىڭ نەگىزى. دەگەنمەن ىندەت­تىڭ تارالۋى جانە ساقتالۋى ماڭىزدى تاۋە­ك­ەل فاكتورى ەكەنىن ۇمىتپايمىز. بازا­لىق بولجام بويىنشا جىلدىق ينفليا­­تسيا قازاقستاندا جىل سوڭىنا تامان 7 پا­يىزعا دەيىن باياۋلايدى», دەيدى ساراپشى.

جاقىندا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ سوڭعى ءتورت جىلدا ەلدەگى ينفلياتسيا دەڭ­گەيى­نىڭ رەكوردتىق مەجە – شىلدە ايىندا 8,4 پايىزعا دەيىن جەتكەنىن ايت­قان بو­لا­تىن. بۇعان سەبەپ رەتىندە ول – ازىق-تۇ­لىك نارىعىنداعى تەڭسىزدىكتى, رەسەيدەگى ينفلياتسيانىڭ وسۋىن جانە شيكىزاتقا دەگەن جاھاندىق باعانىڭ كوتەرىلۋىن اتاعان.