الماتىداعى رەسەي فەدەراتسياسى باس كونسۋلدىعىندا مايدانگەر ءسۇيىنباي دۇيسەباەۆتىڭ ۇرپاعىنا كسرو ءىىى دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن ماراپاتتاۋ كۋالىگى سالتاناتتى جاعدايدا تاپسىرىلدى.
قىزىلاسكەر ءسۇيىنباي دۇيسەباەۆ كەڭەس ارمياسىنا 1939 جىلعى 10 قىركۇيەكتە جامبىل وبلىسى جۋالى اۋدانىنىڭ قازىرگى ءتاتتىباي اۋىلىنان شاقىرىلادى. ارادا ءۇش اي وتپەستەن-اق جاس جاۋىنگەر كەڭەس-فين اراسىنداعى اتاقتى «قىسقى سوعىسقا» كىرىپ كەتەدى. ەكى ەل اراسىنداعى تاريحي شىندىق بۇركەمەلەنگەن سول ءبىر قىرعىن سوعىس اياقتالىپ, دالالىق ارتيللەريا اسكەرى 152 مم گاۋبيتسالىق زەڭبىرەگىنىڭ دالدەۋشىسى «كۇزدە ەلگە قايتامىز» دەپ جۇرگەندە ويلاعانداي بولماي, ناعىز سوعىس باستالادى...
شايقاستاعى ەرلىگى ءۇشىن ءىى دارەجەلى « ۇلى وتان سوعىسى» وردەنىنە, «1941-1945 ج.ج. ۇلى وتان سوعىسىندا گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالىنە جانە باسقا دا كوپتەگەن ماراپاتتارعا يە بولعان زەڭبىرەكشى, كەيىن پارتيزان-پۋلەمەتشى بولعان دۇيسەباەۆتىڭ مايدانداعى ماڭدايىنا جازىلعان تاعدىرى ادام ايتقىسىز قيىندىقتارعا تولى. كەڭەس ارمياسى جاپپاي شەگىنگەن 1942 جىلدىڭ قاراشاسىندا ول قىزمەت ەتەتىن اۋىر ارتيللەريا قۇرامى تۇگەلدەي قورشاۋدا قالىپ, تۇتقىنعا تۇسەدى.
باس كونسۋلدىقتىڭ كونسۋل-كەڭەسشىسى ۆلاديمير مالىشەۆ سالتانات ۇستىندە بىلاي دەدى:
– ناعىز جاۋىنگەرلىك وردەننىڭ اراعا 75 جىل سالىپ يەسىن تابۋىنىڭ وزىندىك تاريحي سەبەبى مەن ايرىقشا دەن قويارلىق اقيقاتى بار. نەمىس-فاشيستەردىڭ تۇتقىندار لاگەرىنەن قاشىپ شىعىپ, قولىنا قايتا قارۋ العاندا ۇسىنىلعان جاۋىنگەرلىك ءىىى دارەجەلى «داڭق» وردەنى قازاق باتىرىنىڭ شايقاستا كورسەتكەن ناعىز ەرلىگىنىڭ ايعاعى دەر ەدىم. مۇنداي وقيعالار سوعىس تاريحىندا كوپ ەمەس. مايدانگەردىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى – نەمەرەسى ينتەرنەت رەسۋرستارى ارقىلى اتاسىنىڭ لايىقتى جاۋىنگەرلىك ماراپاتىن اراعا ۇزاق جىلدار سالىپ, «قۇجاتتار قۇپيالىعىن» جويعان شاقتا تاپقانىنا قۋانىشتىمىز. ناعىز جاۋىنگەر ناعىز ەرلىگىن دارىپتەيتىن قۇرمەتكە كەش تە بولسا يە بولدى. سول سەبەپتى دە ءبىز رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ماراپاتتاۋ ميسسياسىن تولقۋ ۇستىندە ورىندادىق. ۇرپاعى ءۇشىن جاقسى اتى قالعان ابىرويلى وتان سولداتىنىڭ داڭقى ارتا بەرسىن!
ول 1945 جىلى 5 مامىردا چەحوسلاۆاكيانىڭ روجنوۆ پود رادگوشتەم (چەش. Rožnov pod Radhoštěm) قالاسىنىڭ تۇبىندەگى قەسكىلەسكەن شايقاستا اۋىر جارالانادى. تاريحي اسكەري قۇجاتتا كورسەتىلگەندەي, سول كۇنى ءسۇيىنباي دۇيسەباەۆ الدىڭعى شەپتە 8 ءفاشيستىڭ كوزىن جويىپ, ەكى جاۋ پۋلەمەتىن قولعا تۇسىرگەن. جەڭىس مەرەكەسىن بالتىق جاعالاۋى دالالىق اسكەري گوسپيتالىندە قارسى العان پارتيزان-پۋلەمەتشى دۇيسەباەۆ پودپولكوۆنيك سنەجينسكي باسقاراتىن 2-ءشى ستالين اتىنداعى پارتيزان وتريادىنىڭ (چەحوسلوۆاكيا) ۋكراين مايدانىنداعى اتاقتى سۋۆوروۆ وردەندى 8-ءشى يامپول اتقىشتار ديۆيزياسىنا قوسىلعانىنان دا حابارسىز بولعان.
– رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اسكەري ءارحيۆى قازاق جاۋىنگەرىنە قاتىستى «وتە قۇپيا» بەلگىسى الىنىپ تاستالىنعان بارلىق قۇجاتتى وتكەن 2020 جىلدىڭ كوكتەمىندە رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ قاراۋىنا جىبەردى. ول قۇجات تامىز ايىندا كەدەرگىسىز ماقۇلدانىپ, وردەن تاپسىرۋ الماتىداعى باس كونسۋلدىققا جۇكتەلدى. سالتاناتتى ماراپاتتاۋ وسى جىلدىڭ 6 مامىر كۇنى قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى مەن ۇلى جەڭىس مەرەكەسى قارساڭىندا الماتىداعى ريتتس-كارلتون قوناقۇيىندە ءوتۋى ءتيىس ەدى, پاندەميانىڭ ورشۋىنە وراي كەيىنگە شەگەرىلگەن. ءساتى بۇگىن ءتۇستى, – دەيدى اكەسىنىڭ وردەنىن قولىنا العان ارىپتەسىمىز, ەگەمەندىك ارداگەر-جۋرناليست تالعات ءسۇيىنباي اعامىز.
الماتى