اتىراۋدان جەتكەن جاۋھارلار

الدىمەن اتىراۋ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ وتكەن شاعى تۋرالى ءبىراۋىز ءسوز ايتا كەتەلىك. سوناۋ 1940 جىلى 231 جادىگەرىن كورەرمەن نازارىنا ۇسىنعان مۋزەيدە بۇل كۇنى 96 مىڭ­نان استام تاريحي قۇندىلىق ساق­تاۋلى ەكەن. ءوڭىردىڭ وتكەن تىنىسىن قالتقىسىز بەينەلەيتىن مۋزەي قورىندا باعزى زامانداعى سارماتتار كەزەڭىنىڭ سارقىتى اتىراۋدان تابىلىپ, رەكونسترۋكتسياسى جاسالعان ەكى التىن ادامعا قاتىستى جادىگەرلەر دە بار ەكەن.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باع­دار­لامالىق ماقالالارىندا اتا-بابا­مىزدىڭ ءوز زامانىنىڭ ەڭ وزىق تەحنولوگيالارىنا تىكەلەي قاتىسى بار ەكەندىگى ايتىلعان بولاتىن. وسى پىكىردىڭ اقيقاتىن مۋزەي قورىندا جيناقتالعان 277 جادىگەر ايقىنداپ تۇرعانداي. الەمدە تەڭدەسى جوق قولا قازاندار, قىش ىدىس­تار, ءباھادۇر بابالارىمىز ۇستاعان الۋان ءتۇرلى قارۋ-جاراق كوكشەتاۋلىق كورەر­مەننىڭ كوزايىمىنا اينالدى. اتىراۋداعى ارال­توبە قورعانى كونە زامان­نىڭ قوينىنا قازىنا بوككەن قوي­ماسى ىس­پەتتى ەكەن. وسى قورعاندا جۇر­گىزىلگەن قاز­با جۇمىستارىنىڭ باسىندا شىنى ىدىس­تار, بوز دالادا بوزداپ ۇشقان جەبەلەردىڭ ۇشتارى تابىلىپتى. ارعى بابالاردىڭ ارىستانداي بولمىسىن, تەكتىلىگىن جالپاق دۇنيەگە جاريا ەتكەن سارمات كوسەمى دە وسىندا. كوسەمنىڭ كيىمى كوز جاۋىن الاتىن اشەكەيلى التىن بۇيىمدارمەن بەزەندىرىلگەن. ءتىپتى شاشىن تۇيگەن بايلامشاسى, قارۋ-جاراعى, قورامسانىڭ جيەكتەرى, اساتاياعىنداعى سامۇرىق بەينەسى التىنمەن اپتالىپ, بەزەندىرىلگەن.

– قازبا كەزىندە تابىلعان بارلىق التىن بۇيىم 2016 جىلى الماتى قالاسىندا ارنايى سىنامادان وتكىزىلىپ, جو­عارى ساپالى التىن ەكەندىگى دالەل­دەندى, – دەيدى مۋزەي ديرەكتورى را­شيدا حاريپوۆا.

كوكشەتاۋلىق تالعامپاز قاۋىمنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارعان جادىگەردىڭ ءبىرى «سارمات حانشايىمى» ەكسپوزيتسياسى بولدى. 2017 جىلى ميالى قورعانىنان تابىلسا كەرەك. بار بۇيىم كىل التىننان جاسالعان.  ساق-سارمات ءداۋىرىنىڭ جاۋىنگەر ايەلىنىڭ ەكسپوزيتسياسىنا « ۇلى دالا جاۋھارى» دەگەن اتاۋ بەرىلىپتى. تۇ­تىنعان بۇيىمى دا التىن, ءوزى دە التىن حانشايىمعا جاۋھار دەگەن ات ابدەن جاراسىپ تۇر.

اتىراۋداعى ايشىقتى مۇرانى كوك­شە جۇرتىنا بار سىرىن تاراتا تارقاتىپ بايانداعان, ارۋاقتى ولكەنىڭ قاسيەتىن تولايىم جەتكىزگەن ءماندى ءىس-شاراعا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جامبىل ارتىقباەۆ, ميالى قورعاندارىنا جۇر­گىزىلگەن قازبا جۇمىسىنىڭ عىلىمي جەتەك­شىسى مارات قاسەنوۆ قاتىستى.    

ارحەولوگيالىق كوللەكتسيالاردىڭ بەس تىلدە جارىق كورگەن عىلىمي كاتالوگى تانىستىرىلدى. ەكى وبلىستىڭ مۋزەيلەرى اراسىنداعى شىعارماشىلىق ءتىنىن بەكىتۋگە ۋادەلەسىپ, مەموراندۋمعا قول قويىلدى. باتىستان جەتكەن باعالى دۇنيەنىڭ ايشىقتى ءارىن كوكشەنىڭ سامالى وبەكتەپ, كوكورايلى ورماندى, ايدىن شالقار كولدەردى كوكتەي ءوتىپ, بار دالاعا تاراتىپ جاتقانداي ىستىق ءبىر سەزىم قالدى كوڭىلدە.

كوكشەتاۋ