ابىلاي حاننىڭ قىلىشى

 بۇل جادىگەردى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ابىلاي حان­نىڭ ۇرپاقتارى اتىنان 2003 جىل­ى 30 جەلتوقساندا كورنەكتى عالىم, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەرمۇ­حان بەكماحانوۆتىڭ قىزى ءنايلا بەك­ماحانوۆا تابىس ەتكەن.

زەرتتەۋشىلەردىڭ مالىمەتىنشە 1758 جىلى بۇكىلرەسەيلىك پاتشايىم ەلي­زاۆەتا I ورتا ءجۇز حانى ابىلايعا سىي­لىق­تار مەن حاندىقتىڭ بەلگىلەرىن, ونىڭ ىشىندە اشەكەيلەنگەن قىلىشتى جولداعان ەكەن.

كەيىننەن ابىلاي حاننىڭ نەمەرەسى شىڭعىس سۇلتان سانكت-پەتەربۋرگتەگى III حالىقارالىق شىعىستانۋشىلار كونگرەسىنىڭ كورمەسىنە قازاق قولونە­رىنىڭ ەتنوگرافيالىق بۇيىمدارىن بەرەدى. ولاردىڭ اراسىندا ابىلاي حان مەن اكەسى ءۋاليدىڭ جەكە زاتتارى, سونىڭ ىشىندە ەليزاۆەتا سىيلاعان قىلىش تا بولعان.

بۇل زاتتىڭ ودان ءارى تاعدىرى ب ۇلىڭ­عىر: قىلىش بولىگىنىڭ قايتادان ورتالىق ازيادان تابىلعانى جانە نەگە سىنعانى بەلگىسىز.

ءنايلا بەكماحانوۆا ءوزىنىڭ «ميف­تەر. سيقىر. عىلىم» كىتابىندا قى­لىشتىڭ بو­لىگىن تۇركىستان قالا­سىن­داعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنە­سىن­دەگى ابىلاي حاننىڭ قا­بىرىنە بارعان كەز­دە العانىن جازادى.

قىلىشتىڭ ءجۇزى مەن سابىنىڭ جو­عارعى بولىگى ساقتالعان. تومەنگى جاعى سىنعان. قىلىشتىڭ ءبىر جاق جۇ­زىندە «بوجىەيۋ ءميلوستىيۋ ەليساۆەتا پەرۆايا ىمپەراتريتسا ي سامودەرجيتسا ۆسە­روسسىيسكايا پوجالوۆالا سەيۋ سابلەيۋ پودداننوگو سۆوەگو كيرگيس كاساتس­كوگو ابلاي سولتانا زا ەگو ۆرنۋيۋ سلۋج­بۋ ۆ سانكت پەتەربۋرگ 1758 گو­دا» دەپ التىن بەلگىمەن ويىلىپ جا­زىلعان.

ەكىنشى جاعىندا اراب گرافيكاسىنا ۇقساس مازمۇنداعى «شاعاتاي تىلىندە» جازۋ بار. جازبالار جوعارىدان تومەن ساپ جاعىنا قاراي وقىلادى. جازۋى بار مە­تالل جۇقا التىن سىمتەمىرمەن ويىل­عان. الايدا ونىڭ ۇشقىنى دا ساق­تالماعان.

قازىرگى تاڭدا ابىلاي حان قىلى­شىنىڭ بولىگى ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ ەڭ باعالى جادىگەرلەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. مۋزەيگە كەلۋشىلەر اتادان مۇرا بولىپ قالعان قۇندى دۇنيەگە قىزىعا قارايدى.